क्षेप
kṣepaपुं · masc.In 12 kośas: 11 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.
स्यादवर्ण उपक्रोशे वादो निःपर्यपात्परः ।गर्हणा धिक्क्रिया निन्दा कुत्सा क्षेपो जुगुप्सनम् ॥ २७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तिरस्क्रिया तिरस्कारो न्यक्कारो निकृतिः स्त्रियाम् ।निकारः सूक्षणं क्षेपो रीढा सूर्क्षणसूर्क्षणे ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यादवर्ण उपक्रोशो वादो निःपर्यवात्परः ।गर्हणा धिक्क्रिया निन्दा कुत्सा क्षेपो जुगुप्सनम् ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विकल्प(त्थ?)नं मृषाश्लाघा निन्दा कुत्सा च धिक्कृतिः ।जुगुप्सा गर्ह[45a]णा क्षेपोऽपवादोऽवर्ण इत्यपि ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
आमर्दः कलहः क्षेपः प्रधनं प्रविदारणम् ।समीकं समरः सङ्गः साम्परायिकमित्यपि ॥ ३८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निर्वादः परिवादश्चाऽवर्णः क्षेपश्च कथ्यते ।स्यादाऽक्रोशस्तथाऽऽक्षेपः शापस्तथाभिषङ्गकः ॥ ३९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्षेपो निकारो धिक्कारः पर्यायः स्यादनादरे ।अथ मन्दाक्षमन्दास्यं लज्जा लज्जनं ह्रीस्त्रपा ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 नं (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्षेपकः क्षेपणः क्षेपः क्षिपः प्रेरयिता नुदः ।क्षिप्नुर्निराकरिष्णुः स्यात् समौ वर्धिष्णुवर्धनौ ॥ १६१२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
हवो हूतौ तथा गीर्णिर्गिरौ गुरणमुद्यमे ।क्षिपा क्षेपे नयो नाये रसे रासः स्नवः स्रवे ॥ १६९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुच्छो गुलुच्छः क्षेपः स्याच्चमरी मञ्जरं न ना ।मञ्जिश्च गोन्दी गुन्दी च मकरन्दो मरन्दवत् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सविकारा गतिः सोरो भेलनं तरणं प्लवः ।कादाचित्कस्तु भेयोऽसौ क्षेपो लंगनलंघने ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आक्रोशे शपथे च शाप उदितः स्वापस्तु निद्राज्ञता-स्पर्शाज्ञत्व उदीरितस्त्रपु पुनः स्यात्सीसके रङ्गके ।नीपो धूलिकदम्बरायधरयो(?)नीलेऽप्यशोके तथागोष्ठग्रामगणाधिकारिणि नृपे गोपो भवेद्बल्लवे ।गोपी तु गोपाल[26a]नितम्बिनी स्या-त्स्यात्सारिकायामपि रक्षिकायाम् ।क्षेपो विलम्बेऽपि च निन्दने नाहेलामदप्रेरणलङ्घनार्थाः ॥ ४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्two metres in one verse
क्षेप as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश किम्मः शिवो मा तु लक्ष्मीः स्यान्मा निषेधेऽव्ययं स्मृतम् । किंशब्द इष्यते क्षेपे प्रश्ने कुत्सावितर्कयोः ॥ Dharaṇikośa 24.2.1
- धरणिकोश अहहंहो संबोधने प्र[114]श्नेऽहहेत्यद्भुतखेदयोः । अह क्षेपे नियोगे स्यादहो प्रश्ननियोगयोः ॥ Dharaṇikośa 34.21.1
- कोषकल्पतरु अधिक्षिपिभर्त्सने प्रणिधानेऽधेः प्रतेः प्रैषे निराकृतौ । अधिः क्षेपे******[व्यते?] र्व्यत्यास ईरितः । विलम्बेऽधेरधिक्षेप उदस्तूर्ध्वगतौ मतः ॥ ६५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.65
- कोषकल्पतरु आयस्यतिवाहते स्याच्छ्राथयते पेषते यत्नवाचकाः । क्लेश-स्तुति-हति-श्रान्ति-जय-क्षेपेषु तेजने ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 3.5.49
- कोषकल्पतरु आहआह क्षेपनियोगयोरथ मतावाहो उताहो उभौ पृच्छायां च विचारणेऽप्यथ परिक्लेशे प्रकर्षेऽह हा । हिंसोपक्रमकुत्सनेषु विबुधाः संकीर्तयन्त्यादह प्रोक्तं मंक्षु विचक्षणे अति[246b]शये तत्त्वे तथाति द्रुते ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 5.1.29
- कोषकल्पतरु निराकृतिप्रतिकृतिरुक्ता प्रतिमा पूजा किं च प्रतीकारः । अस्वाध्याये क्षेपे निराकृतिः स्यादनाकृतौ तद्वत् ॥ ७६ ॥ Koṣakalpataru 6.17.76
- कोषकल्पतरु यापनस्याद्वामनः खर्वगतोऽन्यवत्स्या- त्स्यात्स्थापनं पुंसवने समाधौ । स्यादोपशीले( ? )प्यथ यापनं तु क्षेपेऽपि कालस्य च वर्त्तनेऽपि ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.42
- परमानन्दीयनाममाला किम्किमाश्चर्ये वितर्के च प्रश्ने क्षेपजुगुप्सयोः । कियत्यथ खमित्युक्तमिन्द्रियाकाशयोनये ? ॥ ११ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.11
- शब्दरत्नावली निरसनभवेन्निरसनं क्षेपनिष्ठीवनवधेषु च । भवेत्प्रजननं योनिगर्भग्रहणयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.113
- शब्दरत्नावली किम्कामिः पुंसि कामुके स्यादथ रत्यामपि स्त्रियाम् । किंक्षेपे च वितर्के च वाच्यवत्प्रश्ननिन्दयोः ॥ कृमिः क्रिमिः पुंसि कीटे लाक्षायां कृमिले खरे । किर्मी स्त्री हेमपुत्याञ्च शालापलालयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.5
- शब्दरत्नावली डिङ्गरझर्झरो नदभिद्वाद्यभेदयोस्तु भवेत्कलौ । टहरी स्यान्मृषावाचिझम्पापटहवाद्ययोः ॥ टङ्कारः शिञ्जिनीध्वाने प्रसिद्धौ विस्मये पुमान् । डिङ्गरो डङ्गरे क्षेपे खले धूर्ते च चोरके ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.75
- शब्दरत्नावली निन निषेधे तूपमायां शिरश्चालन इत्यपि ॥ नि सामीप्ये निवेशेऽतिशये दाने च संशये । नित्यार्थे कोशले क्षेपे बन्धेऽन्तर्भावमोक्षयोः ॥ आश्रये राश्यधोभावविन्यासोयरमेष्वपि । नु प्रश्नातीततर्कानुनयोपमानहेतुषु ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.39
- शब्दरत्नावली परम्किमु सम्भावनायाञ्च विमर्षविदितार्थयोः । तात्मकोपे स्मृतौ विस्मयकुत्सयोः । प्राकाम्ये च विकल्पे च सम्भावनाप्रसिद्धयोः । शं कल्याणे सुखे शस्ते शास्त्रेऽपि च निगद्यते ॥ सं समार्थे प्रकृष्टार्थे सङ्गतेशोभयेऽपि च । हं कोपोक्त्यामनुनये सामित्वर्द्धार्थनिन्दयोः ॥ हुं दूरीकरणे स्मृत्यामसूयाप्रश्नयोरपि । हूं प्रश्ने च वितर्के च त्वसकृत्क्राधतर्जने ॥ एवमङ्गीकृते वार्थप्रकारेष्वषधारणे । अलं निष्कारणे शक्तौ भूषणे च निरर्थके ॥ अङ्गीकारे च पर्याप्तौ प्रश्ने परकृतावपि । कथं प्रश्ने प्रकारार्थे सम्भ्रमे हर्षगर्हयोः ॥ कामं प्रकामेऽनुगतौ क्रोधानुगमयोरपि । नूनं तर्के स्मृतौ वाक्यपूरणे निश्चितेऽपि च ॥ परं नियोगे क्षेपे च प्राध्वं नम्रानुकूलयोः । सत्यं प्रश्नेऽभ्युपगमेऽवश्यन्तु नित्ययत्नयोः ॥ अभीक्ष्णं वारवारार्थे शीघ्रप्रकर्षयोरपि । इदानीं सम्प्रतीत्यर्थवाक्यभूषणयोरपि ॥ तद्दिनं दिनमध्येतु प्रतिवासर इत्यपि । साम्प्रतञ्चापि योग्यार्थे सम्प्रतीत्यर्थ इत्यपि ॥ भृशं प्रकर्षे चार्थे च मुहुरर्थे च शोभने । Śabdaratnāvalī 8.1.50
- शब्दरत्नावली हह पादपूरणे कुत्सानियोगक्षेपनिग्रहे । हा विषादे शोककुत्सादुःखार्थेषु निगद्यते । हि सम्भ्रमासूययोः स्यात्पादपूरणशोकयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.61
- शब्दरत्नावली आहअहहाक्षेपनिर्वेदनियोगाद्भुतदर्शने । आह क्षेपे नियोगे च दृढसम्भाषणेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.65
- शब्दरत्नाकर किम्प्रश्ने क्षेपे विकल्पे किं कुः पापेऽल्पार्थकुत्सयोः । चान्वाचये समाहारे मिथोयोगे समुच्चये ॥ २२५२ ॥ Śabdaratnākara 5.1.2252
- वैजयन्ती किम्ओं स्याद्ब्रह्मण्यनुज्ञायां के सुखेंऽभसि मूर्ध्नि च । प्रश्ने क्षेपे विकल्पे किं कु पापेऽल्पार्थकुत्सयोः ॥ ३ ॥ Vaijayantī 8.7.3