ग्रीवा
grīvāस्त्री · fem.In 17 kośas: 18 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
कंधरा धमनिर्ग्रीवा शिरोधिश्च शिरोधरा ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
कण्ठो गलोऽथ ग्रीवायां शिरोधिः कन्धरेत्यपि ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अङ्गुल्यः करशाखाः कर्णः श्रोत्रं श्रुतिः श्रवः श्रवणम् ।ग्रीवा धमनिर्मन्या शिरोधरा कन्धरा गलः कण्ठः ॥ ५१६ ॥
गीतिः
genderस्त्रीfem.
प्रत्युपाभ्यां जिह्विका स्याच्छिरोधिरपि कन्धरा ।ग्रीवापि धमनिः सा तु त्रिरेखालङ्कृता यदि ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वीणाग्रीवा शिंशिपाद्याचीरी ज्योत्स्ना तिथीत्विषाम् ।अङ्गुलीकलशीकङ्गुहिङ्गपत्रीसुरानसाम् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
खट्वा ग्रीवा तथा दूर्वा लट्वा सारिवया शिवा ।कशा शिवा कुशोशापि दशेषामिक्षया समा ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कंधरा धमनिर्ग्रीवा शिरोधिः स्त्री शिरोधरा ।अ * वाजे त्वलंकारे ग्रैवं ग्रैवेयमन्यवत् ।कम्बुग्री[87a]वा त्रिरेखा सा स्त्री तु घाटा कृकाटिका ॥ १ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
कण्ठस्तनबाहूनां सञ्ज्ञा पुंसि स्त्रियां भवेद्ग्रीवा ।पृष्ठललाटांशोदरजत्रूणि नपुंसकानि स्युः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
कण्ठसञ्ज्ञाः स्तनसञ्ज्ञाः बाहुसञ्ज्ञाश्च पुंसि भवन्ति । अयं कण्ठः । गल इत्यादिः । स्तनसञ्ज्ञाश्च । अयं स्तनः कुचः पयोधर इत्यादिः । बाहुसञ्ज्ञाश्च भुजस्तरणः धरणः चालन इत्यादिः । कण्ठसञ्ज्ञत्वाद्ग्रीवाशब्दस्यापि पुंसि प्रयोगः प्राप्नोतीत्याह । स्त्रियां भवेद्ग्रीवा । ग्रीवाशब्दस्य स्त्रीलिङ्गता भवति । इयं ग्रीवा शिरोधरा कन्धरा इत्येवमादयः । पृष्ठादयः शब्दा नपुंसके स्युः । तद्यथा । इदं पृष्ठं पार्श्वयोर्यष्टिः । इदं ललाटं भ्रुवोरुपरिस्थानम् । इदमंसः[श] स्तनयोरुपरिस्थानम् । इदमुदरं जठरः । इदं जत्रु स्कन्धसम्बन्धि । इत्येवमादयः ।ऊर्म्मिध्वन्यञ्जलयः पुंस्योष्ठकपोलगुल्फसञ्ज्ञाश्च ।घञ्चैरच्च ऋदोरप्च स्याद्बहुलमन्धकारश्च ॥ १६ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
दन्तवासोऽधरोऽप्योष्ठे वर्णितो दशनच्छदः ।शिरोधरो गलो ग्रीवा कण्ठश्च धमनी धमः ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिरोधरा शिरोधिस्तु कन्धरा ग्रीवया सह ।कम्बुग्रीवा त्रिरेखा स्याद्घाटिका तु कृकाटिका ॥ २५० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्रीलिङ्गे योनिमन्नाम वल्लीसेनातडिद्दिशाम् ।वम्रीतन्द्रानिशां ग्रीवादयाजिह्वाधियामपि ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिरोधरा गलो ग्रीवा कण्ठो घाटा कृकाटिका ।अंसः स्कन्धो बाहुशीर्शं कक्षास्पृक् बाहुमूलकम् ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिरोधिः कंधरा ग्रीवा धमनिश्च शिरोधरा ।उरो हृद्धृदयं वक्षः स्तनान्तरभुजान्तरे ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
धमनिः कन्धरा ग्रीवा शिरोधिश्च शिरोधरा ।रेखा त्रयवती सैव कम्बुग्रीवा निगद्यते ॥ ९४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कण्ठो गले शिरोधिः स्त्री ग्रीवा स्यात् कन्धरेत्यपि ।त्रिरेखासहिता ग्रीवा कम्बुग्रीवा च कम्बुका ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
व्यामः स बाह्वास्ततयोर्यत्तु स्यात्तिर्यगन्तरम् ।शिरोधिः कन्धरा ग्रीवा सा तु रेखात्रयाङ्किता ॥ १०७८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
त्रिषु तु परे चत्वारः पौरुषमुद्बाहुपुंमाने ।गलो निगरणः कण्ठो गरो ग्रीवा तु कन्धरा ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
लघ्वी रथप्रभेदेऽपि ग्रीवा शिरापि कीर्तिता ।क्लीवो निर्विक्रमे शण्ठे केशवः केशवान्हरिः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 शि (wrong syllable)
meaningsशिरा
पञ्चपूर्वास्तु वक्त्रस्य व्याघ्रे सिंहे हरे नरः ।कण्ठस्य नीलनामभ्यो ग्रीवायाश्चेशकेकिनोः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
meanings
ग्रीवा as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप कन्धराकन्धरो वारिदे ग्रीवासिरयोस्तु स्त्रियामियम् । कन्धरा कथिता सद्भिः पुन्नपुंसकयोः पुनः ॥ ३८१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.381
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रग्रीवप्रतीकोऽवयवे ना त्रिः प्रतिकूलानुरूपयोः । प्रग्रीवमस्त्री कलशे ग्रीवाप्रासादयोरपि ॥ १०९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1095
- शब्दरत्नावली कन्धराशबले वाच्यलिङ्गं स्यात्कृष्णवृन्तासु स्त्रियाम् । कर्परः स्यात्कटाहे च कपालशस्त्रभेदयोः ॥ कन्धरः स्याज्जलधरे ग्रीवायां कन्धरा स्त्रियाम् । कञ्जारो भास्करे कुक्षौ मुनौ वेधसि वारणे ॥ करीरो ना घटे वृक्षे तथा वंशाङ्कुरेऽस्त्रियाम् । करीरा चीरिकायां स्त्री दन्तमूले च हस्तिनाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.60
- शब्दरत्नाकर प्रग्रीवप्रग्रीवमस्त्री ग्रीवायां प्रासादे कलशेऽपि च । त्रिषूर्ध्वबाहुपुंमाने स्त्रीणां पुंवद्धृतिस्थितौ ॥ २१३६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2136
- त्रिकाण्डशेष कम्बुगजे ग्रीवालके कम्बुः कलम्बः शरनालयोः । वृन्दे कदम्बं नीपे ना कादम्बौ शरपक्षिणौ ॥ २८१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.281
- वैजयन्ती प्रग्रीवप्रग्रीवमस्त्री कलशे ग्रीवाप्रासादयोरपि । पाटला गवि पाटल्यामाशुव्रीहिस्तु पाटलः ॥ ५६ ॥ Vaijayantī 7.5.56