तारक
tārakaक्ली · neut.In 17 kośas: 23 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
ज्योतिष्काः पञ्च चन्द्रार्कग्रहनक्षत्रतारकाः ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अश्वग्रीवस्तारकश्च मेरको मधुरेव च ।निशुम्भवलिप्रह्लादलङ्केशमगधेश्वराः ॥ ६९९ ॥जिनैः सह त्रिषष्टिः स्युः शलाकापुरुषा अमी ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 लि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भं नक्षत्रं तारकं तारका च,ज्योतिस्तारा धिष्ण्यमृक्षं तथोडु ।पुष्यस्तिष्यः स्याद्धनिष्ठा श्रविष्ठा,दाक्षायण्यः कीर्तिताश्चन्द्रदाराः ॥ ५१ ॥
शालिनी
genderक्लीneut.
ज्योत्स्नी च ज्यौत्स्निका ज्योत्स्ना ज्योत्स्नावत्यां निशि स्थिताः ।तारकं तारका तारा तारं च परिकीर्त्यते ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अर्धोदयं सितं कुम्भं तारकं तु रसोदयम् ।तुषाग्निजं श्वेतचन्द्रं चान्द्रकं रसतारकम् ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तारा भं रात्रिजं भानुभीरु नक्षत्रमित्यपि ।नभोबीजं चन्द्रबिन्दुधिष्ण्यं सन्नुडुतारकम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भल्लातकामलकयोस्तारकाठकयोरपि ।हरीतकपिटकयोस्तद्वद्विभीतकस्य च ॥ १९८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
तरपण्यं तारकस्तु कर्णधारश्च नाविकः ।* * * * * * * * वोहित्थं वहनं तथा ।तस्मिन्प्रवहणं तर्त्तरीकमप्यन्तिमे मतम् ।पोतवाहः पोतवहो नियामश्च नियामकः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ईक्षणं लोचनं देहदीपोऽम्बक-विलोचने ।दर्शनं तारकं * * [तार] - तारके च कनीनिका ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हरीतकविभीतकामलकवच्च भल्लातका-ढकौ पिटक-तारकौ करक ईरितोऽब्दोपले ।स्फुलिङ्गस[दृ]शं विडङ्गमथ किंच केदारका-र्थकश्च वलजो वटः पटपुटौ[235b]तटः पेटवत् ॥ ८६ ॥
पृथ्वीmetre not read in every line
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
तटपुटवटवाटाः कुण्डपेटौ कपाटःकटशकटविडङ्गास्तारकस्तूणनीडौ ।पटपिटकविषाणा आढको मण्डलस्तुकुवलपिठरछत्राः कङ्कतः कन्दलोऽपि ॥ १७६ ॥
मालिनीmetre not read in every linenearly मालिनी: pāda 2, syllable 6 र (wrong syllable)
genderविadj.
हिमानी हिमराशौ स्यात्तद्गुणे सुष(षि?)मो जडः ।भं नक्षत्रं तारकं च तारका धिष्ण्यमुन्नतम् ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चन्द्रिका गोमती ज्योत्स्ना बण्णला पथिकानलः ।नक्षत्रं रात्रिजं धिष्ण्यं तारकं रकमित्यपि ।आकाशकुसुमं बिन्दुर्भानुभीरुर्निगद्यते ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दुर्वर्णं तारकं तारं वैरिकं पादभूषणम् ।शुक्तिस्मृतं वज्रगर्भं चन्द्रभीरु निगद्यते ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथ विष्णुद्विषः प्रोक्ताः तन्नामानि नवाऽत्र हि ।अश्वग्रीवश्च तारकस्तथा वै मेरको मधुः ॥ ११३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तारकं तारका तारा नक्षत्रमुडु वा स्त्रियाम् ।भमृक्षं ज्योतिधिष्ण्यञ्च तारमित्यपि कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तरणस्तारणश्चेति तारकोऽपि च कुत्रचित् ।स्वतोऽम्बुसरणं स्रोतः स्रोतसं स्रोतमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ध्रुवस्तारस्त्रिवृद्ब्रह्म वेदाद्य(दि)स्तारकोव्ययः ।प्रणवश्च त्रिमात्रोऽपि ओङ्कारो ज्योतिरादिमः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ध्रुवस्तारस्तथौङ्कारो मूलज्योतिः शिवोऽव्ययः ।वेदाद्यस्तारकोऽव्यक्तः शाखादिः प्रणवः स्मृतः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हृत् तारको गुरुर्दीर्घो नारायण-चतुर्मुखौ ।अनन्तो वासुदेवश्च वेदान्तः कारकः स्मृतः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तमाटः षाटिर्वामस्फिक् ताराख्य ऊर्ध्वजानुकः ।शक्ती शक्तिर्जटा चैव तारको मध्यकर्णकः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्रणवस्तारकोऽव्यक्तो वेदादिश्च शिवोऽव्ययः ।आदिमश्च ध्रुवोङ्कारौ मूलज्योतिः शिवादिकः ।त्रिवृद्ब्रह्मा त्रिमात्रश्च शब्दाः प्रणववाचकाः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रयुक्तं धारणाद्येतत्त्रयमेकत्र संयमः ।ओंकारः प्रणवस्तारस्तारकं सर्वविन्मतिः ॥ २३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तारकमक्षि च तारकमृक्षे नेत्रमध्यतिलके च वदन्ति ।तार[11]कस्त्रिदशवैरिविशेषः पारकारकनरोऽप्युपदिष्टः ॥
स्वागताmetre not read in every line
सर्वलिङ्गि भकनीनिकयोः स्या-द्वारकस्तु तुरगेऽश्वगतौ च ।स्यान्निषेद्धरि विशेष्यसलिङ्गसायकस्तु विशिखेऽपि कृपाणे ॥ ४४ ॥
स्वागता
doubtful
तारक as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप रात्रिजरजःसम्बन्धिनि क्ली तु रात्रिजं तारके त्रि तु । रात्रिजाते रामकस्तु मर्त्यजात्यन्तरे द्वयोः ॥ १५१३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1513
- शब्दरत्नाकर ऋक्षऋषयः श्रुतिभृग्वादिज्ञानवृद्धदिगम्बराः । ऋक्षोऽच्छभल्ले मण्डूकपर्ण ऋक्षं तु तारके ॥ १८७८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1878
- शब्दरत्नाकर खगखगोऽर्के विहगे वायौ तारके सुरमेघयोः । गर्दभे रक्षसि खरः खरुः पुंसि स्मरे हरे ॥ १९०६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1906
- तन्त्राभिधान तदुर्गोत्तारणवाच्यः स तारकार्थस्तकारकः । भुक्त्यर्थो रेफ उक्तोऽत्र महामायार्थकश्च ई ॥ Tantrābhidhāna 11.22