पयोधर
payodharaपुं · masc.In 16 kośas: 16 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
स्तनान्तरं हृद्धृदयं स्तनौ कुचौ पयोधरौ ।उरोजौ च चूचुकं तु स्तनाद्वृन्तशिखामुखाः ॥ ६०३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 कु (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अभ्रमब्दो घनो मेघः स्तनयित्नुः पयोधरः ।धाराधरो धूमयोनिर्जीमूतश्च बलाहकः ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उरसिजकुचवक्षोरुहपयोधराः स्तनसमाननामानि ।उक्ताः कुचमुखचूचुकवृन्तानि शिखा च तुल्यानि ॥ ५२६ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
पयोधरौ पयोध्रौ च मेचकं पिप्पलं च षण् ।स्तनार्थाच्च मुखं वृन्तं क्लीबे स्तनशिखा स्त्रियाम् ॥ १९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
[85a]ललाटकण्ठजठरस्थिता रेखा वलिर्द्वयोः ।स्तनौ कुचौ कुचौ वक्षोरुहौ तौ च पयोधरौ ।तदधः स्तनमूलं स्यादूर्ध्वं तु स्तनरोहितम् ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जलकुसुमनाम सर्वं निर्विशेषं नपुंसकलिङ्गं भवति । तद्यथा । इदं कमलं पङ्कजं कोकनदं कह्लारं कुशेशयमित्यादि । जलकुसुमद्वारेण नपुंसकत्वे प्राप्ते पद्मस्य विभाषा क्रियते । इदं पद्मम् । अयं पद्म इति उक्तं च । "वसन्ते शीतभीतेन कोकिलेन वने रुतम् । अन्तर्ज्जलगताः पद्माः श्रोतुकामा इवोत्थिताः ॥" ऋतेशब्दो वर्जनार्थे वर्त्तते । अभ्रशब्दमेकं वर्जयित्वा अम्बुदा मेघास्तेषामाख्या सञ्ज्ञा पर्याया इत्यर्थः तेऽम्बुदाख्याः शब्दाः पुंसि भवन्ति तद्यथा । इमे अम्बुदा मेघाः पयोधरा घनजीमूता जलधरा बलाहकाः कन्धरा इत्येवमादयः । इमे केशाः । इमे दन्ताः । इमे नखाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कण्ठसञ्ज्ञाः स्तनसञ्ज्ञाः बाहुसञ्ज्ञाश्च पुंसि भवन्ति । अयं कण्ठः । गल इत्यादिः । स्तनसञ्ज्ञाश्च । अयं स्तनः कुचः पयोधर इत्यादिः । बाहुसञ्ज्ञाश्च भुजस्तरणः धरणः चालन इत्यादिः । कण्ठसञ्ज्ञत्वाद्ग्रीवाशब्दस्यापि पुंसि प्रयोगः प्राप्नोतीत्याह । स्त्रियां भवेद्ग्रीवा । ग्रीवाशब्दस्य स्त्रीलिङ्गता भवति । इयं ग्रीवा शिरोधरा कन्धरा इत्येवमादयः । पृष्ठादयः शब्दा नपुंसके स्युः । तद्यथा । इदं पृष्ठं पार्श्वयोर्यष्टिः । इदं ललाटं भ्रुवोरुपरिस्थानम् । इदमंसः[श] स्तनयोरुपरिस्थानम् । इदमुदरं जठरः । इदं जत्रु स्कन्धसम्बन्धि । इत्येवमादयः ।ऊर्म्मिध्वन्यञ्जलयः पुंस्योष्ठकपोलगुल्फसञ्ज्ञाश्च ।घञ्चैरच्च ऋदोरप्च स्याद्बहुलमन्धकारश्च ॥ १६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
नासा घ्राणम् उरो वक्षः कुक्षिः स्याज्जठरोदरम् ।स्तनः पयोधरकुचौ वक्षोज इति वर्णितः ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तनौ कुचौ समौ प्रोक्तावुरोजौ तु पयोधरौ ।चूचुकं स्तनवक्त्रं तु स्तनवृन्तं स्तनाच्छिखा ॥ २६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पृष्ठवंशो मेरुदण्डः पृष्ठं पृष्ठस्थलं त्रिकम् ।कुचस्तनो हृदयजो नीलवक्त्रः पयोधरः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नभश्चरो वायुदारुः खतमालः पयोधरः ।व्योमधूमो जलमसिर्जलमुग्गगनध्वजः ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तनौ कुचावुरोजौ च वक्षोजौ च पयोधरौ ।उदरं जठरं तुन्दं पिचण्डः कुक्षिरेव च ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तनौ कुचौ च वक्षोजौ धरणौ च पयोधरौ ।उरसिजौ तथोरोजौ जानीयान्नाम सप्तकम् ॥ ९७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 सि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अब्जमभ्रं वारिवाहो घनो मेघः पयोधरः ।अम्भोधरो व्योमधूमो धूमयोनिर्घनाघनः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नारीकेली रसफलो नारिकेलिश्च लाङ्गली ।नाडीकेरो नाडीकेरः करकाम्भःपयोधरौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ना (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुचः कूचः उरोजः स्याद् वक्षोजः स्यात् पयोधरः ।स्तनो वक्षोरुहश्चापि तथोरसिज इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पयोधरः कोषकारे स्त्रीस्तने वारिदेऽपि च ।दिगम्बराः सामाख्याता नग्नक्षपणशंकराः ॥
अनुष्टुप्
पयोधर as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु तन्यतुतन्यतुर्ना समीरे स्यादशनौ च पयोधरे । रात्रौ स्त्रियां गर्जिते तु स्त्रीपुंसे न समीरितम् ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.46
- कोषकल्पतरु स्तनयित्नुपयोधरे तु स्तनयित्नुरुक्तो मेघ[ध्व]नौ मृत्युगदाह्वयोश्च । स्यात्पोषयित्नुः पितरि प्रभौ च दुर्वादिविप्रे गदयित्नुरुक्तः ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.21.48
- परमानन्दीयनाममाला वामवामो महेश्वरे कामे प्रतिकूले पयोधरे । वाहस्तुरंगमे मेघे व्यूहः सङ्घवितर्कयोः ॥ ३५१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.24.351
- शिवकोष दीर्घपत्रपयोधरे नालिकेरे मुस्तायां च कसेरुणि । पारिभद्रः पारिजाते तिक्तके देवदारुणि ॥ ४२७ ॥ Śivakoṣa 22.4.427
- शब्दरत्नावली प्रलम्बप्रलम्बो हारभेदे स्यात् शाखायाञ्च पयोधरे । लताङ्कुरे दैत्यभेदे त्रपुषे च प्रलम्बने ॥ Śabdaratnāvalī 7.23.14