भेल

bhelaपुं · masc.

In 10 kośas: 8 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.879 · p. 35

केनिपातः कोटिपात्रमरित्रेऽथोडुपः प्लवः ।कोलो भेलस्तरण्डश्च स्यात्तरपण्यमातरः ॥ ८७९ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 र (wrong syllable)

केनिपातपुं कोटिपात्रक्ली अरित्रक्ली उडुपपुं प्लवपुं कोलपुं भेलपुं तरण्डपुं तरपण्यक्ली आतरपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव क्षत्रियप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.6.366 · p. 129

कांदिशीको भयत्रस्तोऽप्यथ भेलस्तु कातरः ।पलङ्कटश्च हरिणपर्यायहृदयार्थकः ॥ ३६६ ॥

अनुष्टुप्

कान्दिशीकवि भयत्रस्तवि भेलवि कातरवि पलङ्कटवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वारिवर्गः Koṣakalpataru 1.7.70 · p. 106

तरीस्तरन्ती तरणिस्तरी नौर्वेडा च मङ्गिन्यपि तारणिश्च ।न स्त्री तरण्डोऽप्युडुपश्च पादा-लिन्दी स्त्रियां पुंसि तु कोल-भेलौ ॥ ७० ॥

उपजातिः

तरीस्त्री तरन्तीस्त्री तरणिस्त्री तरिस्त्री नौस्त्री वेडास्त्री मङ्गिनीस्त्री तारणिस्त्री तरण्डपुंक्ली उडुपपुंक्ली पादालिन्दीस्त्री कोलपुं भेलपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.1472 · p. 234

उडुपश्च तरण्डश्च कोलो भेलस्तथा प्लवः ।एतन्नामानि कथ्यन्ते लघुनौ वस्तुनो बुधैः ॥ १४७२ ॥

अनुष्टुप्

उडुपपुं तरण्डपुं कोलपुं भेलपुं प्लवपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि तृतीयः काण्डः Śabdaratnākara 3.275 · p. 211

कलम्ब इव कादम्बो भेर-भेलावमू तथा ।भेकेऽपि कर्तरि पुङ्खे कर्तरी, शरधौ पुनः ॥ २७५ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रि (wrong syllable)

कलम्बपुं कादम्बपुं भेरपुं भेलपुं कर्तरीस्त्री

genderपुंmasc.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव क्षत्त्रियवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 2.8.58 · p. 70

कदली कन्दली चीनमक्षंवाटस्तु मल्लभूः ।भीरुस्तु भेलो हरिणहृदयः स्यात्पलङ्कटः ॥ ५८ ॥

अनुष्टुप्

कदलीस्त्री कन्दलीस्त्री चीनक्ली अक्षवाटपुं मल्लभूस्त्री भीरुपुं भेलपुं हरिणहृदयपुं पलङ्कटपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश पशुसङ्ग्रहाध्यायः Vaijayantī 3.4.3 · p. 65

व्याघ्रो मृगारिः शार्दूलो हिंसारुश्चन्द्रकी मृगात् ।हुण्डश्चाल्पस्त्वयं द्वीपी चुलुको भेलमेहिनौ ॥ ३ ॥

अनुष्टुप्

व्याघ्रपुं मृगारिपुं शार्दूलपुं हिंसारुपुं चन्द्रकिन्पुं मृगादपुं हुण्डपुं द्वीपिन्पुं चुलुकपुं भेलपुं मेहिन्पुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश जलाध्यायः Vaijayantī 4.2.16 · p. 155

उडुपं तु प्लवो भेल आरोह्योऽसौ तरण्डकः ।केनिपातास्त्वरित्राणि पोलिन्दास्तु पुलिन्दकाः ॥ १६ ॥

अनुष्टुप्

उडुपक्ली प्लवपुं भेलपुं तरण्डकपुं केनिपातपुं अरित्रक्ली पोलिन्दपुं पुलिन्दकपुं

genderपुंmasc.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास लार्धश्लोकः Dharaṇikośa 27.2.9 · p. 191

शैलो गिरौ तु शैलं तु शैलेये तार्क्ष्यशैलके ।भेलः स्यादुडुपे भीरौ निर्बुद्धिमुनिभेदयोः ॥

अनुष्टुप्

meaningsउडुप भीरु निर्बुद्धि मुनिभेद

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ लान्ताः Koṣakalpataru 6.28.65 · p. 340

चेलं तु वस्त्रे त्रिषु गर्हिते स्या-द्भेलः प्लवे स्याच्च मुनिप्रभेदे ।त्रस्ते परस्मिन्नपि बुद्धिहीनेको[66b]लोऽङ्कपालावपि भेलके ना ॥ ६५ ॥

इन्द्रवज्राmetre not read in every line

meaningsप्लव मुनिप्रबेद त्रस्त बुद्धिहीन

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.919 · p. 121

द्वयोस्तु हस्तिनि त्रिस्तु भेरवाक् कातरेऽथ सः ।स्त्रियां स्याद्दुन्दुभौ भेरी भे(लु ? ल)}स्तु त्रिषु कातरे ॥ ९१९ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

meanings

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.920 · p. 121

पूज्याप्राज्यप्रहीणेषु पुमांस्त्वृष्यन्तरे क्वचित् ।चिकित्साग्रन्थकारे स्यादुडुपेऽप्यथ भेकवाक् ॥ ९२० ॥

अनुष्टुप्

meaningsपूज्य अप्राज्य प्रहीण ऋषि चिकित्साग्रन्थकार उडुप

doubtful

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश लान्ताः Śabdaratnāvalī 7.28.30 · p. 279

भेलः प्लवे मुनौ भीरौ मूर्खेऽपि चञ्चलेऽपि च ।मलं पापे विटकिट्टे कृपणे वाच्यवत्क्वचित् ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 पि (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 ट (wrong syllable)

meaningsप्लव मुनि भीरु मूर्ख चञ्चल

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.404 · p. 235

दुर्दिनेऽप्यथ वेला स्यात्सिन्धोः कूले च भोजने ।ऋषिभदे प्लवे पुंसि भेलं भीरुहृदि त्रिषु ॥ ४०४ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 भ (wrong syllable)

meaningsऋषिभेद प्लव भीरु हृद्

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.5.57 · p. 234

बोधिरर्थे सुविज्ञाने कुक्कुटाश्वत्थयोस्तु ना ।बालोऽक्ली नीलझिण्ट्यां च भेलौ तूडुपभीरूकौ ॥ ५७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 रू (wrong syllable)

meaningsउडुप भीरुक

भेल as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु लघिष्ठभेले लघिष्ठोऽप्युदितस्त्वपष्ठुः कालेऽपसव्ये तु विशेष्यलिङ्गः । कक्षान्तरे भूमिपतेः प्रकोष्ठः स्यात्कूर्पराधो वितते करे च ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.11.62
कोषकल्पतरु प्लवप्लवस्तु कारण्डव[भेक]भेल- प्लवंगचण्डालपटोलकेषु । शशप्लुतौ स्यान्नरि तोयकाके प्लक्षेऽन्तिमं गन्धतृणे च मुस्ते ॥ ९१ ॥ Koṣakalpataru 6.29.91
कोषकल्पतरु तविषवाहद्विषि[86a]स्यान्महिषस्तथैव महत्यसौ स्त्री नृपतेः स्त्रियां च । स्यात्ताविषाभस्तविषः समुद्रे नाके च भेले व्यवसायकेऽपि ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 6.30.57
त्रिकाण्डशेष प्लवप्लवो निषादे पर्कट्यां भेके भेले गतौ कपौ । पल्लवो विस्तरे षिड्गे किसले विटपे वने ॥ ४१८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.418