शार्दूल
śārdūlaपुं · masc.In 20 kośas: 29 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
अरण्यजेऽस्मिन्गवलः सिंहः कण्ठीरवो हरिः ॥ १२८३ ॥हर्यक्षः केसरीभारिः पञ्चास्यो नखरायुधः ।महानादः पञ्चशिखः पारीन्द्रः पत्यरी मृगात् ॥ १२८४ ॥श्वेतपिङ्गोऽप्यथ व्याघ्रो द्वीपी शार्दूलचित्रकौ ।चित्रकायः पुण्डरीकस्तरक्षुस्तु मृगादनः ॥ १२८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युरुत्तरपदे व्याघ्रपुंगवर्षभकुञ्जराः ।सिंहशार्दूलनागाद्यास्तल्लजश्च मतल्लिका ॥ १४४० ॥मचर्चिका प्रकाण्डोद्घौ प्रशस्यार्थप्रकाशकाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शार्दूलद्वीपिनौ व्याघ्रे तरक्षुस्तु मृगादनः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
स्युरुत्तरपदे व्याघ्रपुङ्गवर्षभकुञ्जराः ।सिंहशार्दूलनागाद्याः पुंसि श्रेष्ठार्थगोचराः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोलः क्रोडः शूकरः स्याद्वराहः,पोत्री दंष्ट्री घृष्टिरुक्तः किरिश्च ।व्याघ्रो द्वीपी पुण्डरीकस्तरक्षुः,शार्दूलः स्याच्चित्रकायो मृगारिः ॥ २२६ ॥
शालिनी
genderपुंmasc.
व्याघ्रो मृगारिः शार्दूलो हिंसारुचन्द्रकी मृगात् ।चित्राङ्गस्तु महाद्वेष्टः पिण्डारस्तु न रोटकः ॥ ३०७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 रु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शार्दूलश्चन्द्रिकापादो मृगादो हिंसकस्तथा ।वराहः सानुजश्च स्यात्कुमुद्वलशयोऽपि च ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिंहशार्दूलवृषभपुण्डरीकवृषा अपि ।वराहधुर्यधौरेयाः सपर्यायाः क्रमादमी ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याघ्रः पञ्चनखो व्याडः शार्दूलोऽपि गुहाशयः ।तीक्ष्णदंष्ट्रः पुण्डरीको द्वीपी द्वीपिल इत्यपि ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृगराजः पञ्चनखः शार्दूलः श्वेतपिङ्गलः ।व्याघ्रो द्वीपी द्वीपिनोऽस्त्री हिंसीरोऽप्यथ चित्रकः ॥ ३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्युरुत्तरपदे व्याघ्र-पुंगवर्षभ-कुञ्जराः ।सिंह-शार्दूल-नागाद्याः पुंसि श्रेष्ठार्थवाचकाः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिंहः सुगन्धिः पारीन्द्रः शार्दूलः श्वेतपिङ्गलः ।कण्ठीरवो महानादो हरिः शार्दूलविक्रमः ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शार्दूलो हिंसरुश्चन्द्रश्चन्द्रकी दृङ्मृगादनः ।पिण्डारकस्तु चित्राङ्गो महादंष्ट्रो वरोटकः ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नागाद्यरिः कण्ठी(ण्ठि)रवो मृगेन्द्रः केसरी हरिः ।व्याघ्रश्चमूरः शार्दूलः शरभोऽष्टापदोऽष्टपात् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ण्ठी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मृगारिः केसरी चापि मृगात्पतिरपीक्ष्यते ।हर्यक्षो व्याघ्र इत्येवं द्वीपिशार्दूलचित्रकाः ॥ १८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्पूर्वपदतो योगश्चैषां मुख्यार्थवाचिनाम् ।शार्दूलसिंहनागोद्धमचर्चिकामतल्लिकाः ॥ ३२९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्चि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्युरुत्तरपदे चन्द्रपुङ्गवर्षभनायकाः ।मत्तेभव्याघ्रशार्दूलनागराजमुखादयः ॥ ६८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हर्यक्षः केसरी सिंहो हरिः पञ्चाननः सटी ।द्वीपी व्याघ्रो वर्त्तुलाक्षः शार्दूलो मृगमांसभुक् ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वीपी व्याघ्रश्चित्रकायः शार्दूलः शरभोऽष्टपाद् ।गजो मतङ्गजो हस्ती मातङ्गः कुञ्जरः करी ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याघ्रो द्वीपी च शार्दूलश्चित्रकायश्च चित्रकः ।पुण्डरीकश्च नामानि व्याघ्रस्य प्रथयन्ति वै ॥ २३२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिंहशार्दूलनागाद्या उत्तमार्थे भवन्ति वै ।वृन्दारकस्तल्लजश्च मतल्लिका मचर्चिका ॥ २६१८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ल्लि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शरभः स्यादूर्ध्वपादः शार्दूलोऽष्टापदोऽपि सः ।अथ हिंस्रपशुर्व्यालो हिंसको हिंस्रकः शिविः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याघ्रो द्वीपी च शार्दूलो हिंसारुः श्वापदोऽपि च ।अथ तक्षुस्तरक्षुश्च मृगादनतरक्षकौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रेष्ठार्थवाचकाः पुंसि स्युरुत्तरपदेष्वमी ।शार्दूलसिंहनागाद्याः कुञ्जरर्षभपुङ्गवाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिंहः पञ्चमुखो हरिर्मृगपतिः कण्ठीरवः केसरीहर्यक्षो नखरायुधोऽथ कुठरः स्यादल्पकण्ठीरवः ।सिंहारिः शरभोऽष्टपादथ समाः शार्दूलपिण्डारक-व्याघ्रद्वीपितरक्षुचित्रतनवः स्युः पुण्डरीकोऽप्यमी ॥ ६७६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
ऋषभः कुञ्जरः सिंहः शार्दूलो व्याघ्रपुंगवौ ।नाग इत्यादयः पुंसि श्रेष्ठार्थाः स्युः पदात् परे ॥ १५७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मरुत्प्लवश्च नादोऽस्य चुक्कारः क्ष्वेडितं च तत् ।उत्पादकस्तु शरभः शार्दूलोऽष्टापदश्च सः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिंहो मृगेन्द्रः पञ्चास्यः पारीन्द्रः श्वेतपिंगलः ।व्यादीर्णास्यो महानादः शार्दूलस्तुल्यविक्रमः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याघ्रो मृगारिः शार्दूलो हिंसारुश्चन्द्रकी मृगात् ।हुण्डश्चाल्पस्त्वयं द्वीपी चुलुको भेलमेहिनौ ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याघ्रे सिंहे च शार्दूलो ना भागोत्तरवर्धिनाम् ।हिङ्वादीनां दशानां स्याच्चूर्णेऽथो पुंसि शाबरः ॥ १८२२ ॥
अनुष्टुप्
शार्दूल as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु वनश्वन्विष्णौ सुयामुन इति प्रथितः प्रसादे श्रीवत्सराजनृपतौ भिदि पर्वतस्य । स्याद्विश्वकर्मणि धनुर्धरके सुधन्वा शार्दूलपुष्कलशिवासु भवेद्वनश्वा ॥ ३५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.35
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्याघ्रबहुप्रदे शठे चाथ शार्दूले व्याघ्रवाग्द्वयोः । व्याघ्री तु कण्टकार्यां स्त्री वाटस्तु नरि वेष्टने ॥ १२२१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1221
- शब्दरत्नावली व्याघ्रवप्रो ना जतुके न स्त्री क्षेत्रे रेणौ तटे व्रते । व्याघ्रः करञ्जशार्दूलरक्तैरण्डेषु पुंस्ययम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.43
- शब्दरत्नाकर दंष्ट्रिन्दुर्गमे त्रिषु दंष्ट्री तु शार्दूले मूषिके किटौ । सदंष्ट्रपन्नगे ग्राहे दानं हस्तिमदेऽपि च ॥ १९४० ॥ Śabdaratnākara 4.1.1940
- शब्दरत्नाकर पुण्डरीकद्वारि द्वार्स्थे प्रतीहारः -------- रः । पुण्डरीकस्तु शार्दूले दिग्गजे सर्पपुंगवे ॥ २२१२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2212
- वैजयन्ती दंष्ट्रिन्दंष्ट्री ग्राहे सदंष्ट्रेऽहौ शार्दूले मूषिके किटौ । परिमाणे दारुपात्रे द्रोणोऽस्त्री वायसे पुमान् ॥ ४० ॥ Vaijayantī 6.5.40