भीरु
bhīruस्त्री · fem.In 23 kośas: 46 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
शूरश्चारभटो वीरो विक्रान्तश्चाथ कातरः ।दरिद्रश्चकितो भीतो भीरुभीरुकभीलुकाः ॥ ३६५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कुल्यः कुलीनोऽभिजातः कौलेयकमहाकुलौ ॥ ५०२ ॥जात्यो गोत्रं तु संतानोऽन्ववायोऽभिजनः कुलम् ।अन्वयो जननं वंशः स्त्री नारी वनिता वधूः ॥ ५०३ ॥वशा सीमन्तिनी वामा वर्णिनी महिलाबला ।योषा योषिद्विशेषास्तु कान्ता भीरुर्नितम्बिनी ॥ ५०४ ॥प्रमदा सुन्दरी रामा रमणी ललनाङ्गना ।
अनुष्टुप्
कुल्यविकुलीनविअभिजातविकौलेयकविमहाकुलविजात्यविगोत्रक्लीसंतानपुंअन्ववायपुंअभिजनपुंकुलक्लीअन्वयपुंजननक्लीवंशपुंस्त्रीस्त्रीनारीस्त्रीवनितास्त्रीवधूस्त्रीवशास्त्रीसीमन्तिनीस्त्रीवामास्त्रीवर्णिनीस्त्रीमहिलास्त्रीअबलास्त्रीयोषास्त्रीयोषित्स्त्रीकान्तास्त्रीभीरुस्त्रीनितम्बिनीस्त्रीप्रमदास्त्रीसुन्दरीस्त्रीरामास्त्रीरमणीस्त्रीललनास्त्रीअङ्गनास्त्री
genderस्त्रीfem.
रजते त्रापुषं वङ्गं जीवनं वसु भीरुकम् ।स्वभ्रं सौम्यं च शोध्यं च रूप्रं भीरु जवीयसम् ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विशेषास्त्वङ्गना भीरुः कामिनी वामलोचना ।प्रमदा मानिनी कान्ता ललना च नितम्बिनी ॥ ३ ॥सुन्दरी रमणी रामा कोपना सैव भामिनी ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
genderविadj.
शूरो वीरश्च विक्रान्तो भटश्चारभटो भवेत् ।दरितश्चकितो भीतस्त्रस्तो भीरुश्च कातरः ॥ ३५४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
रामा वामा वामनेत्रा पुरन्ध्री,नारी भीरुर्भामिनी कामिनी च ।योषा योषिद्वासिता वर्णिनी स्त्री,स्यात्सीमन्तिन्यङ्गना सुन्दरी च ॥ ४८१ ॥
शालिनी
genderस्त्रीfem.
कुण्डली गूढपाच्चक्षुश्रवाः काकोदरः फणिः ।कञ्चुकी श्रतिदृग्दीर्घी चपलो भीरुरित्यपि ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मञ्जुः स्यान्मञ्जुलं विज्ञानिकवैज्ञानिको समौ ।कमनः कामनस्तुल्यौ भीरुभीरुकभीरकाः ॥ २५७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
एला लता चन्द्रबाला सूक्ष्मेला तूपकुम्भिका ।उर्वारौ ककरी भीरुः कूष्माण्डे तु नृपात्मजः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सायंसूता स्वर्णपुष्पा पार्षिका वेशवत्फला ।तत्फले भीरुकं भीरु तद्भेदे नरवञ्चका ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रमणी कामिनी कान्ता कोपना मत्तकाशिनी ।अङ्गना ललना भीरुर्भामिनी युवतिश्चरी ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अधीरः कातरो भीरुर्भीलुश्चकित इत्यपि ।दरितश्चकिलो भीतस्त्रस्तस्त्रसित इत्यथ ॥ ३६७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कारस्कराटिका कर्णजलौका शतपाद्यपि ।कर्णाज्जलौकः शतपाद्भीरुः शतपदी स्त्रियाम् ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भोरिटः श्यामचटकः शैशिरः कणभक्षकः ।गृहकर्त्तृक्षमो भीरुः कृषिद्विष्टः कणप्रियः ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पिच्छलाङ्गः पृष्ठरेखाबहलः स च शल्ककः ।अथ भीरुः पृष्ठगलपुच्छेषु द्विद्विपक्षकः ॥ ७७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 पृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अथाकृत्यः शोभयन्त्य ऊर्ज्यो विकुरयो रुचः ।आप्नुवत्योऽमृतरुचो वेगवत्यश्च भीरवः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ऋष्यप्रोक्ता द्वीपिशत्रुर्द्वीपिकाधरकण्टकाः (कौ ?) ।भीरुर्नारायणी नाराजिह्वा सूक्ष्मदला च सा ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
तद्विशेषा स्वनामानुरूपार्था भीरुरङ्गना ।कामिनी मानिनी कान्ता ललना वामलोचना ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पतिघ्नी पाणिरेखा स्यात्पित्तघ्नं पित्तनाशनम् ।हस्तिघ्नो हस्तिघाती स्याज्जनौः स्याज्जनरक्षकः ॥ओजायमान उक्तोऽसावोजस्वीवाचरेद्धि यः ।अधीरः कातरस्त्रस्नुर्भीरुर्भीरुक-भीलुकौ ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अभ्रपुष्पः पत्रमाली वाणी वञ्जुलोऽपि च ।स्यादम्बुवेतसे भीरुर्नादेयी बालभीरुकः ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 प (syllables merged)
genderपुंmasc.
स्त्री नारी वनिता मुग्धा भामिनी भीरुरङ्गना ।ललना कामिनी योषिद् योषा सीमन्तिनीति च ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विक्रान्तसुभटौ वीरः शूरचारभटौ स्मृतौ ।कातरो भीरुको भीतश्चकितो भीरुभीलुकौ ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रमदा सुन्दरी रामा भीरुः कान्ता नितम्बिनी ।तद्विशेषा गुणैश्चान्ये यथा तरललोचना ॥ १७१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्री नारी ललना योषा मुग्धा सीमन्तिनी वधूः ।भामिनी वनिता भीरुरङ्गना वामलोचना ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अङ्गना मानिनी योषिद्वर्णिनी वामलोचना ।बाला सीमन्तिनी भीरुः सुन्दरी युवती वशा ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शूरो वीरश्चारभटो विक्रान्तः सुभटो बली ।कातरो भीरुको भीरुः कांदिशीको भयद्रुतः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ स्याद्भीरुको भीरुः भीतश्च भीलुकस्तथा ।कातरश्चकितस्त्रस्तः त्रस्नुश्च दरितस्तथा ॥ ५४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderविadj.
सीमन्तिनी च सामान्यस्त्रीवाचकाः प्रदर्शिताः ।अङ्गना ललना कान्ता रामा भीरुः नितम्बिनी ॥ ७८७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
खर्जूरं भीरु शुभ्रञ्च शोध्यं सोध्यं जवीयसम् ।सौम्यं सर्वाणि नामानि रूपस्य कथयन्ति च ॥ १८०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संग्राहः पटहः शङ्खस्तथा चाभयडिण्डिमः ।महाद्वन्द्वो नृपाभीरुर्भीरु कोलाहलोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृमिः क्रिमिश्च नीलङ्गुर्नीलाङ्गुः कीट इत्यपि ।कर्णकीटा शतपदी स्याद्भीरुः शतपादिका ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ललना कामिनी कान्ता सुन्दरी च नितम्बिनी ।प्रमदा रमणी रामा भाविनी भीरुरित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नष्टस्तिरोहितो लुप्ते पराजितादयस्त्रिषु ।हरिणीहृदयो भीरुर्भेलकश्च पलङ्कटः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 जि (wrong syllable)
genderविadj.
धृष्टो धृष्णुर्वियातश्च तथा धर्षित इत्यपि ।स्याद्विनीते तु निभृतः प्रश्रितोऽपि निगद्यते ॥स्याद्विलक्षो विलक्ष्यश्च विस्मयान्वित इत्यपि ।अधीरः कातरोऽपि स्यात् द्वयं धैर्यविवर्जिते ॥स्यात् त्रस्नुर्भीरुको भीरुर्भीलुर्भीलुक इत्यपि ।स्यादाशंसुक आशंसुर्भवेदाशंसिता च सः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विहङ्गिका विहङ्गिमा, विक्रान्ते शूर-सूरकौ ।कातरे भीरुको भीरुर्भीलुकस्वस्नु-त्रस्तकौ ॥ १९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ङ्गि (wrong syllable); pāda 4, syllable 5 स्नु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तारे श्वेतं शितं रूप्यं रूप्रं भीरु सुभीरुकम् ।कनके स्वर्णं सुवर्णं स्यान्महारजतान्वितम् ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अल्पतुम्ब्यां कुक्कुटाक्षः समौ कर्करिचित्रकौ ।उर्वारुः कर्कटी भीरुर्वालकी चिद्भटः पुमान् ॥ ६३४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिवा स्त्री जम्बुकक्रोष्टुफेरुफेरण्डफेरवाः ।गोमायुर्वञ्चको भीरुभूरिमायशृगलकाः ॥ ६९७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
त्रस्तश्चकितो दरितो भीतो विग्नो विशङ्कितस्त्रस्नुः ।कातरभीरुकभीलुकभीरव एकादशाधीरे ॥ १५७६ ॥
आर्याmetre not read in every line
genderविadj.
विशेषाः कामिनीकान्ताभीरुबिम्बाधराङ्गनाः ॥ १३६ ॥
genderस्त्रीfem.
कदली कन्दली चीनमक्षंवाटस्तु मल्लभूः ।भीरुस्तु भेलो हरिणहृदयः स्यात्पलङ्कटः ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृसरे भीरुमार्जारकिंशुका इंगुदी न षण् ।पिण्डारके तु पिण्डीकः कृष्णे त्वस्मिन् वलाहकः ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजी राजामृतापाण्डुभूतेभ्यश्च फलः परः ।तिक्ते राजपटोलश्च भीरुस्त्विर्वारुकर्कटी ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रतीपदर्शिनी वामा प्रमदा भीरुरंगना ।अबला भामिनी कान्ता कामिनी वामलोचना ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अधीरे कातरत्रस्नुभीरुभीरुकभीलुकाः ।दरिते भीतचकितत्रस्ताः स्निग्धस्तु वत्सलः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कट्फलायामनन्तायां तथा तिथिभिदि स्त्रियाम् ।त्रिषु साधुश्रेष्ठयोः स्यान्नपुंसि करणान्तरे ॥भारी हरौ वीवधे स्यात्पलानां द्विसहस्रके ।भीरुस्त्रिलिङ्ग आगर्ते स्यात् स्त्रियां मेववस्त्रिषु (?) ॥भूरि क्लीबं काञ्चने स्यात्प्रचुरेऽपि च वाच्यवत् ।पुमान् विष्णौ महादेवे परमेष्ठिनि वासवे ॥
अनुष्टुप्
meaningsआगर्त
भीरु as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश भेलशैलो गिरौ तु शैलं तु शैलेये तार्क्ष्यशैलके । भेलः स्यादुडुपे भीरौ निर्बुद्धिमुनिभेदयोः ॥ Dharaṇikośa 27.2.9
- कोषकल्पतरु काकरूकनदीप्रभेदेऽपि च वर्तरूकं स्यात्काकनीडे च जलावटे च । दम्भे पुनः स्त्रीजितनिःस्वयोश्च । स्यात्काकरूकश्चकिते च भीरौ ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 6.1.52
- कोषकल्पतरु महिलास्त्री सप्तला स्यान्नवमालिकायां गुञ्जाह्वये चर्मकषाह्वये च । स्यात्काकणन्त्यां महिला च गुन्द्रा- भीर्वोः किलासिन्यपि सिध्मलः स्यात् ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 6.28.57
- नानार्थार्णवसंक्षेप वाशिस्याद्वाशतौ वाशयतौ वाश्यतावपि धातुषु । भेद्यलिङ्गं तु भीरौ स्यादिति केचित् स्त्रियां पुनः ॥ १२४३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1243
- नानार्थार्णवसंक्षेप अधीरअभ्यग्रोऽभिमुखे नव्ये समीपेऽप्यधमः पुनः । न्यूनेऽपि गर्हितेऽधीरः पुनर्भीरौ च चञ्चले ॥ २ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.2
- नानार्थार्णवसंक्षेप कातरभीरौ स्यात् षण्डके त्वेष पुमान् स्याद्भेद्यवत् पुनः । कालेयः कालसम्बन्धिन्यर्थे सर्वत्र नप् पुनः ॥ ४४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.445
- परमानन्दीयनाममाला धवधन्वी धनुर्धरे छेके ध्रुवः कीलकशर्वयोः । धवः प्रिये तरौ भीरौ धीदा कन्यामनीषयोः ॥ २५६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.17.256
- परमानन्दीयनाममाला भेकभेको भीरौ प्लवे मेघे भङ्गः कल्लोलदम्भयोः । पराजये भृगुः सानौ शुक्रे मृत्युंजयेऽपि च ॥ ३२८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.20.328
- शब्दरत्नावली काकरूकपरमर्मज्ञशिष्ये ना शठे कापाटिकस्त्रिषु । काकरूको दम्भनग्नस्त्रीजित्पेचकभीरुषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.163
- शब्दरत्नावली भेलभेलः प्लवे मुनौ भीरौ मूर्खेऽपि चञ्चलेऽपि च । मलं पापे विटकिट्टे कृपणे वाच्यवत्क्वचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.30
- त्रिकाण्डशेष भेलदुर्दिनेऽप्यथ वेला स्यात्सिन्धोः कूले च भोजने । ऋषिभदे प्लवे पुंसि भेलं भीरुहृदि त्रिषु ॥ ४०४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.404