चञ्चल
cañcalaवि · adj.In 17 kośas: 21 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.
स्थावरं तु जङ्गमान्यज्जङ्गमं तु त्रसं चरम् ।चराचरं जगदिङ्गं चरिष्णुश्चाथ चञ्चलम् ॥ १४५४ ॥तरलं कम्पनं कम्प्रं परिप्लवचलाचले ।चटुलं चपलं लोलं चलं पारिप्लवास्थिरे ॥ १४५५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तु (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 ग (wrong syllable)
genderविadj.
चलनं कम्पनं कम्प्रं चलं लोलं चलाचलम् ॥ ७४ ॥चञ्चलं तरलं चैव पारिप्लवपरिप्लवे ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
लोलं चपलं चटुलं प्रचलं तरलं परिप्लवमधीरम् ।पारिप्लवं च धीराश्चलाचलं चञ्चलं च कथयन्ति ॥ ६९५ ॥
गीतिः
genderविadj.
वस्त्रव्यस्यः पुमानस्त्री प्रार्थ्यश्चञ्चल इत्यपि ।अष्टहस्तपरिमाणं परिधानक्षमं महत् ॥ २८५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रि (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
चराचरं त्रसं द्रङ्गं कम्प्रं चरनकम्पने ।चटुलं चपलं लोलं चञ्चलं च चलाचलम् ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उद्दंशकश्चोत्कुणः स्याद्रक्ताङ्गो रक्तपाऽप्यपि ।उकात्कुणश्चाथ पुनश्चञ्चुलश्चञ्चलः प्लवः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धूलिध्वजो बलदेवो महाबलमलिम्लुचौ ।चञ्चलश्चपलः प्राणः संहर्षः प्रवहो वहः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चराचरं च[रि]ष्णु स्यादिङ्गं जगदपि स्मृतम् ।चपलं[173b] तरलं लोलं चञ्चलं [च] चलाचलम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
चलनं चञ्चलं कम्प्रं कम्पनं चटुलास्थिरे ।एजनं वेपनं वेपि पारिप्लव-परिप्लवे ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चपलं चञ्चलं लोलं कम्पनं तरलं चलम् ।पारप्लवं कम्प्रमुक्तं चटुलं चास्थिरे समम् ॥ ३४३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्थिरे स्थिरतरः स्थास्नुः स्थेयान्स्थेमः(मा?) स्थितिप्रियः ।लोले तु लोलुपं लोभं चलनं चञ्चलं चलम् ॥ ६९८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विप्रकृष्टं परं दूरं ध्रुवं नित्यं च शाश्वतम् ।चञ्चलं चपलं लोलं तरलं चटुलं चलम् ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चञ्चलं चपलं ज्ञेयं चलनं चटुलं चलम् ।लोलं चलाचलं कम्प्रं कम्पनं तरलं तथा ॥ २६४५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सिह्लकः सिह्लपिण्याककपिचञ्चलयावनाः ।तैलाख्यः पिण्डको जीव वस्तुरुष्को यावनोऽपि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चलं पारिप्लवं लोलं चञ्चलञ्च परिप्लवम् ।चलाचलञ्च तरलं भवेत् चलनमात्रके ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चरं चराचरं तद्वच्चरिष्णुवदिहाऽस्थिरे ।परिप्लवं पारिप्लवं चञ्चलं च चलाचलम् ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रि (wrong syllable)
genderविadj.
तरललोलचलाचलचञ्चलप्रचलकम्पनकम्प्रचलानि च ।विकटपीनविशंकटपीवराः पृथुविशालबृहत्पृथुलोरवः ॥ १५९६ ॥
द्रुतविलम्बितम्
genderविadj.
हली कूर्मेश्वरो लक्ष्मीर्वामबा(ह्वादिग)हुर्द्दिशस्तथा ।चि(त्ताचा)त्र-वारी चञ्चलश्च च-कारः संस्मृतो बुधैः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हली कूर्मेश्वरो लक्ष्मीर्महानादश्च चञ्चलः ।चित्रचारी चामराख्यो वामदो मूलगश्च चः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जलतालोऽप्यथ चलत्पूर्णिमाचन्द्रचञ्चलौ ।जलवृश्चिक इञ्चाके गङ्गाटेयो गलानिलः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मिथुनी चञ्चलश्चाथ सुप्तोऽस्मिन् कृष्णवक्षसि ।गोलत्तिका खंजरीटी शार्ङ्गः कीर्शा च पिप्पका ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खञ्जरीटखगे तु द्वे चञ्चत्कस्तु पुमान् मणौ ।अतीव भास्वरे तु द्वे खद्योते दर्दरेऽपि च ॥ ७०९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsखञ्जरीट
चपले त्रिषु केशे ना चिकुरश्चपलो रसे ।तडिति स्त्री द्रुते क्लीबश्चत्वरस्तु चतुष्पथे ॥ २०८९ ॥
अनुष्टुप्
meanings
doubtful
चञ्चल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश चिकुरचिकुरो द्रुमभेदे स्याच्चिकुरौ केशचञ्चलौ । प्रखरोऽश्वादिसंनाहे प्रखरः स्याद्भृशं खरः ॥ Dharaṇikośa 26.2.29
- नानार्थार्णवसंक्षेप अधीरअभ्यग्रोऽभिमुखे नव्ये समीपेऽप्यधमः पुनः । न्यूनेऽपि गर्हितेऽधीरः पुनर्भीरौ च चञ्चले ॥ २ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.2
- नानार्थार्णवसंक्षेप चपलचपलस्तु त्रिषु ज्ञेयश्चञ्चलेऽप्यनवस्थिते । दुर्विनीते च शीघ्रे च पारते तु पुमानयम् ॥ ७०६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.706
- नानार्थार्णवसंक्षेप चिकुरद्वयोस्तु गृहबभ्रौ स्यात् सरीसृपविहङ्गयोः । चञ्चले च त्रिषु ज्ञेयं युवतीनां विलोचने ॥ ७४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.747
- नानार्थार्णवसंक्षेप तरलतरलं तु त्रिषु ज्ञेयं चञ्चले भास्वरेऽपि च । हारमध्यगरत्ने तु पुमान् हारे च नप् पुनः ॥ ८१८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.818
- नानार्थार्णवसंक्षेप परिप्लवप्लवङ्गमोऽथ स्त्री दण्डहीनस्रुचि परिप्लवा । चञ्चले पुनरेष त्रिरथो परिणतः पुमान् ॥ ३४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.349
- परमानन्दीयनाममाला चपलचामरः केतके? पुष्पे काशे माकन्दपादपे । चमरश्चामरे दैत्ये चपलश्चञ्चलेऽनिले ॥ १८१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.11.181
- शब्दरत्नावली रवणमार्गणो याचके बाणे क्लीबमन्वेषणार्थयोः । यन्त्रणं स्यान्नियमने बन्धने रक्षणेऽपि च ॥ रवणः शब्दने तीक्ष्णे भण्डके चञ्चलेऽपि च । रमणं पटुमूले स्यान्नार्यां स्त्री स्यात्प्रिये पुमान् ॥ रोषणः क्रोधने हेमघर्षणाश्मनि पारदे ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.57
- शब्दरत्नावली प्रखरत्रिषु स्यान्मुखरे वेगयुक्तेऽपि चञ्चलेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.82
- शब्दरत्नावली वटरमुर्मुरः सूर्यतुरगे तुषाग्नौ च मनोभवे । रुधिरं कुङ्कुमे रक्ते स्यात्पुमान् मङ्गलग्रहे ॥ वटरः कुक्कुटे वेष्टे शठे चोरे च चञ्चले । वर्वरः पामरे केशे चक्रले शाकभिद्यपि ॥ पुष्पभेदे देशभेदे वर्वरा मक्षिकाभिदि । वर्करः स्याद्युवपशौ स्याच्छागपरिहासयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.97
- शब्दरत्नावली भेलभेलः प्लवे मुनौ भीरौ मूर्खेऽपि चञ्चलेऽपि च । मलं पापे विटकिट्टे कृपणे वाच्यवत्क्वचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.30
- शब्दरत्नावली चपलचपलः पारदे मीने चौरे च चञ्चलाश्मनोः । चपला कुलटालक्ष्मीपिप्पलीचञ्चलासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.61
- शब्दरत्नावली चपलचपलं तरले शीघे चञ्चले विकलेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.62
- शब्दरत्नावली रौरवअथोत्तरपदस्थोऽपि श्रेष्ठवाची भवेदयम् । फेरवो जम्बुके धूर्ते हिंस्रे च क्षणदाचरे ॥ माधवो यादवे विष्णौ मधुवैशाखयोरपि । माधवी स्यान्मधुरिकावासन्तीशर्करासु च ॥ राजीवं कमले क्लीबं स्यात्पुंसि मृगनीलयोः । राघवो रघुनाथे स्याबृहन्मत्स्यविशेषके ॥ रौरवाश्चञ्चले धूर्ते घोरे च नरकान्तरे । वडवा कुम्भदास्यश्वाब्राह्मणकामिनीषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.33
- शब्दरत्नाकर तरलझल्लरी वाद्यभेदे स्याच्छत्रान्तालम्बिवाससि । हारमध्यमणौ पुंसि तरलस्त्रिषु चञ्चले ॥ २०९५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2095
- तन्त्राभिधान चना चामरादिकः कूर्मः शूली चन्द्रक-सायकौ । भूभेत्ता चित्रचारी च चञ्चलश्चा-र्णको मतः ॥ २३ ॥ Tantrābhidhāna 6.23
- वैजयन्ती तरलतातलो लोहकूटे ना त्रिषु तप्ते मनोजवे । तरलो भास्वरे हारे चञ्चलेऽप्यथ तारका ॥ ४४ ॥ Vaijayantī 7.5.44