व्याघ्र
vyāghraपुं · masc.In 20 kośas: 27 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 33 as a meaning of another word.
अरण्यजेऽस्मिन्गवलः सिंहः कण्ठीरवो हरिः ॥ १२८३ ॥हर्यक्षः केसरीभारिः पञ्चास्यो नखरायुधः ।महानादः पञ्चशिखः पारीन्द्रः पत्यरी मृगात् ॥ १२८४ ॥श्वेतपिङ्गोऽप्यथ व्याघ्रो द्वीपी शार्दूलचित्रकौ ।चित्रकायः पुण्डरीकस्तरक्षुस्तु मृगादनः ॥ १२८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युरुत्तरपदे व्याघ्रपुंगवर्षभकुञ्जराः ।सिंहशार्दूलनागाद्यास्तल्लजश्च मतल्लिका ॥ १४४० ॥मचर्चिका प्रकाण्डोद्घौ प्रशस्यार्थप्रकाशकाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शार्दूलद्वीपिनौ व्याघ्रे तरक्षुस्तु मृगादनः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
स्युरुत्तरपदे व्याघ्रपुङ्गवर्षभकुञ्जराः ।सिंहशार्दूलनागाद्याः पुंसि श्रेष्ठार्थगोचराः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोलः क्रोडः शूकरः स्याद्वराहः,पोत्री दंष्ट्री घृष्टिरुक्तः किरिश्च ।व्याघ्रो द्वीपी पुण्डरीकस्तरक्षुः,शार्दूलः स्याच्चित्रकायो मृगारिः ॥ २२६ ॥
शालिनी
genderपुंmasc.
व्याघ्रो मृगारिः शार्दूलो हिंसारुचन्द्रकी मृगात् ।चित्राङ्गस्तु महाद्वेष्टः पिण्डारस्तु न रोटकः ॥ ३०७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 रु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सिंहः पञ्चाननो गन्धिः पारीन्द्रो मृगयूथपः ।व्याघ्रः शार्दूलकश्चन्द्रश्चन्द्रकीत्यभिधीयते ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अग्निव्याघ्राभिधश्चापि चित्रकः शंवरः कुटः ।कृष्णे व्यालः कालमूलो मार्जारोप्यतिदीप्यकः ॥ ३५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुष्कलः सत्तमश्चापि श्रेयान् श्रेष्ठो महत्तमः ।स्युरुत्तरपदे व्याघ्रपुङ्गवर्षभकुञ्जराः ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पञ्चाङ्गुलो दीर्घदण्डेरुवूकौ रुबुको वकः ।वर्द्धमानस्तत्र रक्ते स्याद्व्याघ्रो हस्तिकर्णकः ॥ ३२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याघ्रः पञ्चनखो व्याडः शार्दूलोऽपि गुहाशयः ।तीक्ष्णदंष्ट्रः पुण्डरीको द्वीपी द्वीपिल इत्यपि ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तरुणो रुचकश्चञ्चू रक्तस्तु गजकर्णकः ।व्याघ्रो व्याघ्रतलो व्याघ्रपुच्छो लोहितशीर्षकः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृगराजः पञ्चनखः शार्दूलः श्वेतपिङ्गलः ।व्याघ्रो द्वीपी द्वीपिनोऽस्त्री हिंसीरोऽप्यथ चित्रकः ॥ ३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्युरुत्तरपदे व्याघ्र-पुंगवर्षभ-कुञ्जराः ।सिंह-शार्दूल-नागाद्याः पुंसि श्रेष्ठार्थवाचकाः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नागाद्यरिः कण्ठी(ण्ठि)रवो मृगेन्द्रः केसरी हरिः ।व्याघ्रश्चमूरः शार्दूलः शरभोऽष्टापदोऽष्टपात् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ण्ठी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मृगारिः केसरी चापि मृगात्पतिरपीक्ष्यते ।हर्यक्षो व्याघ्र इत्येवं द्वीपिशार्दूलचित्रकाः ॥ १८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युरुत्तरपदे चन्द्रपुङ्गवर्षभनायकाः ।मत्तेभव्याघ्रशार्दूलनागराजमुखादयः ॥ ६८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हर्यक्षः केसरी सिंहो हरिः पञ्चाननः सटी ।द्वीपी व्याघ्रो वर्त्तुलाक्षः शार्दूलो मृगमांसभुक् ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वीपी व्याघ्रश्चित्रकायः शार्दूलः शरभोऽष्टपाद् ।गजो मतङ्गजो हस्ती मातङ्गः कुञ्जरः करी ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याघ्रो द्वीपी च शार्दूलश्चित्रकायश्च चित्रकः ।पुण्डरीकश्च नामानि व्याघ्रस्य प्रथयन्ति वै ॥ २३२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुनर्लोमविषाः केचिद् व्याघ्रप्रमुखजन्तवः ।तथा नखविषाः ख्याताः नरप्रमुखप्राणिनः ॥ २३७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 ख (wrong syllable)
genderपुंmasc.
श्रेयः श्रेष्ठं पुष्कलञ्च सत्तममऽतिशोभनम् ।तथोत्तरपदे व्याघ्रपुङ्गवर्षभकुञ्जराः ॥ २६१७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 त्त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
व्याघ्रो द्वीपी च शार्दूलो हिंसारुः श्वापदोऽपि च ।अथ तक्षुस्तरक्षुश्च मृगादनतरक्षकौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिंहः पञ्चमुखो हरिर्मृगपतिः कण्ठीरवः केसरीहर्यक्षो नखरायुधोऽथ कुठरः स्यादल्पकण्ठीरवः ।सिंहारिः शरभोऽष्टपादथ समाः शार्दूलपिण्डारक-व्याघ्रद्वीपितरक्षुचित्रतनवः स्युः पुण्डरीकोऽप्यमी ॥ ६७६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
ऋषभः कुञ्जरः सिंहः शार्दूलो व्याघ्रपुंगवौ ।नाग इत्यादयः पुंसि श्रेष्ठार्थाः स्युः पदात् परे ॥ १५७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्वापदा हिंस्रपशवः सिंहः पारीन्द्र इत्यपि ।व्याघ्रो वरोत्कटस्तुल्यौ वराहस्तु बहुव्रजः ॥ १८०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याघ्रो मृगारिः शार्दूलो हिंसारुश्चन्द्रकी मृगात् ।हुण्डश्चाल्पस्त्वयं द्वीपी चुलुको भेलमेहिनौ ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वप्रस्तु तातेऽथ चये च रेणौक्षेत्रे तटे च प्रथितः स्त्रियां न ।शीघ्रं द्रुते स्यान्नलदेऽपि * *चक्राङ्गके द्वीपिकरञ्जयोस्तु ॥ ६० ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा
doubtful
व्याघ्रोऽपि र[49b]क्ते उरुबौ स्त्रियां तुनिदिग्धिकायां मृगराजजातौ ।हरौ हरेऽग्नौ नकुले च वज्रेमुनौ विलासे नरि बभ्रुरुक्तः ॥ ६१ ॥
उपेन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly उपेन्द्रवज्रा: pāda 1, syllable 1 व्या (wrong syllable); pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
बहुप्रदे शठे चाथ शार्दूले व्याघ्रवाग्द्वयोः ।व्याघ्री तु कण्टकार्यां स्त्री वाटस्तु नरि वेष्टने ॥ १२२१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशार्दूल
श्रेष्ठे जनोत्तरस्थेपि व्याघ्री बृहतिकौषधे ।वृत्रो दैत्यशैलभेदे शत्रौ ध्वान्ते वने पुमान् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 त्य (wrong syllable)
व्याघ्र as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् पुण्डरीकजैवातृकः शशाङ्केऽपि खुरेऽप्यश्वस्य वर्तकः । व्याघ्रेऽपि पुण्डरीको ना यवान्यामपि दीपकः ॥ ११ ॥ Amarakośa 3.3.11
- धरणिकोश चित्रकचित्रकं तिलके व्याघ्रे वृक्षभेदे च चित्रकः । कीरको वृक्षभेदे स्यात्क्षपणे प्रापणेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 1.2.25
- धरणिकोश पुण्डरीकपुण्डरीकं सितं छत्रं पुण्डरीकं सिताम्बुजम् । व्याघ्रेऽपि पुण्डरीकः स्यात्पुण्डरीकोऽपि दिग्गजः ॥ Dharaṇikośa 1.3.24
- कोषकल्पतरु चित्रकपद्मकमस्त्री करिणों- ऽशुबिन्दुजाले च पद्मकाष्ठे च । व्याघ्रे तु चित्रको ना द्रुमभेदे पुण्ड्रके नस्त्री ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.85
- कोषकल्पतरु पृदाकुव्याघ्रे सर्पे चित्रके ना पृदाकु- र्गोरङ्कुः स्यान्नग्नके पक्षिजातौ । बन्दिन्युक्तोऽथ त्रिशङ्कुर्बिडाले राज्ञो भेदे स्यात्पतङ्गाह्वये च ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.1.3
- कोषकल्पतरु जर्जरीकना कोशकारेऽग्निहरिद्गजे च व्याघ्रेऽथ जीर्णे त्रिषु जर्जरीकः । क्लीबे पुनः स्याद्बहुरन्ध्रकेऽथो वक्रे कचे स्यादपि बर्बरीकः ॥ ५६ ॥ Koṣakalpataru 6.1.56
- कोषकल्पतरु शार्दूलदोहदवत्यां श्राद्धे त्रिष्वथ रात्रिंचरे व्याघ्रे । शार्दूलः पशुभेदे पदोत्तरस्थस्त्रिषु श्रेष्ठे ॥ ५० ॥ Koṣakalpataru 6.28.50
- नानार्थार्णवसंक्षेप दंष्ट्रिन्वराहे मूषिके व्याघ्रेऽप्यथ दंष्ट्रावति त्रिषु । दासो भृत्ये द्वयोः स्त्री तु षडश्रासंज्ञवीरुधि ॥ ५८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.585
- नानार्थार्णवसंक्षेप मेहीमेही तु द्वीपिसंज्ञे स्याद् व्याघ्रजात्यन्तरे द्वयोः । भेद्यलिङ्गं तु यस्यास्ति मेहस्तत्र द्वयोः पुनः ॥ १०३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1033
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्यालव्यालो दुष्टगजे द्वे तु श्वापदे भुजगे तथा । अजयस्त्वपठद्व्याघ्रे स एव त्रिः खलेऽपठीत् ॥ १२२० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1220
- नानार्थार्णवसंक्षेप कर्वरकर्वरो नाञ्जलौ देशे पापे च रभसोऽब्रवीत् । द्वयोस्तु रक्षसि व्याघ्रे क्लीबं तु जलकर्मणोः ॥ ३८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.383
- नानार्थार्णवसंक्षेप चन्द्रकिन्मयूरे चन्द्रकी द्वे तु व्याघ्रेऽथो भेद्यलिङ्गकम् । ज्ञेयं चन्द्रकवत्यर्थे चातुरस्तु पुमानयम् ॥ ७३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.736
- नानार्थार्णवसंक्षेप चित्रकत्रयोदशानां भेदानामेकस्मिन् व्याघ्र एव च । क्लीबं तु पुण्ड्रेऽथ पुमान् कालिङ्गाख्यलतान्तरे ॥ ७४४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.744
- नानार्थार्णवसंक्षेप तरस्विन्तरस्वीति द्वयोर्व्याघ्रे वानरेऽप्यथ भेद्यवत् । वेगवद्बलिनोरन्ये पुनः शूरेऽप्यधीयते ॥ ८४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.842
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रदाकुधनञ्जयः शाकवर्य इत्याह क्ली तु वारिणि । प्रदाकुस्तु द्वयोर्व्याघ्रे भेकाजगरयोरपि ॥ १११७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1117
- नानार्थार्णवसंक्षेप वनश्वन्वनश्वा क्रोष्टरि व्याघ्रे रभसोक्तोऽथ स द्वयोः । वयोधा युन्यथ त्रि स्याद् वयसो धातरि त्रि तु ॥ १६४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1647
- नानार्थार्णवसंक्षेप शार्दूलव्याघ्रे सिंहे च शार्दूलो ना भागोत्तरवर्धिनाम् । हिङ्वादीनां दशानां स्याच्चूर्णेऽथो पुंसि शाबरः ॥ १८२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1822
- नानार्थार्णवसंक्षेप हिंसीरप्रसहासंज्ञके वैजयन्त्यामथ भवेद्द्वयोः । व्याघ्रे हिंसीर इत्येष तस्करे त्वभिधेयवत् ॥ २०४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.2040
- नानार्थार्णवसंक्षेप मृगरिपुरुद्राक्षे च महर्षौ च मृत्युपुष्पस्तु मस्करे । इक्षौ चाथो मृगरिपुः सिंहे व्याघ्रेऽप्यथोदितः ॥ ९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.99
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुण्डरीकतेषामेकत्र भेदे च व्याघ्रे च कथितो बुधैः । अनूपमांसवर्गस्य मध्ये यः प्लवसंज्ञकः ॥ ३९६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.396
- नानार्थार्णवसंक्षेप भयानकत्रि तु बोधयितत्र्ये च बोद्धव्ये चाप्यथ द्वयोः । भयानको वराहेऽपि व्याघ्रे स्यान्मूषिकान्तरे ॥ ४३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.430
- शब्दरत्नावली पृदाकुपृदाकुश्चित्रके सर्पे व्याघ्रवृश्चिकयोः पुमान् । पुयुको ना चिपिटके बालकेऽप्यभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.108
- शब्दरत्नावली पुण्डरीकगन्धमृगेक्षपणके कीले पुष्यलको पुमान् । पुंसि व्याघ्रदिङ्मतङ्गजेन्द्रकोषकारान्तरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.181
- शब्दरत्नावली भयानकभयङ्करव्याघ्रराहुरसभित्सु भयानकः । स्त्रीजिते मृगभेदे च भवेद्भार्याटिकः पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.188
- शब्दरत्नावली जिह्वापकुतपोऽस्त्री कुशे वाद्ये दौहित्रे छागकम्बले । दिवसस्याष्टमांशे च भवेद्दिनकरे पुमान् ॥ कुणपः पूतिगन्धौ स्याच्छवे स्त्री शारिकादिषे । जिह्वापः कुक्कुरे व्याघ्रे मार्जारे भल्लुकेऽपि च ॥ प्रतापः पुंसि तापे स्याच् शौर्ये तीक्ष्णांशुतेजसि । रक्तपा स्त्री जलोकायां डाकिन्यां राक्षसे पुमान् ॥ विटपोऽस्त्री वृक्षशाखाविस्तारे पल्लवेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.18
- शब्दरत्नावली शार्दूलशार्दूलो राक्षसे व्याघ्रे पशुभेदे पुमानयम् । स्यादुत्तरपदस्थोऽयं श्रेष्ठ एव निगद्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.96
- त्रिकाण्डशेष चित्रकचारको भोजके बन्धे नाटकाङ्गेऽपि चूलिका । चित्रकं चित्रके क्लीबं व्याघ्रैरण्डौ च चित्रकौ ॥ २१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.21
- त्रिकाण्डशेष पुण्डरीकव्याघ्रे च कोषकारे व पाकौ पचनशावकौ । पुष्यलको गन्धमृगे कीलके क्षपणेऽपि च ॥ ३३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.33
- त्रिकाण्डशेष वनश्वन्वर्तनी तर्कुपीठेऽपि स्त्रियां वर्त्तनवर्त्मनोः । वनश्वा जम्बुके व्याघ्रे विपन्नोऽहौ विपद्गते ॥ २६३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.263
- वैजयन्ती पृदाकुपृथुकश्चिपिटे बाले पृदाकुर्व्याघ्रसर्पयोः । भासन्तावर्कनक्षत्रे सूर्यश्चाग्निश्च भास्करौ ॥ ५८ ॥ Vaijayantī 7.1.58
- वैजयन्ती सृदाकुसंघर्षौ घर्षणं स्पर्धा शरखड्गौ तु सायकौ । समिकौ वृक्षवल्मीकौ सृदाकू व्याघ्रपावकौ ॥ ७७ ॥ Vaijayantī 7.1.77
- वैजयन्ती पुण्डरीकना त्वाम्रे दिग्गजे व्याघ्रे राजिलाहौ गजे ज्वरे । दीप्त्यां प्रद्योतनं नार्के घोरे प्रतिभयं भये ॥ १७ ॥ Vaijayantī 8.5.17
- वैजयन्ती वक्त्रपञ्चपूर्वास्तु वक्त्रस्य व्याघ्रे सिंहे हरे नरः । कण्ठस्य नीलनामभ्यो ग्रीवायाश्चेशकेकिनोः ॥ २२ ॥ Vaijayantī 8.6.22