मृगयु
mṛgayuपुं · masc.In 14 kośas: 13 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
चर्मकृत्पादुकाकारो नद्ध्री वद्ध्री च कथ्यते ।मृगयुर्लुब्धको व्याधो बुधैर्वागुरिकः स्मृतः ॥ ५९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याधो मृगवधाजीवो मृगयुर्लुब्धकोऽपि सः ।कौलेयकः सारमेयः शुनको रात्रिजागरः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वेदीशो मृगयुः प्राण आ विरञ्च्यो विरञ्चनः ।भवान्तकृदजो हंसपर्यायाद्वाहनार्थकः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याधो मृगवधाजीवो लुब्धको मृगयुः पुमान् ।पालिशं मृगहिंसा भूः श्यैनंपाता पुनः स्त्रियाम् ।पापर्द्धिर्मृगयाऽऽखेटो मृगव्या क्लीबयोषितोः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पापर्धिर्मृगयुर्व्याधो लुब्धको मृगघातकः ।कैवर्तो धीवरो दाशो बडिशं मीनबन्धने ॥ ४३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
किराताश्च पुलिन्दाश्च शबरा म्लेच्छजातयः ।किराते शबरो व्याधः पुलिन्दो मृगयुस्तथा ॥ ५९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कैवर्तो धीवरो दासो वागुरिकस्तु जालिकः ।लुब्धको मृगयुर्व्याधो मृगयाखेटकौ समौ ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 रि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
व्याधो मृगवधाजीवी मृगयुर्लुब्धकः पुनः ।नामान्येतानि चत्वारि मन्यन्ते लुब्धकस्य वै ॥ १५६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ व्याधो लुब्धकः स्यान्मृगयुर्मृगजीवकः ।तथा मृगवधाजीवो मृगावित् वनपांशुलः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाशो रश्मिर्गुणो बन्धो वराटः प्रग्रहो वटः ।शुल्बं शुल्बाप्यथ व्याधो मृगयुर्लुब्धकश्च सः ॥ १५३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृगयुर्लुब्धको व्याधो द्वौ वागुरिकजालिकौ ।आच्छोटनं खेटनञ्च मृगव्यं मृगयापि च ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पानीयं सलिले क्लीबं पातव्ये पुनरन्यवत् ।पौलस्त्यो ना धनाधीशे दशकण्ठे विभीषणे ॥वलयं कङ्कणे क्लीबं कण्ठरोगे पुमानयम् ।वालेयं स्याद्वलिहिते मृदौ त्रिषु खरे पुमान् ॥ब्राह्मण्यं ब्रह्मवृन्दे स्यात्ब्राह्मणत्वेऽपि न द्वयोः ।भरण्युर्ना चण्डभानौ मृगाङ्के च विभावसौ ॥भुजिष्यः पुंसि दासे स्यात्स्वन्त्रहस्तसूतत्रके ।स्त्रियां दासीगणिकयोः स्वतन्त्रायामपि क्वचित् ॥मलयो ना चलारामदेशेषु स्त्री तथौषधे ।मङ्गल्यो ना त्रायमानामसूराश्वत्थबिल्वके ॥स्त्रियात्तु रोचनाशुक्लवचाशमीमिमीषु च ।अधःपुष्प्यां स्त्रियां दध्नि क्लीबं शिवकरे त्रिषु ॥मृगयुर्ना शृगाले स्याद् व्याधे पितामहेऽपि च ।रहस्या स्त्री सरिद्भदे गोपनीयेऽभिधेयवत् ॥विजया पार्वतीसख्यां तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् ।विजयस्तु जये पुंसि तथा गाण्डीवधन्वनि ॥विस्मयः पुंसि दर्ये स्यात्स्यन्देहाश्चर्ययोरपि ।विषयो यस्य यो ज्ञातस्तत्रदेशे च गोचरे ॥रूपादौ स्याज्जनपदे कान्तादौ च भवेत्पुमान् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 सू (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 पि (wrong syllable); pāda 3, syllable 7 द्भ (wrong syllable)
मृगयु as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश व्याधगाधः स्थाने च लिप्सायां व्याधो मृगयुदुष्टयोः । मुग्धः स्यात्सुन्दरे मूढे स्निग्धे वत्सलचिक्कणे ॥ Dharaṇikośa 18.1.3
- धरणिकोश लुब्धअर्धः खण्डे समांशेऽर्धमिद्धमातप्तदीप्तयोः । बुद्धा धीरजिनज्ञाता लुब्धौ मृगयुकाङ्क्षिणौ ॥ Dharaṇikośa 18.1.4
- कोषकल्पतरु द्रोहाटगाथाभिदि मृगमृगयौ द्रोहाटः स्याद्दम्भ*जे च । स्याच्चातके च तुरगे धाराटो वेकटस्तु स्यात् ॥ ३५ ॥ Koṣakalpataru 6.10.35
- कोषकल्पतरु व्याधस्थाधे ? तु गाधं क्लिशि चाभिलाषे व्याधस्तु धृष्टे मृगयौ च पुंसि । मेधः क्रतौ स्यान्मतिनाम्नि मेधा मेधिः स्त्रियां किं च खलस्य काष्ठे ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 6.20.52
- नानार्थार्णवसंक्षेप लुब्धगोत्रभेदे सज्जनस्तु मन्त्रेऽप्याह द्वयोः पुनः । मृगे लुब्धस्तु मृगयौ ना कदर्ये तु स त्रिषु ॥ ११४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1142
- नानार्थार्णवसंक्षेप रमतिरमतिः स्वर्गसभयोर्लुब्धकस्तु निगद्यते । आर्द्रायां मृगयौ चाथ लोहित्यो दक्षिणाम्बुधौ ॥ १८१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.181