किरात
kirātaपुं · masc.In 18 kośas: 21 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
पुलिन्दा नाहला निष्ट्याः शबरा वरुटा भटाः ।माला भिल्लाः किराताश्च सर्वेऽपि म्लेच्छजातयः ॥ ९३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
किराताः शबरा निष्ट्याः पुलिन्दा नाहला भटाः ।माला म्लेच्छादयो भिल्लाः कथ्यन्ते ह्यन्तजातयः ॥ ५९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गडुलः कथ्यते कुब्जः खर्वशाखस्तु वामनः ।पृश्निः स्वल्पशरीरः स्यात्किरातः स च कथ्यते ॥ ६११ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पुलिका नाहला निष्ठ्याः शवरा वरुटा भटाः ।माला भिल्लाः किराताश्च ते सर्वे भिन्नजातयः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कैडर्यश्च महानिम्बः शाकसारोऽपि रम्यकः ।पञ्चनिम्बं तु निम्बस्य पञ्चाङ्गं समुदीरितम् ॥किराततिक्तो भूनिम्बो नार्यतिक्तश्च तिक्तकः ।रामसेनः किरातश्च नेपालोत्थस्तु हैमकः ॥कैरातः काण्डतिक्तश्च नाडीतिक्तोऽर्धतिक्तकः ।मदना वामनो राठो गाल-गालव-पिण्डिनः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुचन्दनं रञ्जनं च हरिचन्दनमस्त्रियाम् ।ज्योतिष्टोमं किरातं च ज्योतिरक्तारुणद्रुमौ ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुलिन्दा नाहला निष्ट्याः शबरा वरुडा भुराः ।मेदा भिल्लाः किराताश्च सर्वेऽपि म्लेच्छजातयः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुलिन्दः शवरो दस्युर्निषादो व्याधलुब्धकौ ।धानुष्कोऽथ किरातश्च सोऽरण्यानीचरः स्मृतः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
किराते चाथ भूनिम्बो रामसेनक[33]तिक्तकौ ।कटुकी रोहिणी तिक्ता चक्राङ्गी कटुरोहिणी ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
किराताश्च पुलिन्दाश्च शबरा म्लेच्छजातयः ।किराते शबरो व्याधः पुलिन्दो मृगयुस्तथा ॥ ५९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शूद्रोऽन्त्यवर्णोऽङ्घ्रिभवः श्यामः सेवनजीवनः ।भिल्लः किरातः शबरो निषादो वेणुकल्मषः ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इतरः प्राकृतो नीचः पामरश्च पृथग्जनः ।पुलिन्दः शम्बरो भिल्लः किरातश्च वनेचरः ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अल्पतनुश्च पृश्निः स्यात् किरातो लधुदेहवान् ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 त (wrong syllable); pāda 3, syllable 7 न्यु (wrong syllable)
genderविadj.
मालाः भिल्लाः पुलिन्दाश्च किराताः वकटाः भटाः ।शबराः नाहलाः निष्ट्याश्चेत्युक्ता म्लेच्छजातयः ॥ १५८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शवराश्च किराताश्च पुलिन्दाः म्लेच्छजातयः ।त एव पत्रशवरा दरदाः परदाश्च ते ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
किरातो हैमे कुष्ठे तु वर्ग्यद्वादशसंयुते ।वानीरं वानीरजं च व्याप्यमाप्यं च तद्भिदि ॥ २१६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 मे (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुन्तियुगंधरशिबयस्त्रैपुरतोक्षारकुन्तलारट्टाः ।मेखलकशूरसेना आभीरकरूशमौखरकिराताः ॥ ३७९ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
मातंगश्वपचावन्तेवासिचाण्डालपुष्यलाः ।भिल्लाः किराताः शबराः पुलिन्दाश्च निषादकाः ॥ १५६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अन्ध्री तु शबरान्निष्ट्यं भिल्लं सा निष्ठ्यपूर्विका ।किरातं पर्णशबरी शबरान्निष्ट्यपूर्विका ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पितुर्विभक्तः संसृष्टी भ्रात्रार्थेनैकतां गतः ।पृश्निः किरातोऽल्पतनुर्दुर्बलस्तु कृशस्तनुः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
संघात उक्तोऽथ हरेऽद्रिभेदेस्याद्रैवतोऽथाल्पतनौ किरातः ।स्यान्नार्यति[ति ? ]क्तेऽन्त्यजजातिभेदेमन्दाकिनीकुट्टनिकागतः स्त्री ॥ ११ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा
स्त्रियां चामरवाहिन्यां मर्त्यजात्यन्तरे द्वयोः ।शबरात् पर्णशबरी निष्ट्यपूर्वासविष्ट यम् ॥ ४७७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
क्षारितस्त्रिष्वभिशस्ते स्यात् क्षारे स्राविसे पुमान् ।कापोतं स्यात् कपोतौधाञ्जनयोरुचके पुमान् ।किरातो म्लेच्छभेदे स्याद् भूनिम्बाल्पशरीरयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
किरात as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु शैलाटवर्णाटः स्याद्गायने चित्रकारे कान्ताजीवेऽथाभिके भावके च । भावाटः स्यात्साधुसत्संनिवेशे शैलाटस्तु श्वेतकाचे किराते ॥ ३३ ॥ Koṣakalpataru 6.10.33
- नानार्थार्णवसंक्षेप शैलाटशैवली शैवलवति स्त्री तु शैवलिनी धुनौ । शैलाटस्तु द्वयोः सिंहे किराते च पुमान् पुनः ॥ १८५९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1859
- शिवकोष कत्तृणउषणोषणे कणायामूषणमुषणं च मारीचे । अथ कत्तृणं हलीमे हठे किरातेऽपि रामकर्पूरे ॥ १५८ ॥ Śivakoṣa 11.2.158
- शब्दरत्नावली शैलाटशैलाटः स्याच्छुक्लकाचे देवे सिंहकिरातयोः । Śabdaratnāvalī 7.11.53