व्याध
vyādhaपुं · masc.In 17 kośas: 16 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
चर्मकृत्पादुकाकारो नद्ध्री वद्ध्री च कथ्यते ।मृगयुर्लुब्धको व्याधो बुधैर्वागुरिकः स्मृतः ॥ ५९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याधो मृगवधाजीवो मृगयुर्लुब्धकोऽपि सः ।कौलेयकः सारमेयः शुनको रात्रिजागरः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याधो मृगवधाजीवो लुब्धको मृगयुः पुमान् ।पालिशं मृगहिंसा भूः श्यैनंपाता पुनः स्त्रियाम् ।पापर्द्धिर्मृगयाऽऽखेटो मृगव्या क्लीबयोषितोः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुरङ्गकं रक्तकाष्ठं पत्तूरं तिलपर्णिका ।अथ द्रुमोत्पले व्याधः परिव्याधः सुगन्धिकः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुलिन्दः शवरो दस्युर्निषादो व्याधलुब्धकौ ।धानुष्कोऽथ किरातश्च सोऽरण्यानीचरः स्मृतः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पापर्धिर्मृगयुर्व्याधो लुब्धको मृगघातकः ।कैवर्तो धीवरो दाशो बडिशं मीनबन्धने ॥ ४३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
किराताश्च पुलिन्दाश्च शबरा म्लेच्छजातयः ।किराते शबरो व्याधः पुलिन्दो मृगयुस्तथा ॥ ५९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कैवर्तो धीवरो दासो वागुरिकस्तु जालिकः ।लुब्धको मृगयुर्व्याधो मृगयाखेटकौ समौ ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 रि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
व्याधो मृगवधाजीवी मृगयुर्लुब्धकः पुनः ।नामान्येतानि चत्वारि मन्यन्ते लुब्धकस्य वै ॥ १५६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ व्याधो लुब्धकः स्यान्मृगयुर्मृगजीवकः ।तथा मृगवधाजीवो मृगावित् वनपांशुलः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भूर्जो भुर्जः कर्णिकारे परिव्याधश्च व्याधवत् ।जलवेतसभेदे स्यादिज्जलो हिज्जलोऽपि च ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तिस्रो नपुंसकेऽपि स्युः (स्यात्?) स्त्रियामश्वयुगश्विनी ।बहुलाः कृत्तिका आर्द्रा कालिकी व्याध इत्यपि ॥ १८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाशो रश्मिर्गुणो बन्धो वराटः प्रग्रहो वटः ।शुल्बं शुल्बाप्यथ व्याधो मृगयुर्लुब्धकश्च सः ॥ १५३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृगयुर्लुब्धको व्याधो द्वौ वागुरिकजालिकौ ।आच्छोटनं खेटनञ्च मृगव्यं मृगयापि च ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याध as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् लुब्धकपर्यङ्कः स्यात्परिकरे स्याद्व्याधेऽपि च लुब्धकः ॥ Amarakośa 3.3.29
- कोषकल्पतरु विन्ध्यव्याधेऽद्रिभेदे गदित[39a]श्च विन्ध्यः स्त्रियां लवल्यामवधौ तु सन्ध्या । चिन्ताप्रतिज्ञाकुसुमान्तरेषु पितृप्रसूसन्धिसरिद्गता च ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 6.26.52
- कोषकल्पतरु मृगयुस्याद्देवयुर्धार्मिकदेवगन्त्रोः स्यान्मित्रयुर्लोकगतिप्रवीणे । तथैव सख्यानुगते प्रदिष्टो व्याधे विधौ वा मृगयुर्मृगाक्षैः(?) ॥ ८१ ॥ Koṣakalpataru 6.26.81
- कोषकल्पतरु तीवर[55b]तीवरो नाम्बुधौ व्याधवाची तथा जातिभेदेऽप्यथो धींवरो दासके । पण्डिते पण्डितैर्वाच्यवत्कीर्तितः पुष्करं त्वम्बुनि व्योम्नि तूर्यानने ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.31
- नानार्थार्णवसंक्षेप धीवन्स्त्री तु धीरा गुडूच्यां स्याद् धीवा व्याधौ पुमान् द्वयोः । मत्स्ये कश्चित् तु देवे द्वे त्रि तु कर्मकरे स्त्रियाम् ॥ ६४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.648
- नानार्थार्णवसंक्षेप धूकधूको व्याधौ नरीत्येके कामिलायां तु केचन । धूका स्त्रीत्यभ्यधुर्धृष्टिर्धर्षणे स्त्री पुमांस्त्वयम् ॥ ६५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.652
- नानार्थार्णवसंक्षेप वधकवठरस्तु शठे स्थूले त्रिषु वर्षे तु पुंस्ययम् । वधकस्तु पुमान् व्याधौ पद्मबीजे तु नप्यदः ॥ १६२५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1625
- परमानन्दीयनाममाला आक्षेपकमरुद्व्याधौ तथा व्याध आत्माधीनो विदूषके । प्राणाधारे सुते शाल आत्मयोनिः स्मरे हरे ॥ ५० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.50
- शब्दरत्नावली आक्षेपकप्रीत्युत्कण्ठा तमोमोहग्रन्थिष्वाकल्पको मतः । वायुव्याधौ व्याधनिन्दाकरेष्वाक्षेपको भवेत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.158
- शब्दरत्नावली लुब्धलुब्धो व्याधे लम्पटे स्यादाकाङ्क्षाभियुते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.12
- शब्दरत्नावली विन्ध्यलयः सङ्गीतसाम्ये स्यात्संश्लेषणविनाशयोः । लक्ष्यं शरव्ये क्लीबं स्यादपदेशेऽपि कीर्त्यते ॥ व्रज्या पर्यटने वर्गे प्रस्थाने संगतेऽपि च । वाच्यं हीने कुत्सिते स्याद्वचनार्हे तु वाच्यवत् ॥ वन्या वनाम्बुसन्दोहे वन्यं बनभवे त्रिषु । विन्ध्यो व्याधाचलभिदोर्विन्ध्याचलवलीद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.30
- शब्दरत्नावली मृगयुपानीयं सलिले क्लीबं पातव्ये पुनरन्यवत् । पौलस्त्यो ना धनाधीशे दशकण्ठे विभीषणे ॥ वलयं कङ्कणे क्लीबं कण्ठरोगे पुमानयम् । वालेयं स्याद्वलिहिते मृदौ त्रिषु खरे पुमान् ॥ ब्राह्मण्यं ब्रह्मवृन्दे स्यात्ब्राह्मणत्वेऽपि न द्वयोः । भरण्युर्ना चण्डभानौ मृगाङ्के च विभावसौ ॥ भुजिष्यः पुंसि दासे स्यात्स्वन्त्रहस्तसूतत्रके । स्त्रियां दासीगणिकयोः स्वतन्त्रायामपि क्वचित् ॥ मलयो ना चलारामदेशेषु स्त्री तथौषधे । मङ्गल्यो ना त्रायमानामसूराश्वत्थबिल्वके ॥ स्त्रियात्तु रोचनाशुक्लवचाशमीमिमीषु च । अधःपुष्प्यां स्त्रियां दध्नि क्लीबं शिवकरे त्रिषु ॥ मृगयुर्ना शृगाले स्याद् व्याधे पितामहेऽपि च । रहस्या स्त्री सरिद्भदे गोपनीयेऽभिधेयवत् ॥ विजया पार्वतीसख्यां तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् । विजयस्तु जये पुंसि तथा गाण्डीवधन्वनि ॥ विस्मयः पुंसि दर्ये स्यात्स्यन्देहाश्चर्ययोरपि । विषयो यस्य यो ज्ञातस्तत्रदेशे च गोचरे ॥ रूपादौ स्याज्जनपदे कान्तादौ च भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.46
- शब्दरत्नावली तीवरतीवरोऽब्धिव्याधयोर्ना शुनीधन्याकयोः स्त्रियाम् । तुवरी स्त्री तु कक्षायामाढक्यां ना कषायके ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.76