वातूल
vātūlaपुं · masc.In 14 kośas: 11 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
वातूलः स्याद्वातसहस्तत्र वातासहोऽपि च ।तुण्डिलस्तुण्डिभस्तुल्यौ पललं पलमुच्यते ॥ १७२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शीतलो जलकान्तारो मेघारिः सृमरोऽपि च ।पृश्न्याकुलश्च वातूलो वातगुल्मः प्रकम्पनः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वातोद्भवं तु वातूलं त्रिषु द्रव्ये गतेऽपरे ।प्राणादयो दशाङ्गस्थास्तत्तत्स्थानसमाश्रयाः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अथानुपदमन्वेष्टानुपदीत्यथ वातवान् ।वातूलोऽपि च यो वातं सहते न स सम्मतः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वातूलं वात्यया साकं गोत्रं गव्या गवां चयः ।खल्या च खलिनी पाश्या बन्धुता जनता मता ॥ ३१२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कालः पोटगलावेलबालाः फालगलौ तथा ।वातूलबहुलौ पत्रपालो भृमलकामलौ ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्वमश्वीयमश्वानां पर्शूनां पार्श्वमुच्यते ।वातूलो वायुसंघातो वात्याऽपि कथ्यते पुनः ॥ २५८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 पि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वातकी वातरोगी स्यात् सातिसारोऽतिसारकी ।वातासहो वातसहो वातूलो वातुलोऽपि च ।अत्यन्तवायुयुक्ते तु भवेदेतच्चतुष्टयम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वातूलो वातुलो वातसमूहेऽथासहेऽपि च ।वातविकारस्याऽरण्ये षण्डं शण्डं वनं वनी ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कैदारिकं कैदार्यं च, केशानां कैश्य-कैशिके ।अश्वीयमाश्वमश्वानाम्, वातूलो वात्यया सह ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वातूल as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु कथाप्रसङ्गवातूलवाची तु कथाप्रसङ्गो विषागदंकारवरेण्यवत्स्यात् । काकोलके स्याद्रतहिण्डके च नाडीतरङ्गो नरि हिण्डके [च] ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.3.31
- कोषकल्पतरु वातरूषतृष्णायामभिलाषेऽथ वातरूषस्तथोत्कोचे । ऐन्द्रे चापे परवद्वातूलेऽथाम्बरीषोऽस्त्री । भ्राष्ट्रे रणेऽथ पुंसि क्ष्मापतिभेदे रवौ बाले ॥ ६७ ॥ Koṣakalpataru 6.30.67
- नानार्थार्णवसंक्षेप रेवटदक्षिणावर्तशङ्खे च रेणुवातूलयोः पुमान् । विषवैद्ये पुनर्द्वे स्याद् रेचनं तु नपुंसकम् ॥ १५१९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1519
- परमानन्दीयनाममाला फूफो झंझापवने फेने फूर्वातूलककुब्वचोः । विण्नरेऽवस्करे वैश्ये बः पद्मघटयोरपि ॥ ३१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.31
- शब्दरत्नावली कथाप्रसङ्गकथाप्रसङ्गो जल्पाके वातूलविषवैद्ययोः । नाडीतरङ्गः काकोलहिण्डयोः रतहिण्डके ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.57
- शब्दरत्नाकर रेवटना स्वर्णघर्षणग्राव्णि रोषणः सरुषि त्रिषु । रेवटो वेणुवातूलविषवैद्येषु रेवटम् ॥ २१५२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2152
- त्रिकाण्डशेष कथाप्रसङ्गकथाप्रसङ्गो वातूले विषवैद्येऽपि वाच्यवत् । देशे कलिङ्गो धूम्याटे कलिङ्गं कौटजे फले ॥ ५८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.58
- वैजयन्ती रेवटवातूले विषवैद्येऽथ रजतं शोणिते ह्रदे । श्वेते हारेऽप्यथोष्ट्रेऽलौ रवणः शब्दनेऽर्थवत् ॥ ७० ॥ Vaijayantī 7.5.70