फाल
phālaपुं · masc.In 17 kośas: 25 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
बलभद्रे तु भद्राङ्गः फालो गुप्तवरो बली ॥ ७५ ॥प्रलापी भद्रचलनः पौरः शेषाहिनामभृत् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderविadj.
दात्रं लवित्रमाबन्धो योत्रं योक्त्रमथो फलम् ।निरीशं कुटकं फालः कृषको लाङ्गलं हलम् ॥ १३ ॥गोदारणं च शीरोऽथ शम्या स्त्री युगकीलकः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलं स्याल्लाङ्गलं सीरः फालः कुशिक उच्यते ।योक्त्रं तु रश्मिराबन्धः शम्या च युगकीलकः ॥ ५७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्पासार्कादितूलोत्थं फालं स्याद्बादरे पुनः ।आर्कं तौलं च रौमं तु स्याच्छशैडादिरोमजम् ॥ २७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्याद्योक्त्रं योत्रमाबन्धो हल्यं त्रिषु हलिः स्त्रियाम् ।अपि नित्या निरीपं च कालोऽस्त्री कूटकं कृषः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.doubtful
मृद्वीभवं स्यान्मार्द्वीकं तत्फालमक्षवल्कजम् ।आक्षं सर्वे सीधवः स्युः शीतोष्णादिविभेदतः ॥ ९१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ल (wrong syllable)
genderक्लीneut.
गोदारणं चाथ महद्धलं जित्या हलिर्द्वयोः ।अहलस्त्वहलिस्तुल्यौ सुहलः सुहलिः समौ ॥[127a] दुर्हलिर्दुर्हलस्त्रय्यां हल्या तु हलसंहतिः ।हलिं गृह्णाति यस्तस्मिन्हलयत्स्याद्विशेष्यवत् ॥कुशी स्त्री फाल-कृषकौ निरीषं कुटकं फलम् ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शीवल-शीतल-शैवल-बालंनिर्मल-संकुल-पिञ्जल-मालम् ।दायुफलं सकुतूहल-फालंवार्दलपाकल-भास्मनतूलम् ॥ १२ ॥
दोधकम्
genderक्लीneut.
कालः पोटगलावेलबालाः फालगलौ तथा ।वातूलबहुलौ पत्रपालो भृमलकामलौ ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृषके फाल इत्युक्त ईषा शम्या समार्थके ।कारिर्मेधा च तत्पुच्छे मेधिरित्यभिधीयते ॥ ४२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वलायुधं हलं कुट्टं सीता लाङ्गलपद्धतिः ।लाङ्गलाग्रं फलं फालः क्षेत्रं धान्याकरक्षितिः ॥ २६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनन्तो नीलवस्त्रश्च सङ्कर्षणैककुण्डलौ ।यमुनाभित् तथा फालः रुक्मिभिद्रुक्मिदारणः ॥ ३०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्ष (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दुकूलं स्याद्दुगूलं च क्षौमं शणादिजं पटम् ।कार्पासं बादरं फालं कार्पासोत्थं हि कर्पटम् ॥ १०८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
कुशिकः कृषकः फालः फलं क्षेत्रविदारकम् ।दात्रं तथा लवित्रं तन्मुष्टौ वण्टश्च मन्यते ॥ १५०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
फलवल्कलरोमणि कृमिश्च वस्त्रयोनयः ।फालं वादरकार्पासं क्षौमादि वाल्कवाल्कलम् ॥
metre not recognised
genderविadj.
कृषिकं कृषकं फालं (हलं) फालसमाह्वये ।गोदारणञ्च सीरश्च हलं हालञ्च लाङ्गलम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
निरीषे तु कुट-कूटौ कुटकं, कुशिकं पुनः ।कृशिकश्च फलं फालः कुद्दालश्च कुदालवत् ॥ ३३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ट (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भ्रुवौ तु चक्षुषोरूर्ध्वे लोचकस्तु मणिभ्रुवि ।ललाटमलिकं फालं निटिलं गोधिरित्यपि ॥ १०८६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
फालो निरीषः कृषकः फलं स्यात् कूटमस्त्रियाम् ।अभ्रिः स्त्री पुंसि कुद्दालो गोदारोऽथ प्रतोदनम् ॥ १४११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फेणाभिजनकलापनिकाया हारोच्चारोपलकल्लोलाः ।फालचषालकीलनलतण्डुलशैवलखलविभवप्रसवाश्च ॥ ४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
निरीषः कृषकः फालः शम्या तु युगकीलकम् ।योक्त्रं तु योत्रमाबन्धः खनित्रमवदारणम् ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपि कोशफलं फालं कार्पासकृतमालकौ ।जातीकोशं कोशफलमथागरु नृपार्हकम् ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चेलं च तच्चतुर्धा स्यात्त्वक्फलक्रिमिरोमजम् ।वाल्कं क्षौमादिके वस्त्रे फाले कार्पासवादरौ ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
निष्पत्तौ शरणेऽथ क्ली तक्कोले च फलस्य तु ।विकारादौ त्रि फुल्लं तु त्रये विकसने त्रि तु ॥ ८३१ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
फलं हेतुसमुत्थे स्याद्व्युष्टौ फलकलामयोः ।शष्यकक्कोलवाणाग्रजातीफलार्त्तवेषु च ॥क्लीबलिङ्गं स्त्रियामेव प्रियङ्गौ तु फलीति च ।फालः सीरोपकरणे त्रिषु कार्पासवाससि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 फ (wrong syllable)
फाल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कृषकजम्बुकौ क्रोष्टुवरुणौ कृषकौ फालकर्षकौ । वञ्चको जम्बुके धूर्ते वर्तकोऽश्वखुरे खगे ॥ Dharaṇikośa 1.1.7
- धरणिकोश कुशीकुशा वल्गा कुशी फालः कुशो दर्भः कुशं जलम् । कुशो रामसुते द्वीपे कुशो यज्ञाङ्गबन्धनम् ॥ Dharaṇikośa 29.3.4
- कोषकल्पतरु कृषकयुतकं संशययुगयोर्यौतकमुक्तं वधूवस्त्रे । चलनाग्रेऽपि वियुक्ते कृषकः फाले कृषीवले चोक्तः ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.1.26
- कोषकल्पतरु कुशीकुशी तु फालेऽथ कुशा च लाड्यां ( ? ) वल्गाह्णयेऽन्यत्र तु पापमत्ते । स्पशश्चरे स्यात्समरे शशस्तु स्याल्लोमकर्णे पुरुषान्तरे च ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.30.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुशीअयोविकारे च कुशी केचित् त्वन्ये प्रचक्षते । लाङ्गलस्य मुखे फालसंज्ञे क्ली तूत्पले कुवम् ॥ २२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.229
- नानार्थार्णवसंक्षेप कूटअयः शलाकासंज्ञाके सीराङ्गे फालसंज्ञके । अयोघनेऽनृते दम्भे व्योम्नि निश्चलयन्त्रयोः ॥ २५३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.253
- नानार्थार्णवसंक्षेप फलपौंस्नं पुंसवने क्लीबं पुंसः सम्बन्धिनि त्रिषु । फलं फाले धने बीजे निष्पत्तौ भोगलाभयोः ॥ ८२५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.825
- शब्दरत्नावली कुशीकुशा रज्वां कुशं नीरे कुशी फाले कुथेऽस्त्रियाम् । पुमान् रायसुते द्वीपे त्रिषु पापिष्ठमत्तयोः । केशः सुगन्धिबालायां वरुणे कुन्तले हरौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.4
- शब्दरत्नाकर कूटफाले बाणान्तरे दम्भे भग्नशृङ्गवृषे तु ना । तरक्षौ रक्षसि क्रव्याल्लुब्धके च चितानले ॥ १८८९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1889
- त्रिकाण्डशेष कृषककुलीने चाथ कनकं धुस्तूरे नागकेशरे । चम्पके किंशुके हेम्नि कृषकौ फालकर्षकौ ॥ ११ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.11
- उत्पलिनी कुशीकुशा वल्गा कुशी फालः कुशो दर्भः कुशं जलम् ॥ ६७ ॥ Utpalinī 67
- वैजयन्ती कूटअयोघनेऽनृते फाले दंभे निश्चलयन्त्रके । कृष्णं सीसाघलोहेषु कृष्णो नीले नले कलौ ॥ १४ ॥ Vaijayantī 6.5.14
- वैजयन्ती फलस्यात्परेत इव प्रेतो मृतप्राणिविशेषयोः । लाभनिष्पत्तिभोगेषु बीजे फाले धने फलम् ॥ ५२ ॥ Vaijayantī 6.5.52
- वैजयन्ती कृषककलिलं गहने बृन्दे सैन्येऽपि कटकोऽस्त्रियाम् । किञ्जल्कः केसरे खे क्ली कृषकौ फालकर्षकौ ॥ ३१ ॥ Vaijayantī 7.5.31