पोटगल
poṭagalaपुं · masc.In 14 kośas: 15 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
दर्भः कुशः कुथो बर्हिः पवित्रमथ तेजनः ।गुन्द्रो मुञ्जः शरो दूर्वा त्वनन्ता शतपर्विका ॥ ११९२ ॥हरिताली रुहा पोटगलस्तु धमनो नडः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नडस्तु धमनः पोटगलोऽथो काशमस्त्रियाम् ॥ १६२ ॥इक्षुगन्धा पोटगलः पुंसि भूम्नि तु बल्वजाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
छिद्रांशोऽपि मृदोर्वंशात् पत्रः स्यान्नालवंशकः ।अपि पोटगलो वन्ये देवनालो महानडः ॥ ३४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुण्ड्रकल्लोलतल्लानां गलहिङ्गुलयोरपि ।खलोल्लोलपोटगलरुण्डोलानां … ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पर्फरीकः पोटगलो नलोऽस्त्री मृत्युपुष्पकः ।धमनः शून्यमध्यश्च नड-नर्तक-रन्ध्रिणः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
रालिरञ्जलिः कला जगलःस्यात्पुद्गलो बहुल-तन्दुल-तालाः ।देवलो जटुलः पोटगलश्चतादृशाः कमल-कामल-वल्लाः ॥ २२ ॥
metre not recognisednearly स्वागता: pāda 1, syllable 6 लः (wrong syllable)
genderपुंmasc.
काशे स्यादिक्षुगन्धेक्षुकाण्डश्यामलपुष्पकाः ।वायसेक्षुः पोटगलः कासेक्षुः कोकिलाक्षकः ॥ ३७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
आरण्यनलको रन्ध्री पोटगलो बिभीषणः ।नली तु ग्रामनलिका नाकुली लेखकाविता ॥ ३७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तेजनो मुञ्जगुन्द्रौ च दूर्वा स्याच्छतपर्विका ।हरिताली रुहानन्ता नडपोटगलौ समौ ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कालः पोटगलावेलबालाः फालगलौ तथा ।वातूलबहुलौ पत्रपालो भृमलकामलौ ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पोटगलस्तु प्रख्यातो धमनश्च नडो नलः ।मेघनामास्तु वै मुस्ता कुरुविन्दश्च मुस्तकः ॥ २१५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ट (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नलो नटः पोटगलो नडो धमन इत्यपि ।आरण्यके तु वा पुंसि नलमित्यपि कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्री काशः पोटगलो दर्भश्चामरपुष्पकम् ।ईषिका चेक्षुगन्धा च काशको वनहासकः ॥वारणीकास्तु वनजा पुंसि भूभ्रि तु वल्वजाः ।इक्षुर्मधुर्मधुतृणं गुडदारुगुडतृणम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 ड (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नडस्तु धमनः पोटगलो नड्या तु तद्गणे ।सौगन्धिकं देवजग्धं कत्तृणं धा(ध्या?)मकं पुरम् ॥ ६७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ पुष्करसादः स्यात्सर्पराजश्च सर्पभुक् ।वैकरञ्जाः पोटगलस्तथा पुष्पाभिकीर्णकः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बहुफलस्तु वृक्षेऽपि गोलाङ्गलः कपावपि ।पोटगलाः स्मृताः काशा बृहन्नलौ नलार्जुनौ ॥
metre not recognised
meaningsकाश
पुरुभोजास्तु मेघे च गिरौ चाथ पृथग्जनः ।मूर्खे नीचे तथा पोटगलस्तु नडसंज्ञके ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsनड
आनूपस्तम्बभेदे च काशसंज्ञे च कीर्तितः ।ब्रह्मगर्भस्तु विज्ञेयश्चतुर्वक्रे च मन्मथे ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
रतिमर्दाङ्गरागादिसौरभे च बुधव्रजे ।अथ पोटगलः काशे नलमत्स्यप्रभेदयोः ॥
अनुष्टुप्
पोटगल as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु शलाकशल्ये शलाका स्मरसारिकायां शरे तथाक्षे खेचर?पञ्जरे च । स्यान्नर्तकीभ्यामपि लासिकायां ना चारणे पोटगले नटे च ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.1.26
- कोषकल्पतरु किष्कुपर्वन्इक्षौ तु किष्कुपर्वा पोटगले स्यात्तथा वेणौ । वृषपर्वा शर्वासुरशृङ्गारिकसेरुषु प्रोक्तम् ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.21.66
- कोषकल्पतरु नलउत्सेधशस्त्रीच्छदयोश्च खण्डे द्रव्ये च षण्ढेऽथ नलो नृपाले । यमे कपौ पोटगले स्त्रियां तु मनःशिलायां नलिने द्वयोनम् ॥ ५१ ॥ Koṣakalpataru 6.28.51
- कोषकल्पतरु बृहन्नलबृहन्नलः पोटगलेऽर्जुने च मुक्ताफलं स्याल्लवलीफलेऽपि । कर्पूरके चाथ सदाफलः स्या- दुदुम्बरे स्कन्धफले पुटोदे ॥ ७१ ॥ Koṣakalpataru 6.28.71
- नानार्थार्णवसंक्षेप नर्तकनटे पोटगले पुंसि चारणे केवलेऽपि च । नर्तकः स्यात् करेण्वां च लासिकायां च नर्तकी ॥ ९९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.998
- परमानन्दीयनाममाला पाञ्चजन्यपरायणोऽप्यथासक्ते कार्त्स्न्ये पारायणं स्मृतम् । पाञ्चजन्यो हरौ पोटगले शङ्खे हरेरपि ॥ ३१९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.319
- शिवकोष किष्कुपर्वन्किष्कुपर्वा पुमानिक्षौ वेणौ पोटगलेऽपि च । कुञ्जराशनशब्दस्तु शल्लक्यामपि पिप्पले ॥ २८२ ॥ Śivakoṣa 16.3.282
- शिवकोष नलतूलो न स्त्री पिचौ तूलं क्लीबं स्याद्ब्रह्मदारुणि । तैलं कल्के तिलस्नेहे नलः पोटगले नलम् ॥ ४४२ ॥ Śivakoṣa 23.1.442
- शब्दरत्नावली नर्तकधैनुकं धेनुबृन्दे स्यात् नारीणां करणेऽपि च (?) । नर्तकः स्यात् पोटगले चारणे केलके नटे ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.91
- शब्दरत्नावली किष्कुपर्वन्धातुवादरते कांश्यकारे कारन्धमी पुमान् । स्वच्छन्दे चटके कामे कामचारी भवेत्पुमान् ॥ इक्ष्यौ वेणौ पोटगले किष्कुपर्वा पुमानयम् । अग्नौ राहौ दुराचारे कृष्णवर्मा निगद्यते ॥ कपिभिद्गन्धकभृङ्गे पुंसि स्याद्गन्धमादनः । पर्वते न स्त्रियामेष सुरायां गन्धमादनी ॥ मार्कण्डेये विधौ कङ्के चिरजीवी भवेत्पुमान् । यमे जाम्बवति क्ष्माभृत्कपिराक्षसभित्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.133
- शब्दरत्नावली वलदलं पत्रोत्सेधखण्डपाशशस्त्रिघनेषु च । वलः पोटगले राज्ञि कविभित्पुतृदेवयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.20