गोत्र
gotraपुं · masc.In 18 kośas: 38 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 22 as a meaning of another word.
वार्ता प्रवृत्तिर्वृत्तान्त उदन्तोऽथाह्वयोऽभिधा ।गोत्रसंज्ञानामधेयाख्याह्वाभिख्याश्च नाम च ॥ २६० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुल्यः कुलीनोऽभिजातः कौलेयकमहाकुलौ ॥ ५०२ ॥जात्यो गोत्रं तु संतानोऽन्ववायोऽभिजनः कुलम् ।अन्वयो जननं वंशः स्त्री नारी वनिता वधूः ॥ ५०३ ॥वशा सीमन्तिनी वामा वर्णिनी महिलाबला ।योषा योषिद्विशेषास्तु कान्ता भीरुर्नितम्बिनी ॥ ५०४ ॥प्रमदा सुन्दरी रामा रमणी ललनाङ्गना ।
अनुष्टुप्
कुल्यविकुलीनविअभिजातविकौलेयकविमहाकुलविजात्यविगोत्रक्लीसंतानपुंअन्ववायपुंअभिजनपुंकुलक्लीअन्वयपुंजननक्लीवंशपुंस्त्रीस्त्रीनारीस्त्रीवनितास्त्रीवधूस्त्रीवशास्त्रीसीमन्तिनीस्त्रीवामास्त्रीवर्णिनीस्त्रीमहिलास्त्रीअबलास्त्रीयोषास्त्रीयोषित्स्त्रीकान्तास्त्रीभीरुस्त्रीनितम्बिनीस्त्रीप्रमदास्त्रीसुन्दरीस्त्रीरामास्त्रीरमणीस्त्रीललनास्त्रीअङ्गनास्त्री
genderक्लीneut.
शैलोऽद्रिः शिखरी शिलोच्चयगिरी गोत्रोऽचलः सानुमा-न्ग्रावः पर्वतभूध्रभूधरधराहार्या नगोऽथोदयः ।पूर्वाद्रिश्चरमाद्रिरस्त उदगद्रिस्त्वद्रिराण्मेनका-प्राणेशो हिमवान्हिमालयहिमप्रस्थौ भवानीगुरुः ॥ १०२७ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
आतिथ्योऽप्यतिथौ कुल्येऽभिजो गोत्रं तु सन्ततिः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
महीध्रे शिखरिक्ष्माभृदहार्यधरपर्वताः ।अद्रिगोत्रगिरिग्रावाचलशैलशिलोच्चयाः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सन्ततिर्गोत्रजननकुलान्यभिजनान्वयौ ।वंशोऽन्ववायः सन्तानो वर्णाः स्युर्ब्राह्मणादयः ॥ १ ॥विप्रक्षत्रियविट्शूद्राश्चातुर्वर्ण्यमिति स्मृतम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अचलशिलोच्चयशैलक्षितिधरगिरिगोत्रपर्वताहार्याः ।नगशिखरिसानुमन्तो धराद्रिकुध्राश्च तुल्यार्थाः ॥ १६५ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
अन्ववायोऽन्वयो वंशो गोत्रं चाभिजनः कुलम् ।चरित्रं चरितं शीलं चारित्रं च समं स्मृतम् ॥ ३९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ककीलस्तु च कुक्कीलो गोत्रो गोत्रघरोपि च ।कूटस्तु शिखरं शृङ्गं प्रपातस्तु तटो भृगुः ॥ १८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुलं तु गोत्रं जननं क्लीबे स्त्री सन्ततिः पुमान् ।वंशोन्ववायः सन्तानोऽन्वयो वर्णचतुष्टयी ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गिरिर्गोत्रोऽचलः शैलः स्थावरो धातुभृद्धरः ।कुकीलः सानुमान्व्यंशो जीमूतः पृथुशेखरः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोत्रोऽद्रिः पर्वतः प्रस्थशृङ्गवृक्षेभ्य एव वान् ।भूपर्यायधरो भूध्रः स च स्यात्कन्दराकरः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोत्रं स्त्रियामभिख्याख्या संज्ञाह्वा ना समाह्वयः ।लक्षणं लक्ष्मणं क्लीबेऽभिधानमभिधा स्त्रियाम् ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आख्याभिक्षा(ख्या?)भिधा संज्ञाह्वा गोत्रं नाम चास्त्रियाम् ।शर्माह्वया नामधेयमभिधानं च न स्त्रियाम् ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शिखरी सानुमानद्रिरहार्यः कन्दराकरः ।वातंधमोऽपि जीमूतो दन्ती गोत्राग-कूटिनः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वनं कुब्रं च नीध्रं च गोत्रं च दुमलं च तत् ।ततं [लं] तल्कं दवो दावो झषः कक्षोऽटवी स्त्रियाम् ।प्रस्तारस्तु तृणाटव्यामरण्यानी महावनम् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वंशोऽन्ववायः संतानोऽन्वयश्चाभिजनः कुलम् ।गोत्रं च जननं जातिः संततिश्च समार्थकाः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
शालारमात्रे च कटित्र-मित्रेगोत्रं पतत्रं सशिलीन्ध्ररेत्रम् ।अग्रं तथोपह्णरशार्वराणिपुरं गृहेऽङ्गे खपुरं घटे च ॥ ९ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
विदग्धश्चतुरः धूर्तश्चाटुकृत् कितवः शठः ।क्वापि नागरिको ज्ञेयः गोत्रसंज्ञाङ्कनाम तत् ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऐतिह्यं तु किंवदन्ती जनश्रुतिरुदाहृता ।नामाभिधा गोत्रसंज्ञाख्याह्वाभिख्याह्वया अपि ॥ १८० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
दृतिश्चर्ममयी खल्लस्त्वालूः करकपात्रिका ।पर्वतः शिखरी भूध्रो गोत्राद्री भूधराचलौ ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वातूलं वात्यया साकं गोत्रं गव्या गवां चयः ।खल्या च खलिनी पाश्या बन्धुता जनता मता ॥ ३१२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अन्ववायः कुलं गोत्रं संतानो जननं तथा ।अन्वयोऽभिजनश्चापि वंशो नार्यां वधूर्वशा ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पर्वते विपुलाहार्यग्रावाणो गोत्रभूभृतौ ।फलके स्नुः सानुरिति स्यादुत्सः स्वल्पवाहिनी ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पर्वतः शिखरी क्ष्माभृन्नगः शैलोऽचलो गिरिः ।अद्रिः शिलोच्चयो गोत्रो भूधरः सानुमान्धरः ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वंशोऽन्वयः कुलं गोत्रं जननाभिजने अपि ।सती पतिव्रता साध्वी दासी चेटी च चेटिका ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अभिधानं नामधेयं नामाख्या आह्वयोऽभिधा ।गोत्रं संज्ञा च संबुद्धिर्हूतिराकरणं हवः ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उदन्तस्तु प्रवृत्तिः स्याद् वार्ता वृत्तान्तकस्तथा ।अथाऽऽख्याऽऽह्वाऽभिधाऽभिख्या संज्ञा गोत्रं तथाऽऽह्वयः ॥ ३७६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गोत्रं वंशोऽन्ववायश्च सन्तानोऽभिजनः कुलम् ।जननमन्वयश्चापि सन्ततिश्चापि कथ्यते ॥ ७८५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)
genderक्लीneut.
शैलोऽद्रिः शिखरी शिलोच्चयोऽचलश्च सानुमान् ।अगो नगो गिरिर्ग्रावा गोत्रश्च कन्दराकरः ॥ १७६८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
व्यपदेशाह्वयौ संज्ञा गोत्रमाख्या च लक्ष्मणम् ।स्यादभिख्या तथाह्वा च नामपर्याय ईरितः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
महीध्रगिरिगोत्रागग्राविद्रनगदन्तिनः ।लोकालोकश्चक्रवाडो लोकालोकाख्यपर्वते ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्ञातिस्वबन्धुदायादगोत्रस्वजनबान्धवाः ।ज्ञातेयं ज्ञातिभावे स्याद् बन्धुवृन्दे च बन्धुता ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वंशाभिजननसन्ताना अन्ववायोऽन्वयः कुलम् ।सन्ततिर्जननं गोत्रं नवैते वंशमात्रके ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुलं गोत्रं सगोत्रञ्च तुल्यगोत्रे निगद्यते ।ब्राह्मणो क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वर्णश्चतुष्टयः ।वंशो वीज्यः कौलकेयः कुलजः कुलसम्भवः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
अचलशिलोच्चयशैलक्षितिधरगिरिगोत्रपर्वताहार्याः ।नगशिखरिसानुमदगग्रावमहीध्राद्रिधरधराकीलाः ॥ ४०६ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
अन्ववायोऽन्वयो वंशः संतानोऽभिजनः कुलम् ।गोत्रं च संततिर्जात्यः कुलीनश्च महाकुलः ॥ ११६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शैलोऽगः पर्वतः क्ष्माभृत् सानुमान् दुर्गमो गिरिः ।अहार्यगोत्रकुट्टीरकुट्टारा भूधरोऽचलः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनूकमन्वये शीले गोत्रं नाम्नि तथान्वये ।पुलाकं भक्तसिक्थे च क्षुद्रधान्ये च कथ्यते ॥ ८२९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsनामन्
कुत्सितार्थे च गोत्रा तु स्त्री भूमौ गोगणे त्रि तु ।गोत्रातर्यथ गोपस्त्रिर्गोपाले ना तु गोपने ॥ ३६९ ॥
अनुष्टुप्
त्रिलिङ्गं दुर्जरेत्यर्थे महत्यलघुनीत्यपि ।गोत्रं कुलास्ययोर्गोत्रः शैले कुगव्ययोः स्त्रियाम् ॥सम्भावनीयबोधे च विपिनच्छत्रवर्त्मसु ।गौरं श्वेतेऽरुणे पीते विशुद्धेऽप्यभिधेयवत् ॥क्लीबं पद्मकेशरे स्याच्चन्द्रसर्षपयोः पुमान् ।गौरीभवानीवसुधाप्रियङ्गुरोचनासु च ॥असञ्जातरजः कन्या वरुणाणी नदीषु च ।घोरो भीमे महेशे च घस्त्रो दिवसहिंस्रयोः ॥चरश्चारे द्यूतभेदे भौमे च जङ्गमे गमे ।चन्द्रः सुधांशुकाम्पिल्लकर्पूरे काञ्चने जले ॥चक्रमस्त्रे व्रजे सैन्ये रथाङ्गे राष्ट्रदम्भयोः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 कु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 द्म (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 ङ्गु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
गोत्र as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश संततिप्रसूती प्रसवोत्पादौ निकृती शाठ्यभर्त्सने । दुर्गतिर्नरके नैःस्व्ये संततिः पङ्क्तिगोत्रयोः ॥ Dharaṇikośa 15.1.19
- धरणिकोश जातिरतिः कामस्त्रियां रागे सुरतेऽपि रतिः स्मृता । जातिश्छन्दसि सामान्ये मालतीगोत्रजन्मसु ॥ Dharaṇikośa 15.2.14
- धरणिकोश संतानव्युत्थानं स्वातन्त्र्यकृत्ये विरोधाचरणेऽपि च । संतानः संततौ देववृक्षे चापत्यगोत्रयोः ॥ Dharaṇikośa 19.2.44
- धरणिकोश कुलकुलं सजातीयगणे गोत्रे जनपदे गृहे । पुलं विपुलमाख्यातं पुलः पुलक इष्यते ॥ Dharaṇikośa 27.2.2
- कोषकल्पतरु चरणस्वर्लोके परमेष्ठिनीह वरुणो गोत्रे तु मूले पदे शाखादौ भ्रमणे स्त्रियां न चरणोऽन्त्ये रासभे च ध्वनौ । रक्षोभिद्रसयोस्तु पुंसि लवणः कान्तौ स्त्रियामन्यव- त्तद्युक्ते करणस्तु वैश्यवृषलीपुत्रे च काये कृतौ ॥ १९ ॥ Koṣakalpataru 6.15.19
- कोषकल्पतरु जातिकान्तिर्भवेत्सातिरिह प्रदाने तथावसानेऽप्यथ जातिरुक्ता । सामान्यवृत्तान्तरगोत्रजन्म- कम्पिल्लजातीफलचुल्लिकासु ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.16.62
- कोषकल्पतरु कुलविशेष्यवत्स्याद्विपुले कुलं तु देशे गृहे गोत्रशरीरयोश्च । तथा सजातीयगणेऽथ कालो मृत्यौ कृतान्ते समये च कृष्णे ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 6.28.55
- नानार्थार्णवसंक्षेप जातिजातिः समूहे मालत्यां सामान्ये जन्मगोत्रयोः । ब्राह्मणादिषु वर्णेषु वेदार्थे सर्वजन्तुषु ॥ ३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.38
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुत्सअरत्न्याख्यप्रमाणे स्याद् वज्रेऽप्यृष्यन्तरेऽप्यथ । तदपत्येषु बहुषु गोत्राख्येषु द्वयोरथ ॥ २४१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.241
- नानार्थार्णवसंक्षेप शङ्कुकोटीनां लक्षमाचार्याः केचित् पुंशण्डयोः पुनः । कीले मेढ्रेऽस्त्रभेदे च गोत्रे चान्ये तु मन्वते ॥ १३२७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1327
- नानार्थार्णवसंक्षेप शाण्डिल्यशण्डिलस्य त्वपत्ये द्वे गोत्रे स्त्री तत्र शाण्डिली । शारिका तु स्त्रियां शारीसंज्ञे पक्ष्यन्तरे तथा ॥ १८०९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1809
- परमानन्दीयनाममाला चरणचमसो लड्डुके पिष्टभेदे पर्पटके तथा । चरणस्तु पदे मूले गोत्रचारित्रयोरपि ॥ १८० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.11.180
- परमानन्दीयनाममाला जातिज्योतिर्वह्नौ दिवानाथे नक्षत्रेऽक्षिप्रकाशयोः । जातिर्गोत्रामलक्योः स्याज्जन्मसामान्ययोरपि ॥ १९८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.198
- शब्दरत्नावली चरणचरणोऽस्त्रीपदे गोत्रे मूले च बह्वृचादिके । नपुंसकन्तु भ्रमणेऽप्याचारादनयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.35
- शब्दरत्नावली जातिजातं त्रिलिङ्गमुत्पन्ने क्लीबं व्यक्तौघजन्मसु । जातिर्जन्मनि गोत्रे च सामान्ये ब्राह्मणादिके ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.13
- शब्दरत्नावली सन्ततिसन्ततिर्गोत्रपंक्तयोस्तु पारम्पर्यसुतादिषु । समितिः सङ्गमे युद्धे सभायामपि च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.146
- शब्दरत्नावली सन्तानसन्तानो गोत्रसन्तत्योरपत्ये च सुरद्रुमे । स्पर्शनं पवने पुंसि क्लीबं स्यात्स्पर्शदानयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.90
- शब्दरत्नावली प्रवरनिकारः स्यात्तिरस्कारे धान्योत्क्षेपणकेऽपि च । निष्ठुरं निर्भरे सारे निर्लज्जे कठिनेऽन्यवत् ॥ प्रवरं गोत्रसन्तत्योः क्लीबं श्रेष्ठेऽभिधेयवत् । प्रखरो वाजिसन्नाहकुक्कुराश्वतरेषु ना ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.81
- शब्दरत्नावली कुलकीला कफोणिघाते स्यात् कीलं रुग्मुष्टिघातयोः । कुलं गोत्रे जनपदे सजातीयगणे गृहे ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.8
- त्रिकाण्डशेष सन्तानसमानो देहवायौ च संस्थानं मृत्युरूपयोः । सन्तानः सन्ततौ देववृक्षे चाऽपत्यगोत्रयोः ॥ २६८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.268
- त्रिकाण्डशेष कुलकुलं गोत्रे गणे देहे न ना ज्ञाने च केवलम् । कपिला शिंशपाकौन्त्योः कपिलोऽग्नौ मुनौ शुनि ॥ ३८६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.386
- वैजयन्ती जातिजनिर्वरस्त्रीपत्योश्च जामिः स्वसृकुलस्त्रियोः । जातिश्छन्दसि मालत्यां सामान्ये जन्मगोत्रयोः ॥ १४ ॥ Vaijayantī 6.2.14