स्फटिक
sphaṭikaपुं · masc.In 15 kośas: 11 synonym verses, 8 as a meaning of another word.
स्फटिकः सूर्यकान्तः स्यादर्काश्मा दहनोपलः ।रत्नं वसु मणिः सर्वं सर्वं लोहं च तैजसम् ॥ १७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हिड्गुलि(लिः) हिड्गुलः प्रोक्तः स्फटिकं स्फाटिकं भवेत् ।आमीक्षा स्यात्तथाऽमीक्षा कूर्चिका कुर्चिका समे ॥ २३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 लि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अभ्रलोहश्चाङ्कुरेऽथ गोमेदो वालवायजः ।बृहस्पतिमणिश्चाथ स्फटिकस्तु सितोपलः ॥ ६०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वयोर्झरो निर्झरो ना स्फटिकः स्फाटिकः पुमान् ।नर्यश्मा प्रस्तरो ग्रावा पाषाणश्चोपलोऽस्त्रियाम् ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चान्द्रश्चन्द्रमणिः स्वच्छो गल्वर्कः स्फटिकोऽस्त्रियाम् ।अयस्कान्तविशेषाः स्युश्चुम्बकभ्रामकादयः ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
सिताभ्रः शीतलरजः स्फटिकश्चन्द्रनामकः ।कक्कोलके कटुफलं कोलकं माधवोषितम् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूर्योपलचन्द्रशिला स्फटिकोऽर्को निगद्यते ।अयोमणिस्त्वयस्कान्ते कान्तं तीक्ष्णमितीरितम् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्फटिकं स्फाटकञ्चापि स्फाटिकमपि कुत्रचित् ।कूटोऽस्त्रियाञ्च शिखरं शृङ्गं शैलाग्रदेशके ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 टि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
हीरश्च हीरको, राजपट्टे प्रोक्तो विराटजः ।वैराटोऽपि चन्द्रकान्ते चान्द्रोऽपि स्फटिके मतम् ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 पि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्फटिकास्तु त्रयस्तेषामाकाशस्फटिको वरः ।द्वौ क्षीरतौलस्फटिकावाकाशस्फटिकस्य तु ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्फटिकोऽर्को रविग्रावा सूर्यकान्तोऽनलोपलः ।चन्द्रकान्तश्चन्द्रमणिः सुसामोऽथ त्वयोमणिः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्फटिक as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् अर्कतक्षको नागवर्द्धक्योरर्कः स्फटिकसूर्ययोः ॥ ४ ॥ Amarakośa 3.3.4
- धरणिकोश अर्कछेको विदग्धश्छेकाः स्युर्गृहासक्तमृगाण्डजाः । अर्कः स्यात्स्फटिके सूर्ये अर्कपर्णे च वासवे ॥ Dharaṇikośa 1.2.6
- कोषकल्पतरु अर्कस्याट्टङ्कने ग्रावविदारणे च शैलस्य शृङ्गे विवरे च टङ्गे । अत्कः प्रतीकाध्वगयोरथार्को रव्यर्कपर्णस्फटिकेन्द्रताम्रे ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.1.7
- नानार्थार्णवसंक्षेप अर्कज्येष्ठभ्रातरि वज्रेऽन्ने स्फटिके स्तुतिमन्त्रयोः । अध्वर्युक्रमभेदेऽर्कपर्णसंज्ञे च गुल्मके ॥ १५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.15
- परमानन्दीयनाममाला अर्कअर्कः शक्रे रवौ वृक्षान्तरे स्फटिकताम्रयोः । अंशुर्दिवाकरे रश्मावङ्कश्चिह्नसमीपयोः ॥ ६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.6
- शब्दरत्नावली अच्छअच्छो निर्मलभल्लूकस्फटिकेन्दुकरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.7.2
- शब्दरत्नाकर अर्कअङ्कश्चिह्नान्तिकोरःसु भृङ्गवृश्चिकयोरलिः । अर्कस्तु स्फटिके ज्येष्ठे वृक्षभेदे विवस्वति ॥ १८६५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1865
- वैजयन्ती अर्कअर्कोऽर्कपर्णे स्फटिके ज्येष्ठभ्रातरि भास्वति । अवयः शैलमेषार्का अद्रयोऽर्कगिरिद्रुमाः ॥ ४ ॥ Vaijayantī 6.1.4