प्रस्तर
prastaraपुं · masc.In 19 kośas: 23 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
स्नुः प्रस्थः सानुरश्मा तु पाषाणः प्रस्तरो दृषत् ॥ १०३५ ॥ग्रावा शिलोपलो गण्डशैलाः स्थूलोपलाश्च्युताः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यमन्यपि प्रतिसीरा स्रस्तरः प्रस्तरोऽपि च ॥ ५६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
पाषाणप्रस्तरग्रावोपलाश्मानः शिला दृषत् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिलोपलाश्मपाषाणग्रावाणः प्रस्तरो दृषत् ।गलिताः स्थूलपाषाणा गण्डशैला इति स्मृताः ॥ १६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दरी गुहा नितम्बश्च कन्दरः कटकोऽपि च ।पाषाण उपलोऽश्मा च प्रस्तरश्च शिला मणिः ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वयोर्झरो निर्झरो ना स्फटिकः स्फाटिकः पुमान् ।नर्यश्मा प्रस्तरो ग्रावा पाषाणश्चोपलोऽस्त्रियाम् ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाषाणः प्रस्तरो ग्रावा काठोऽश्मास्त्र्युपलः शिला ।शिलेयं स्याच्च शैलेयं शिलावत्त्रिषु यद्धनम् ।शिला दृषत्स्त्रियः पट्टः पेषणाश्मा दधद्(?) स्त्रियाम् ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संस्तर-प्रस्तरौ तुल्यावासन्दी लघुखट्विका ।निषद्याथो मञ्चकः स्याच्छयनं तल्पमस्त्रियः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निधनं दर्भमुष्टिः स्यात्प्रस्तरस्तद्विशेषकः ॥ ६८ ॥
genderपुंmasc.
प्रस्तरोपलपाषाणदृषद्धातुः शिला घनः ।तत्र जातमयो लोहं शातकुम्भं नयेत्परम् ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रावोपलौ प्रस्तरश्च गण्डशैलाश्च्युताः शिलाः ।खटी तु कठिनी शुक्लधातुः स्यात्खटिनीत्यपि ॥ ३१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्मा दृष[श]त् शिला लोष्ठः पाषाणः प्रस्तरोपलौ ।मेरुः सुमेरुर्हेमाद्री रत्नसानुः सुरालयः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाषाणः प्रस्तरः कल्यः शिला ग्रावा कुडुङ्गकः ।मणिर्मृज्जोटङ्कभीरुरग्निगर्भ इतीरितः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाषाणः प्रस्तरो ग्रावा दृषदश्मोपलः शिला ।रेणुर्धूली रजः पांशुः पङ्कश्चिखिल्लकर्दमौ ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्चि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
पाषाणः प्रस्तरः ग्रावा चाऽश्मा दृषत् तथा शिला ॥ १७८७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्रस्तरग्रावपाषाणोत्पलाश्मानो दृशत् दृषत् ।परारुकः पारटीटो मृन्मरुः काठकः शिला ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्तरः प्रस्तरश्चेति प्रस्तरोऽपि च कुत्रचित् ।खट्टा पर्यङ्कपल्यङ्कमञ्चतल्पशया अपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दूष्ये स्थूलं स्थुडमपि, पटकुट्यां तु केणिका ।केणिः पल्लवादिकृता शय्या संस्तर-प्रस्तरौ ॥ २२८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कुटुङ्गोऽस्त्री त्रयश्चामी वृक्षादिपिहितान्तरे ।प्रस्तरोपलपाषाणग्रावाश्मानः शिला दृषत् ॥ ४१३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कूटोऽस्त्री शिखरं शृंगं नितंबः कटकोऽस्त्रियाम् ।पाषाण उपलोऽश्मा च प्रस्तरश्च शिला दृषत् ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वेद्यास्तरणमाप्रासः प्रस्तरः स्तरणं छदिः ।त्रैहोत्रं समिदाधानमदितिस्तासु सेचनम् ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शय्या पर्यङ्कपल्यङ्कौ शयनं शयनीयवत् ।प्रस्तरः संस्तरः शय्या रचिता पल्लवादिभिः ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथा प्रपञ्चे प्रणयेऽप्यथ स्या-न्ना संस्तरोऽपि प्रसरे मणौ च ।मखे शिलायामपि दर्भमुष्टौस्यात्प्रस्तरोऽथो टगरः प्रदिष्टः ॥ ९९ ॥
उपजातिः
प्रस्तर as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् संस्तरनिवहावसरौ वारौ संस्तरौ प्रस्तराध्वरौ । Amarakośa 3.3.307
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) संस्तरसंस्तरः प्रस्तरेऽप्युक्तो हनौ कुञ्जो रणे स्पशः । गर्जन्मेघेऽपि पर्जन्यः सन्धा स्यादवधावपि ॥ ८१८ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.818
- धरणिकोश कान्तकान्तौ प्रस्तरलोहकौ प्रियधवौ कान्ते प्रियङ्गुस्त्रियौ केतुश्चिह्नपताकयोश्च करणे केतुश्च शेषग्रहे । अन्तो नाश[स]मीपयोर्निगदितः प्रान्ते स्वरूपेऽप्यसौ द[न्तः] [34] सानुनिकुञ्जयोश्च दशने दन्ती स्मृता चौषधिः ॥ Dharaṇikośa 15.1.12
- धरणिकोश ग्रावन्राजा नृपे प्रभौ शक्रे राजा क्षत्रियचन्द्रयोः । ग्रावा च प्रस्तरे शैले ग्रावा मेघे च कीर्तितः ॥ Dharaṇikośa 19.2.10
- धरणिकोश गण्डशैलगण्डशैलो ललाटे स्यात्प्रस्तरे च गिरिच्युते । खतमालः स्मृतो धूमे खतमालो बलाहकः ॥ Dharaṇikośa 27.2.48
- कोषकल्पतरु भ्रामरशुण्ठीमुस्तकयोस्तु नागरमिदं सम्भोगबन्धान्तरे पौरे स्याच्चतुरेऽन्यवद्गतरुजि स्याद्वागरो वारके । शाणे निर्नरके मुमुक्षुबुधयोः स्याद्भ्रामरं प्रस्तरे क्षौद्रे चाप्यथ पामरस्त्रिषु खले नीचे तथा कीर्त्तितः ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.38
- कोषकल्पतरु उपलस्त्रियां सुविद्युत्कमलाकणासु श्रियामसत्यां चरमे तु शीघ्रे । विशेष्यवत्स्यात्तरले चलेऽथा- स्त्री प्रस्तरे स्यादुपलश्च रत्ने ॥ ९४ ॥ Koṣakalpataru 6.28.94
- वैजयन्ती संस्तरसरण्यू वायुजलदौ संस्तरौ प्रस्तराध्वरौ । क्षये रोधे च संरोधः संवर्तोऽब्दे जगत्क्षये ॥ ७६ ॥ Vaijayantī 7.1.76