कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

All kośas › Śabdārṇava

शब्दार्णव Śabdārṇava

वाचस्पति · 1. Fragments From Three Lost Kośas: I. Vācaspati's Śabdārṇava; 2. Some More Fragments From Vācaspati's Śabdārṇava · American Oriental Society · 1965 A.D., 1968 A.D. · Robert Birwé

272 verses · 970 words tagged · 145 marked doubtful (dashed)

Part 2 (2/3)

इति वाचस्पतिः ।

CIX. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.106, V. D. Sharma on AK II.4.106

कृमिघ्नं तण्डुलं मोघा ॥ १०९ ॥
109 · p. 537
कृमिघ्नक्लीतण्डुलक्लीमोघास्त्री

इति वाचस्पतिः ।

CX. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.108, V. D. Sharma on AK II.4.108

इति वाचस्पतिः ।

CXI. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.108, V. D. Sharma on AK II.4.108

इति वाचस्पतिः ।

CXII. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.109, V. D. Sharma on AK II.4.109

मधुयष्टी च यष्टी च यष्टीमधुकमेव च ॥ ११२ ॥
112 · p. 537
मधुयष्टीस्त्रीयष्टीस्त्रीयष्टीमधुकक्ली

CXIII. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.112, V. D. Sharma on AK II.4.112

गोपी श्यामा गोपवल्ली गोपालिका च सा ॥ ११३ ॥
113 · p. 537
गोपीस्त्रीश्यामास्त्रीगोपवल्लीस्त्रीगोपालिकास्त्री

इति वाचस्पतिः ।

CXIV. Mallinātha on Meghadūta I.21 and Śiśupālavadha VI.30

द्रोणपर्णी स्निग्धकन्दा कन्दली भूमिकन्दली ॥ ११४ ॥
114 · p. 537
द्रोणपर्णीस्त्रीस्निग्धकन्दास्त्रीकन्दलीस्त्रीभूमिकन्दलीस्त्री

इति शब्दार्णवे (वः) ।

CXV. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.116, V. D. Sharma on AK II.4.116

वनकर्पासिकायां तु सहा चन्दनबीजिका ।भारद्वाजी महावीर्या कुष्ठला कुष्ठनाशिनी ॥ ११५ ॥
115 · p. 537
अनुष्टुप्
वनकर्पासिकास्त्रीसहास्त्रीचन्दनबीजिकास्त्रीभारद्वाजीस्त्रीमहावीर्यास्त्रीकुष्ठलास्त्रीकुष्ठनाशिनीस्त्री

इति वाचस्पतिः ।

CXVI. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.118, V. D. Sharma on AK II.4.118

अग्निज्वाला लाङ्गलिकी ॥ ११६ ॥
116 · p. 537
अग्निज्वालास्त्रीलाङ्गलिकीस्त्री

इति वाचस्पतिः ।

CXVII. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.128, V. D. Sharma on AK II.4.128

दुष्कुलीना धनहरी विरोकः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ११७ ॥
117 · p. 537
दुष्कुलीनास्त्रीधनहरीस्त्रीविरोकपुंक्रोधमूर्च्छितपुं

इति वाचस्पतिः ।

CXVIII. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.131, Raghunātha (R. Sharma, Kalpadrukośa of Keśava, GOS no. 42, Introduction p. xvi, note 1), V. D. Sharma on AK II.4.131

दशपूरं दशपुरं प्लवनं जीविताह्वयम् ॥ ११८ ॥
118 · p. 537
दशपूरक्लीदशपुरक्लीप्लवनक्लीजीविताह्वयक्ली

इति वाचस्पतिः ।

CXIX. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.133, V. D. Sharma on AK II.4.133

CXX. Sarvānanda on AK II.4.137

ब्राह्मी वयःस्था मत्स्याक्षी ब्रह्मा तत् सोमवल्लरी ॥ १२० ॥
120 · p. 537
ब्राह्मीस्त्रीवयःस्थास्त्रीमत्स्याक्षीस्त्रीब्रह्मास्त्रीसोमवल्लरीस्त्री

इति शब्दार्णवः ।

CXXI. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.156, V. D. Sharma on AK II.4.156

अलाबुस्तु पिण्डफला तुम्बिस्तुम्बी महाफला ।तुम्बा तु वर्तुलालाबूर्निम्बचूर्णा तु लाबूका ॥ १२१ ॥
121 · p. 537
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 स्तु (wrong syllable); pāda 4, syllable 7 बू (wrong syllable)
अलाबुस्त्रीपिण्डफलास्त्रीतुम्बिस्त्रीतुम्बीस्त्रीमहाफलास्त्रीतुम्बास्त्रीनिम्बचूर्णास्त्रीलाबूकास्त्री

इति वाचस्पतिः ।

CXXII. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.157, V. D. Sharma on AK II.4.157

कलम्बी तु शतपर्वा कलम्बूर्वासु वीरुधः ॥ १२२ ॥
122 · p. 538
कलम्बीस्त्रीशतपर्वास्त्रीकलम्बूस्त्री

इति वाचस्पतिः ।

CXXIII. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.162, V. D. Sharma on AK II.4.162

सरस्तु मुञ्जो बाणाख्यो गुन्द्रस्तेजनकः शरः ॥ १२३ ॥
123 · p. 538
सरपुंमुञ्जपुंबाणपुंगुन्द्रपुंतेजनकपुंशरपुं

इति वाचस्पतेर्दन्त्यादिश्च ।

CXXIV. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.260, Bhānujīdīkṣita on AK II.4.156, V. D. Sharma on AK II.4.156

यद्वाचस्पतिः -

पुण्ड्रेक्षौ पुण्ड्रकः सेव्यः पुण्ड्रकोऽतिरसो मधुः ।श्वेतकाण्डो भीरुकस्तु हरितो मधुरो महान् ॥
137 · p. 538
अनुष्टुप्
पुण्ड्रेक्षुपुंपुण्ड्रकपुंसेव्यपुंअतिरसपुंमधुपुंश्वेतकाण्डपुंभीरुकपुंहरितपुंमधुरपुंमहत्पुं
शून्येश्वरस्तु कान्तारः कोषकारस्तु वंशकः ।शतघोरस्त्वीषत्क्षारः पीतच्छायोऽथ तापसः ॥
138 · p. 538
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्त्वी (wrong syllable)
शून्येश्वरपुंकान्तारपुंकोषकारपुंवंशकपुंशतघोरपुंपीतच्छायपुंतापसपुं
सितनीलोऽथ नेपालो वंशप्रायो महाबलः ।अन्वर्थस्तु दीर्घपत्रो दीर्घपर्वा कषायवान् ॥
139 · p. 538
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 स्तु (wrong syllable)
सितनीलपुंनेपालपुंमहाबलपुंदीर्घपत्रपुंदीर्घपर्वन्पुं
काष्टेक्षुस्तु ह्रस्वकाण्डो धनग्रन्थिर्वनोद्भवः ।नीलघोरस्तु सुरसो नीलपीतलराजिवान् ॥
140 · p. 538
अनुष्टुप्
काष्ठेक्षुपुंह्रस्वकाण्डपुंघनग्रन्थिपुंवनोद्भवपुंनीलघोरपुंसुरसपुं
अनूपसम्भवः प्रायः खर्नटी त्विक्षुबालिका ।करङ्कशालिः शाकेक्षुः सूचिपत्रो गुडेक्षवः ॥ १२४ ॥
124 · p. 538
अनुष्टुप्
खर्नटीस्त्रीइक्षुबालिकास्त्रीकरङ्कशालिपुंशाकेक्षुपुंसूचिपत्रपुंगुडेक्षुपुं

इति ।

CXXV. Bhānujīdīkṣita on AK II.4.165

लामज्जकं लघुलयमवदाहेष्टकापथे ।अवदानमिन्द्रगुप्तमवदाहेष्टकापथे ॥ १२५ ॥
125 · p. 538
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न (wrong syllable)
लामज्जकक्लीलघुलयक्लीअवदाहक्लीइष्टकापथक्लीअवदानक्लीइन्द्रगुप्तक्ली

इति वाचस्पतिः ।

CXXVI. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.261, Jñānavimalagaṇi on Maheśvara's Śabdabhedaprakāśa I.53

वाचस्पतिस्तु -

अथास्त्री यवसो घासः ॥ १२६ ॥
126 · p. 538
यवसपुंक्लीघासपुंक्ली

इति ।

CXXVII. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.218

यद्वाचस्पतिः -

केतकस्तु द्वयोः ॥ १२७ ॥
127 · p. 538
केतकपुंस्त्री

इति ।

CXXVIII. Bhānujīdīkṣita on AK II.5.5, V. D. Sharma on AK II.5.5

खरोष्ट्रकपिजम्बूकवायसाजम्बरो यमः ॥ १२८ ॥
128 · p. 538
खरोष्ट्रकपिजम्बूकवायसाजम्बरपुंयमपुं

इति वाचस्पतिः ।

CXXIX. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.294

वाचस्पतिरपि -

तत्राजिनं मृगयोनिर्मृगाश्च प्रियकादयः ।मृगप्रकरणे तेऽथ प्रोक्ता अजिनयोनयः ॥ १२९ ॥
129 · p. 538
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ग (wrong syllable)
अजिनक्ली

इति ।

CXXX. Sarvānanda on AK II.5.12, Bhānujīdīkṣita on AK II.5.12, V. D. Sharma on AK II.5.12

कुन्दुरुन्दुरुरुन्दुरः ॥ १३० ॥
130 · p. 538
कुन्दुपुंउन्दुरुपुंउन्दुरपुं

इति शब्दार्णवः ।

CXXXI. Bhānujīdīkṣita on AK II.5.12

भद्रमूषिक आसन्दी कुन्दुरुन्दुरुरुन्दुरः ।मूषको वज्रदशनः क्रमः काण्डो बिलेशयः ॥ १३१ ॥
131 · p. 538
अनुष्टुप्
भद्रमूषिकपुंआसन्दीस्त्रीकुन्दुपुंउन्दुरुपुंउन्दुरपुंमूषकपुंवज्रदशनपुंक्रमपुंकाण्डपुंबिलेशयपुं

इति वाचस्पतिः ।

CXXXII. Mallinātha on Meghadūta I.32, Kirātārjunīya VIII.31 and Śiśupālavadha XII.44

चक्राङ्गः सारसो हंसः ॥ १३२ ॥
132 · p. 538
चक्राङ्गपुंसारसपुंहंसपुं

इति शब्दार्णवे ।

CXXXIII. Sarvānanda on AK II.5.24

भूषिते परितो यस्य लोचने कृष्णराजिभिः ।कृष्णं च तारकामात्रं मल्लिकाक्षः स उच्यते ॥ १३३ ॥
133 · p. 538
अनुष्टुप्
मल्लिकाक्षपुं

इत्यश्वभेदो हंसभेदश्च । एतच्छब्दार्णव उक्तम् ।

CXXXIV. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.399

यद्वाचस्पतिः -

बलाकस्तु बलाहकः ॥ १३४ ॥
134 · p. 538
बलाकपुंबलाहकपुं

CXXXV. Bhānujīdīkṣita on AK II.5.35, V. D. Sharma on AK II.5.35

यद्वाचस्पतिः -

कपोतलावतित्तिराः ॥ १३५ ॥
135 · p. 538
कपोतपुंलावपुंतित्तिरपुं

इति वाचस्पतिः ।

CXXXVI. Mallinātha on Meghadūta II.7

विशेषाः कामिनीकान्ताभीरुबिम्बाधराङ्गनाः ॥ १३६ ॥
136 · p. 538
कामिनीस्त्रीकान्तास्त्रीभीरुस्त्रीबिम्बाधरास्त्रीअङ्गनास्त्री

इति शब्दार्णवे ।

CXXXVII. Bhānujīdīkṣita on AK II.6.11, V. D. Sharma on AK II.6.11

विश्वस्ताविधवे तुल्ये विशस्तापतिनी च सा ॥ १३७ ॥
137 · p. 538
विश्वस्तास्त्रीविधवास्त्रीविशस्तास्त्रीअपतिनीस्त्री

इति शब्दार्णवः ।

CXXXVIII. Mallinātha on Meghadūta I.26

इति शब्दार्णवे ।

CXXXIX. Sarvānanda on AK II.6.29, Ujjvaladatta on Uṇ. II.99, Bhaṭṭojīdīkṣita on Uṇ. 255

ननन्दा तु स्वसा पत्युर्ननान्दा च सा ॥ १३९ ॥
139 · p. 538
ननन्दास्त्रीननान्दास्त्री

इति शब्दार्णवः ।

CXL. Sarvānanda on AK II.6.32, Bhānujīdīkṣita on AK II.6.32, V. D. Sharma on AK II.6.32

देवृदेवरदेवानः ॥ १४० ॥
140 · p. 538
देवृपुंदेवरपुंदेवानपुं

इति शब्दार्णवः ।

CXLI. Mallinātha on Meghadūta I.25

विलासी कामुकः कामी स्त्रीपरो रतिलम्पटः ॥ १४१ ॥
141 · p. 539
विलासिन्पुंकामुकपुंकामिन्पुंस्त्रीपरपुंरतिलम्पटपुं

इति शब्दार्णवे ।

CXLII. Bhānujīdīkṣita on AK II.6.38, V. D. Sharma on AK II.6.38

शाल्मली मैथिली मैत्री दम्पती च सा ॥ १४२ ॥
142 · p. 539
शाल्मलीस्त्रीमैथिलीस्त्रीमैत्रीस्त्रीदम्पतीस्त्री

इति वाचस्पतौ ... उक्तम् ।

CXLIII. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.126

यद्वाचस्पतिः -

विविधान् यः करोत्याधीन् व्याधिः स हि निरुच्यते ॥ १४३ ॥
143 · p. 539
व्याधिपुं

CXLIV. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.295

वाचस्पतिस्तु -

गोदोऽस्त्री मस्तुलुङ्गकम् ॥ १४४ ॥
144 · p. 539
गोदपुंक्लीमस्तुलुङ्गकक्ली

इति ।

CXLV. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.269, Sarvānanda on AK II.6.66, Bhānujīdīkṣita on AK II.6.66, V. D. Sharma on AK II.6.66

अन्त्रं पुरीतदस्त्रियाम् ॥ १४५ ॥
145 · p. 539
अन्त्रक्लीपुरीतत्पुंक्ली

CXLVI. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.295, Jñānavimalagaṇi on Maheśvara's Śabdabhedaprakāśa III.47

...वाचस्पतिः । यदाह -

अथ स्नायुर्न ना तन्त्रीः ॥ १४६ ॥
146 · p. 539
स्नायुस्त्रीतन्त्रीस्त्री

इति ।

CXLVII. Sarvānanda on AK II.6.67, Bhānujīdīkṣita on AK II.6.67, V. D. Sharma on AK II.6.67

अत्र पिञ्छोडकं नेत्रमलं दूषी च दूषिका ॥ १४७ ॥
147 · p. 539
पिञ्छोडकक्लीनेत्रमलक्लीदूषीस्त्रीदूषिकास्त्री

CXLVIII. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.268

वाचस्पतिस्तु -

कुक्षिस्तु जठराधारे ॥ १४८ ॥
148 · p. 539
कुक्षिपुं

इति ।

CXLIX. Sarvānanda on AK II.6.80, Bhānujīdīkṣita on AK II.6.80, V. D. Sharma on AK II.6.80

कफोणिस्तु बाहुमध्ये कट्मरः कफणिर्द्वयोः ॥ १४९ ॥
149 · p. 539
कफोणिपुंस्त्रीकट्मरपुंकफणिपुंस्त्री

इति शब्दार्णवः ।

CL. Bhānujīdīkṣita on AK II.6.82

अङ्गुलो ना यवमानम् ॥ १५० ॥
150 · p. 539
अङ्गुलपुं

इति वाचस्पतिः ।

CLI. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.252

वाचस्पतिस्तु -

ग्रीवामूले तु कण्ठोऽस्त्री ॥ १५१ ॥
151 · p. 539
कण्ठपुंक्ली

इति ...।

CLII. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.245, Jñānavimalagaṇi on Maheśvara's Śabdabhedaprakāśa I.91

वाचस्पतिस्तु -

नक्रो नासा विकूणिका ॥ १५२ ॥
152 · p. 539
नक्रपुंनासास्त्रीविकूणिकास्त्री

इति ...।

CLIII. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.237

यद्वाचस्पतिः -

श्रवः पैञ्जूषमस्त्रियाम् ॥ १५३ ॥
153 · p. 539
श्रवस्क्लीपैञ्जूषपुंक्ली

CLIV. Bhānujīdīkṣita on AK II.6.96, V. D. Sharma on AK II.6.96

शिखाण्डकशिखण्डकौ ॥ १५४ ॥
154 · p. 539
शिखाण्डकपुंशिखण्डकपुं

इति वाचस्पति-सुभूती ।

CLV. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.331

… प्रोतः ॥ १५५ ॥
155 · p. 539
प्रोतवि

क्लीबे वाचस्पतिः ।

CLVI. Sarvānanda on AK II.6.124

वह्लिकेषु च वह्लीकाः ॥ १५६ ॥
156 · p. 539
वह्लिकपुंवह्लीकपुं

इति शब्दार्णवः ।

CLVII. Bhānujīdīkṣita on AK II.6.124, V. D. Sharma on AK II.6.124

काश्मीरजं वह्निशिखं बाह्लीकं पीतनं वरम् ॥ १५७ ॥
157 · p. 539
काश्मीरजक्लीवह्निशिखक्लीबाह्लीकक्लीपीतनक्लीवरक्ली

इति वाचस्पतिः ।

CLVIII. Bhānujīdīkṣita on AK II.6.126, V. D. Sharma on AK II.6.126

… राजार्हं वंशिकं नतम् ।वनद्रुमः परमदो वंशकं लोहनामकम् ॥ १५८ ॥
158 · p. 539
अनुष्टुप्metre not read in every line
राजार्हक्लीवंशिकक्लीनतक्लीवनद्रुमपुंपरमदपुंवंशकक्लीलोहनामकक्ली

इति वाचस्पतिः ।

CLIX. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.489

वाचस्पतिस्तु -

यूपाग्रं तर्म न स्त्रियाम् ॥ १५९ ॥
159 · p. 539
तर्मन्पुंक्ली

इति ।

CLX. Bhānujīdīkṣita on AK II.8.28, V. D. Sharma on AK II.8.28

यौतकं यौतुकं च तत् ॥ १६० ॥
160 · p. 539
यौतकक्लीयौतुकक्ली

इति वाचस्पतेरुमध्यमपि ।

CLXI. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.343

यद्वाचस्पतिः -

विनियोगस्त्वस्य हस्तिरथप्रावरणादिषु ॥ १६१ ॥
161 · p. 539

इति ।

CLXII. Bhānujīdīkṣita on AK II.8.48, V. D. Sharma on AK II.8.48

अथ धौरितकं धौर्यं धोरणं धौरितं च तत् ॥ १६२ ॥
162 · p. 539
धौरितकक्लीधौर्यक्लीधोरणक्लीधौरितक्ली

इति वाचस्पतिः ।

CLXIII. Bhānujīdīkṣita on AK II.8.73, V. D. Sharma on AK II.8.73

प्रज्ञालप्रज्ञीलौ तुल्यौ जङ्घालजङ्घिलादयः ॥ १६३ ॥
163 · p. 540
प्रज्ञालविप्रज्ञीलविजङ्घालविजङ्घिलवि

इति वाचस्पतिः ।

CLXIV. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.463, Jñānavimalagaṇi on Maheśvara's Śabdabhedaprakāśa II.7

यद्वाचस्पतिः -

महासमरतूर्ये तु पटहाडम्बरावुभौ ॥ १६४ ॥
164 · p. 540
पटहपुंआडम्बरपुं

CLXV. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.67

यद्वाचस्पतिः -

फाणितमस्त्रियाम् ॥ १६५ ॥
165 · p. 540
फाणितपुंक्ली

CLXVI. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.63

यद्वाचस्पतिः -

तेमने तु निष्ठानोऽस्त्री ॥ १६६ ॥
166 · p. 540
निष्ठानपुंक्ली

CLXVII. Sarvānanda on AK II.9.54

(अथ पेष्टषपिष्टनवं) सप्तदिनावधि ॥ १६७ ॥
167 · p. 540
पेष्टक्ली

इति शब्दार्णवः ।

CLXVIII. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.546

यद्वाचस्पतिः -

गणनीयं तु गणेयम् ॥ १६८ ॥
168 · p. 540
गणनीयविगणेयवि

इति ।

CLXIX. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.536

यदाह वाचस्पतिः -

अष्टादशभ्य एकाद्याः सङ्ख्याः सङ्ख्येयगोचराः ।ऊनविंशत्यादिकास्तु सर्वाः सङ्ख्येयसङ्ख्ययोः ॥ १६९ ॥
169 · p. 540
अनुष्टुप्

CLXX. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.113

यद्वाचस्पतिः -

तारहेम्नि तु संश्लिष्टे घनगोलकमस्त्रियाम् ॥ १७० ॥
170 · p. 540
घनगौलकपुंक्ली

इति ।

CLXXI. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.131

वाचस्पतिस्तु -

अथास्त्री हीरकः ॥ १७१ ॥
171 · p. 540
हीरकपुंक्ली

इति ...।

CLXXII. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.134

यद्वाचस्पतिः -

स्फटिकास्तु त्रयस्तेषामाकाशस्फटिको वरः ।द्वौ क्षीरतौलस्फटिकावाकाशस्फटिकस्य तु ॥
189 · p. 540
अनुष्टुप्
स्फटिकपुंआकाशस्फटिकपुंक्षीरस्फटिकपुंतौलस्फटिकपुं
द्वौ भेदौ सूर्यकान्तश्च चन्द्रकान्तश्च तत्र च ॥ १७२ ॥
172 · p. 540
सूर्यकान्तपुंचन्द्रकान्तपुं

इति ।

CLXXIII. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.129

यद्वाचस्पतिः -

हीरकं मौक्तिकं स्वर्णं रजतं चन्दनानि च ।शङ्खश्च चर्म च वस्त्रं चेत्यष्टौ रत्नस्य जातयः ॥ १७३ ॥
173 · p. 540
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
हीरकक्लीमौक्तिकक्लीस्वर्णक्लीरजतक्लीचन्दनक्लीशङ्खपुंचर्मन्क्लीवस्त्रक्ली

CLXXIV. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.109

... वाचस्पतिः, यदाह -

… हाटकमस्त्रियाम् ।हाटकाकरसम्भूतं पलाशकुसुमच्छविः ॥ १७४ ॥
174 · p. 540
अनुष्टुप्metre not read in every line
हाटकपुंक्ली

CLXXV. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.111

वाचस्पतिस्तु -

भूरिरष्टापदोऽस्त्रियाम् ॥ १७५ ॥
175 · p. 540
भूरिपुंक्लीअष्टापदपुंक्ली

इति ...।

CLXX. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.113

वाचस्पतिस्तु -

पित्तलं त्वारमस्त्रियाम् ॥ १७६ ॥
176 · p. 540
पित्तलक्लीआरपुंक्ली

इति ...।

CLXXVII. Sarvānanda on AK II.9.100, Bhānujīdīkṣita on AK II.9.99, V. D. Sharma on AK II.9.99

पारतस्तु मनाक्पाण्डुः सूतस्तु रहितो मलात् ।पारदस्तु मनाक्शीतः सर्वे तुल्यगुणाः स्मृताः ॥ १७७ ॥
177 · p. 540
अनुष्टुप्
पारतपुंसूतपुंपारदपुं

इति शब्दार्णवः ।

CLXXVIII. Bhānujīdīkṣita on AK II.9.100

गिरिजं गिरिजाबीजममलं गवलध्वजम् ॥ १७८ ॥
178 · p. 540
गिरिजक्लीगिरिजाबीजक्लीअमलक्लीगवलध्वजक्ली

इति वाचस्पतिः ।

CLXXIX. Bhānujīdīkṣita on AK II.10.12, V. D. Sharma on AK II.10.12

रङ्गावतारी शैलूषो नटो भरतभारतौ ॥ १७९ ॥
179 · p. 540
रङ्गावतारिन्पुंशैलूषपुंनटपुंभरतपुंभारतपुं

इति वाचस्पतिः ।

CLXXX. Bhānujīdīkṣita on AK II.10.22, V. D. Sharma on AK II.10.22

कुक्कुरस्तु शुनिः श्वानः कपिलो मण्डलः शुनः ॥ १८० ॥
180 · p. 540
कुक्कुरपुंशुनिपुंश्वानपुंकपिलपुंमण्डलपुंशुनपुं

इति वाचस्पतिः ।

CLXXXI. Bhānujīdīkṣita on AK II.10.25, V. D. Sharma on AK II.10.25

स्तेयं स्तैन्यं च चौर्ये स्याच्चौरिकाचोरिके स्त्रियाम् ॥ १८१ ॥
181 · p. 540
स्तेयक्लीस्तैन्यक्लीचौर्यक्लीचौरिकास्त्रीचोरिकास्त्री

इति वाचस्पतिः ।

CLXXXII. Sarvānanda on AK II.10.34, Bhānujīdīkṣita on AK II.10.33, V. D. Sharma on AK II.10.33

मूषा त्वावर्तनी मूषी ॥ १८२ ॥
182 · p. 540
मूषास्त्रीआवर्तनीस्त्रीमूषीस्त्री

इति शब्दार्णवः ।

CLXXXIII. Bhānujīdīkṣita on AK II.10.33, V. D. Sharma on AK II.10.33

वेधनी तु लास्फोटन्यां स्फोटनी वृषदंशिका ॥ १८३ ॥
183 · p. 540
वेधनीस्त्रीस्फोटनीस्त्रीवृषदंशिकास्त्री

इति वाचस्पतिः ।

CLXXXIV. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi IV.280

यद्वाचस्पतिः -

पौत्तिकभ्रामरक्षौद्रदालौद्दालकमाक्षिकम् ।अर्घ्यं छात्रकमित्यष्टौ जातयोऽस्य पृथग्गुणाः ॥
202 · p. 540
अनुष्टुप्
पौत्तिकक्लीभ्रामरक्लीक्षौद्रक्लीदालक्लीऔद्दालकक्लीमाक्षिकक्लीअर्घ्यक्लीछात्रकक्ली
तत्र पौत्तिकमुत्तप्तघृताभं विषकीटजम् ।भ्रामरं तु भ्रमरजं पाण्डुरं गुरुशीतलम् ॥
203 · p. 541
अनुष्टुप्
क्षौद्रं तु कपिलं दाहि क्षुद्रानीतं मलावहम् ।दालं तु दलजं सेव्यं दुर्लभं रूक्षवालकम् ॥
204 · p. 541
अनुष्टुप्
उद्दालकं तु शालाकं विषजिद्मधुराम्लकम् ।माक्षिकं तु मधु ज्येष्ठं विरूक्षं तैलवर्णकम् ॥
205 · p. 541
अनुष्टुप्
उद्दालकक्ली
अर्घ्यं तु पूज्यमापाण्डु मनाक् तिक्तं सवालकम् ।छात्रं त्वेकान्तमधुरं सर्वार्घ्यं राजसेवितम् ॥ १८४ ॥
184 · p. 541
अनुष्टुप्
छात्रक्ली

CLXXXV. Bhānujīdīkṣita on AK III.2.26, V. D. Sharma on AK III.2.26

आवेगस्तु त्वरा त्वरिः ॥ १८५ ॥
185 · p. 541
आवेगपुंत्वरास्त्रीत्वरिस्त्री

इति वाचस्पतिः ।

CLXXXVI. Bhānujīdīkṣita on AK III.2.32, V. D. Sharma on AK III.2.32

इति वाचस्पतिः ।

CLXXXVII. Mallinātha on Meghadūta I.65 and Śiśupālavadha XIII.31

अंशुकं वस्त्रमात्रे स्यात् परिधानोत्तरीययोः ।सूक्ष्मवस्त्रे नातिदीप्तौ … ॥ १८७ ॥
187 · p. 541
अनुष्टुप्metre not read in every line
अंशुक=वस्त्रमात्रपरिधानउत्तरीयसूक्ष्मवस्त्रनातिदीप्ति

इति शब्दार्णवे ।

CLXXXVIII. Mallinātha on Meghadūta I.33

पिण्डे मणौ महारत्ने गुटिका बद्धपारदे ॥ १८८ ॥
188 · p. 541
गुटिका=पिण्डमणिमहारत्नबद्धपारद

इति शब्दार्णवे ।

CLXXXIX. Mallinātha on Meghadūta II.8, II.28 and Raghuvaṃśa XIII.64

शङ्का भयवितर्कयोः ॥ १८९ ॥
189 · p. 541
शङ्का=भयवितर्क

इति शब्दार्णवे ।

CXC. Mallinātha on Meghadūta I.38 and Śiśupālavadha XVII.38

सुखहेतौ सुखे सुखम् ॥ १९० ॥
190 · p. 541
सुख=सुखहेतु

इति शब्दार्णवे ।

CXCI. Mallinātha on Meghadūta I.39 and Kumārasaṃbhava I.5

उद्वेगः स्तिमिते क्लेशे भयेऽमन्थरगामिनि ॥ १९१ ॥
191 · p. 541
उद्वेग=स्तिमितक्लेशभयअमन्थरगामिन्

इति शब्दार्णवे (वः) ।

CXCII. Mallinātha on Meghadūta II.45

चित्रादिरञ्जकद्रव्ये लाक्षादौ प्रणयेच्छयोः ।सारङ्गादौ च रागः स्याद्द्रुण्ये रञ्जने पुमान् ॥ १९२ ॥
192 · p. 541
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
राग=चित्रादिरञ्जकद्रव्यलाक्षादिप्रणयइच्छासारङ्गादिद्रव्यरञ्जन

इति शब्दार्णवे ।

CXCIII. Mallinātha on Meghadūta I.43

सुन्दरेऽधिकभाग्ये च दुर्दिनेतरवासरे ।तुरीयांशे श्रीमति च सुभगः … ॥ १९३ ॥
193 · p. 541
अनुष्टुप्metre not read in every line
सुभग=सुन्दरअधिकभाग्यदुर्दिनेतरवासरतुरीयांशश्रीमत्

इति शब्दार्णवे ।

CXCIV. Mallinātha on Meghadūta I.24

केतकीमुकुलाग्रेषु सूचिः स्यात् ॥ १९४ ॥
194 · p. 541
सूचि=केतकीमुकुलाग्र

इति शब्दार्णवे ।

CXV. Mallinātha on Meghadūta II.1

मुरजा तु मृदङ्गे स्याद् ढक्कामुरजयोरपि ॥ १९५ ॥
195 · p. 541
मुरजा=मृदङ्गढक्कामुरज

इति शब्दार्णवे ।

CXCVI. Mallinātha on Meghadūta I.2 and Raghuvaṃśa V.44

उत्खातकेलिः शृङ्गाद्यैर्वप्रक्रीडा निगद्यते ॥ १९६ ॥
196 · p. 541
उत्खातकेलिस्त्रीवप्रक्रीडास्त्री

इति शब्दार्णवे (वः) ।

CXCVII. Mallinātha on Meghadūta I.36

गणस्तु गणनायां स्याद्गणेशे प्रमथे चये ॥ १९७ ॥
197 · p. 541
गण=गणनागणेशप्रमथचय

इति शब्दार्णवे ।

CXCVIII. Mallinātha on Meghadūta II.6

रत्नादिभिर्वालुकादौ गुप्तैर्द्रष्टव्यकर्मभिः ।कुमारीभिः कृता क्रीडा नाम्ना गुप्तमणिः स्मृता ॥
220 · p. 541
अनुष्टुप्
गुप्तमणिस्त्री
रासक्रीडा गुढमणिर्गुप्तकेलिस्तु लायनम् ।पिच्छकन्दुकदण्डाद्यैः स्मृता दैशिककेलयः ॥ १९८ ॥
198 · p. 541
अनुष्टुप्
रासक्रीडास्त्रीगूढमणिपुंगुप्तकेलिपुंलायनक्लीदैशिककेलिपुं

इति शब्दार्णवे ।

CXCIX. Mallinātha on Meghadūta I.24 and Śiśupālavadha IV.40

मृताववसिते रम्ये समाप्तावन्त इष्यते ॥ १९९ ॥
199 · p. 541
अन्त=मृतअवसितरम्यसमाप्ति

इति शब्दार्णवे ।

CC. Mallinātha on Meghadūta I.19 and Śiśupālavadha XIV.71

मुहूर्तमल्पकाले स्याद् घटिकाद्वितयेऽपि च ॥ २०० ॥
200 · p. 541
मुहूर्त=अल्पकालघटिकाद्वितय

इति शब्दार्णवे ।

CCI. Mallinātha on Meghadūta I.35 and I.65

ना भावभेदे स्त्री नृत्ये ललितं त्रिषु सुन्दरे ।अस्त्रियां प्रमदागारे क्रीडिते जातपल्लवे ॥ २०१ ॥
201 · p. 541
अनुष्टुप्
ललित=भावभेदनृत्यसुन्दरप्रमदागारक्रीडितजातपल्लव

इति शब्दार्णवे ।

CCII. Mallinātha on Meghadūta I.59

तौर्यत्रिकं तु सङ्गीतं न्यायारम्भे प्रसिद्धके ।तूर्याणां त्रितये च … ॥ २०२ ॥
202 · p. 541
अनुष्टुप्metre not read in every line
तौर्यत्रिक=सङ्गीतन्यायारम्भप्रसिद्धकतूर्यत्रितय

इति शब्दार्णवे ।

CCIII. Mallinātha on Meghadūta II.21

सम्पातः पतने वेगे प्रवेशे वेदसंविदे ॥ २०३ ॥
203 · p. 541
सम्पात=पतनवेगप्रवेशवेदसंविद्

इति शब्दार्णवे ।

CCIV. Mallinātha on Meghadūta II.2

सीमन्तमस्त्रियां मस्तकेशवीथ्यामुद्धृतम् ॥ २०४ ॥
204 · p. 542
सीमन्त=मस्तकेशवीथीउद्धृत

इति शब्दार्णवे ।

CCV. Mallinātha on Meghadūta I.19

भक्तिर्निषेवणे भागे रचनायाम् ॥ २०५ ॥
205 · p. 542
भक्ति=निषेवणभागरचना

इति शब्दार्णवे ।

CCVI. Mallinātha on Meghadūta II.38

सनाथं प्रभुमित्याहुः सहिते चित्ततापिनि ॥ २०६ ॥
206 · p. 542
सनाथ=प्रभुसहितचित्ततापिन्

इति शब्दार्णवे ।

CCVII. Mallinātha on Meghadūta II.18 and Kumārasambhava VIII.1

तरुगुल्मलतादीनामकाले कुशलैः कृतम् ।पुष्पाद्युत्पादकं द्रव्यं दोहदं स्यात्तु तत्क्रिया ॥ २०७ ॥
207 · p. 542
अनुष्टुप्
दोहदक्ली

इति शब्दार्णवे ।

CCVIII. Bhānujīdīkṣita on AK II.6.11, V. D. Sharma on AK II.6.11

प्रणादस्तु पुमांस्तारशब्दे च श्रवणागमे ।अनुरागकृते शब्दे प्रणादः सीत्कृतं नॄणाम् ॥ २०८ ॥
208 · p. 542
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 नॄ (wrong syllable)
प्रणाद=तारशब्दश्रवणागमअनुरागकृतशब्दसीत्कृत

इति शब्दार्णवे ।

CCIX. Mallinātha on Meghadūta II.46

दर्शनं समये शास्त्रे दृष्टौ स्वप्नेऽक्ष्णि संविदि ॥ २०९ ॥
209 · p. 542
दर्शन=समयशास्त्रदृष्टिस्वप्नअक्षिसंविद्

इति शब्दार्णवे ।

CCX. Mallinātha on Meghadūta II.25

प्रधाननगरी राज्ञां राजधानीति कथ्यते ॥ २१० ॥
210 · p. 542
राजधानीस्त्री

इति शब्दार्णवे ।

CCXI. Mallinātha on Meghadūta I.1 and I.40

स्निग्धं तु मसृणे सान्द्रे रम्ये क्लीबे च तेजसि ॥ २११ ॥
211 · p. 542
स्निग्ध=मसृणसान्द्ररम्यतेजस्

इति शब्दार्णवे ।

CCXII. Mallinātha on Meghadūta I.21

… अथ स्थलकदम्बके ।नीपः स्यात् पुलके … ॥ २१२ ॥
212 · p. 542
metre not recognised
नीप=स्थलकदम्बकपुलक

इति शब्दार्णवे ।

CCXIII. Mallinātha on Meghadūta II.4

वित्ताधिपः कुबेरः स्यात् प्रभौ धनिकयक्षयोः ॥ २१३ ॥
213 · p. 542
वित्ताधिप=कुबेरप्रभुधनिकयक्ष

इति शब्दार्णवे ।

CCXIV. Mallinātha on Meghadūta I.23

ककुभः कुटजेऽर्जुने ॥ २१४ ॥
214 · p. 542
ककुभ=कुटजअर्जुन

इति शब्दार्णवे ।

CCXV. Mallinātha on Meghadūta II.38

गर्भोऽपवरकेऽन्तस्थे गर्भोऽग्नौ कुक्षिणोऽर्भके ॥ २१५ ॥
215 · p. 542
गर्भ=अपवरकअन्तस्थअग्निकुक्षिअर्भक

इति शब्दार्णवे ।

CCXVI. Mallinātha on Meghadūta I.57

संरम्भः सङ्क्रमे कोपे ॥ २१६ ॥
216 · p. 542
संरम्भ=सङ्क्रमकोप

इति शब्दार्णवे ।

CCXVII. Hemacandra on Abhidhānacintāmaṇi III.309

वाचस्पतिस्तु -

निदाघेऽपि कुङ्कुमः सुखः स्यात् ॥ २१७ ॥
217 · p. 542
कुङ्कुमपुं