कान्त
kāntaपुं · masc.In 21 kośas: 43 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
चारु हारि रुचिरं मनोहरं वल्गु कान्तमभिरामबन्धुरे ।वामरुच्यसुषमाणि शोभनं मञ्जुमञ्जुलमनोरमाणि च ॥ १४४४ ॥साधुरम्यमनोज्ञानि पेशलं हृद्यसुन्दरे ।काम्यं कम्रं कमनीयं सौम्यं च मधुरं प्रियम् ॥ १४४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderविadj.
सुन्दरं रुचिरं चारु सुषमं साधु शोभनम् ।कान्तं मनोरमं रुच्यं मनोज्ञं मञ्जु मञ्जुलम् ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कान्तः स्यात्कमिता पतिर्वरयिता भर्ता च भोक्ता धवो,रुच्याभीकवराभिकाश्च रमणः प्राणाधिनाथोऽनुगः ।सूनुः सन्ततिरात्मजश्च तनुजः पुत्रः प्रसूतिः सुतः,तुक् तोकं तनयश्च नन्दन इति प्राज्ञैरपत्यं स्मृतम् ॥ ४९७ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं,श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं,सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderविadj.
अथ सीसं च योगेष्टं यवेष्टं भुजगाह्वयम् ।धूर्तं सिंहाणमण्डूर … यः कान्ते त्वयोमणिः ॥ १९८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुनस्तुष्टो जयः कान्तः कुलिः कातुकलो द्रुमः ।अग्निमन्थे हरिन्मन्थः मन्थः सन्धे तमालकः ॥ २२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ ब्रह्मजटायां तु सल्लज्जं दानवं जनम् ।पुण्डरीकं दवनकं कान्तं दान्तं मुनिर्मरुः ॥ २३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
महासेनो महातेजा वह्निभूः शिखिवाहनः ।देवसेनापतिः कान्तो ब्रह्मगर्भः षडाननः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जयं स्याद्दक्षिणालिन्दमथालिन्दद्वयान्विते ।पूर्वदक्षिणतो नन्दं कान्तं पश्चिमपूर्वतः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रमोभरुश्च यामाता जामाता रमणो धवः ।कान्तः सुखोत्सवश्चापि हृदयेशोऽथ जारके ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गौरं कालेयकं कान्तं जागुडं केशरोऽस्त्रियाम् ।कुङ्कुमं चापि वाह्लीकं पीतं काश्मीरसंभवम् ॥ ३७९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्तूणिकः पीतकः कान्तो नन्दीकलप इत्यपि ।जातिपत्री जातिकोशी सुमनापि च पत्रिका ॥ ३९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वर्त्तलोहं नीललोहं वर्त्तकं नालिका स्त्रियाम् ।कान्तायसमयस्कान्तं कान्तं कृष्णोत्तरं च तत् ॥ ५५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुन्दरं रुचिरं चारु कान्तं वल्गु च पेशलम् ।अभिरामं रामवामे मञ्जुलं मञ्जु पेसलम् ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भूरिप्रेमा द्वन्द्वचारी रथाङ्गो राविषोऽपि च ।कामी सहायो गोनर्दः कान्तोऽथ मणितारकः ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रौञ्चतारकवैर्यर्थो देवसेनापतिश्च सः ।कामजित्कामदः कान्तः स्कन्दः शीघ्रः शुचिः शिशुः ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शक्रद्रुरसनिर्यासः श्रीकरो देवधूपकः ।कान्तः कलकलश्चाथ श्रीवेष्टः सल्लकीद्रवः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पतिर्धवो जीवितेशो वल्लभो दयितोऽपि च ।कामलः सरसी कान्तः सुविदश्च हृदीश्वरः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कान्तं मनोज्ञं रुचिरं रुचिष्यं ।रुचिर्मनोहारि मनोहरं च ।हृद्यं प्रियं बन्धुर-सुन्दराभि-रामाणि वामं रमणीयमाहुः ॥ ६० ॥
उपजातिः
genderविadj.
कान्तः सूर्येन्द्वाह्वयेभ्योऽयसोऽपिप्रायो भूम्नि प्राणदारासवोऽपि ।वैकल्पेन स्याच्च रज्जुः समासेकाव्ये शुक्रो मद्यपात्रे च कोषः ॥ १२ ॥
शालिनी
genderपुंmasc.
कान्तेष्टौ दयितः प्रीतः प्रियः कामी च कामुकः ।वल्लभोऽसुपतिः प्रेयान् विटश्च रमणो वरः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कान्तं च कमनं कम्रं कमनीयं मनोहरम् ।अभिरामं रमणीयं रम्यं सौम्यं च सुन्दरम् ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderविadj.
मनोहरमनोज्ञे तु रुचिरं मञ्जुमञ्जुले ।कान्तं वल्गु प्रियं रुच्यं शोभनं चारुपेशले ॥ ३३२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कन्दर्पोऽनन्यजः कान्तः कौमारो दर्पको वशी ।प्रद्युम्नो विषमेषुश्च कुटिलः सर्वतापनः ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तद्दूताः कालकाः स्युस्ते तद्दण्डो मूर्तिरिष्यते ।तत्पाशाः सूक्ष्मदाः कान्तास्तत्सौधं मणिशेखरम् ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूर्योपलचन्द्रशिला स्फटिकोऽर्को निगद्यते ।अयोमणिस्त्वयस्कान्ते कान्तं तीक्ष्णमितीरितम् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ल (wrong syllable)
genderक्लीneut.
भर्ता विवोढा रमणो भोक्ता नाथः पतिर्धवः ।वरो वरयिता कान्तो वल्लभो दयितः प्रियः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कान्तं रम्यं चारु हारि कमनीयं मनोरमम् ।हृद्यं काम्यं रमणीयं प्रशस्तं साधु शोभनम् ॥ ९७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 म (wrong syllable)
genderविadj.
प्रेष्ठः पाणिग्रही कान्तः पाणिग्राहश्च वल्लभः ।उपयान्ता परिणेता भर्ता भोक्ता तथा धवः ॥ ८१० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderविadj.
पीताम्बरो मधुरिपुर्मधुभिन्मधुसूदनः ।दैवकीनन्दनः कान्तः पुरुषः पुरुषोत्तमः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तमोनुदेसातिलकः कुमुदेशः क्षपाकरः ।क्षीरोदनन्दनः कान्तः कलावान् यामिनीपतिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पतिः कान्तः प्राणनाथो भरुर्भर्त्ता धवः प्रियः ।हृदयेशो जीवितेशो जामाता च सुखोत्सवः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तेनैवोद्भिदमुद्भिज्जमुद्भिदिति निगद्यते ।सुन्दरं शोभनं साधु मञ्जु कान्तं मनोरमम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 द्भि (wrong syllable)
genderविadj.
रक्तमञ्जरिकाकान्तः कामुको भूकदम्बकः ।लम्बूषो दक्षिणावर्तो वर्तनी च बृहत्फली ॥ ५६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाथः कामयिता पतिर्वरयिता कभ्रो धवः कामनोभर्ता प्राणसमः प्रियः सहचरः कान्तोऽभिकः कामुकः ।प्राणेशः कमितानुगो रतिगुरुर्नेता वरो वल्लभोनिर्वेष्टा परिणायकश्च कमनोऽभीकश्च सध्य्रङ् सुहृत् ॥ १०४९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
वल्लभदयिताभीप्सितहृद्यप्रियरुचिररुच्यकान्तेष्टाः ।मञ्जुलमञ्जुमनोरमसुन्दरकमनीयचारुसुषमाश्च ॥ १५८१ ॥
गीतिः
genderविadj.
हरणः शीतलः कान्तः कमनीयश्च चम्पके ।चण्डालस्तु कुबेराक्षी कृष्णवृन्ता फलेरुहा ॥ १७९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्रूमध्यं माधवस्तुष्टिर्दक्षनेत्रञ्च नासिका ।शान्तः कान्तः कामिनी च कामो विघ्नविनायकः ।नेपालो भरणी रुद्रो नित्या क्लिन्ना च पावकः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खेटो गजेन्द्रश्चण्डीशो दक्षकूर्परगो गदी ।कैटभारिश्च मातङ्गो बुद्धिः कान्तश्च खा-र्णकः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृक्षादनी वृक्षरुहा सेव्यास्मिन् क्षीरवृक्षजे ।तनुस्तुष्टो जयः कान्तः कुणिः कातुलको द्रुमः ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुण्डरीकं दमनकं कान्तं दान्तं मुनिः पुमान् ।विष्णुक्रान्ता तु सुमुखी गवसी स्यान्महारसा ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चक्षुष्यः सुभगः कान्तो दयितो वल्लभः प्रियः ।गेहेनर्दी गृहेशूरः पिण्डीशूरो गृहे प्रभुः ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्ली तु दारुणि कान्ता तु प्रियङ्गुतरुयोषितोः ।स्त्री पुमांस्तु धवे नान्दीवृक्षे चम्पकपादपे ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
चम्पकप्रसवे तु क्ली तथा दमनके त्रि तु ।प्रिये मनोज्ञे कामस्तु कन्दर्पे काम्यवाञ्छयोः ॥ १८८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कान्ता प्रियङ्गौ लोहे ना कुन्तः पुंसि गवेधुके ।कुन्ती च गन्धवीरायां रेणुकायां पलङ्कषे ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsलोह
कान्तिः शोभेच्छयोः स्त्री तु क्रतुर्यज्ञे मुनौ पुमान् ।कान्ता प्रियङ्गौ नार्यां स्त्री प्रिये ना शोभने त्रिषु ॥लोहं च चन्द्रसूर्ययोः पर्यायान्तशिलासु ना ।क्षितिः क्षये निवासे च पृथिवी कालभेदयोः ॥कीर्तिः प्रसादे यशसि शब्दे दीप्तौ च योषिति ।कुन्तो गर्वधुकायां स्यात्पुमान् प्रासायुधेऽपि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 र्य (wrong syllable)
कान्त as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश रमणरमणं पटोलमूलं च रमणः कान्त इष्यते । ऊषणं मरिचे ख्यातमूषणा पिप्पली मता ॥ Dharaṇikośa 14.2.24
- कोषकल्पतरु रमतिचापे स्यात्तृणताथ गोपतिरपि क्ष्मापे च शण्डे शिवे सूर्ये[296b]श्रीपतिरच्युते स्मरहरेऽथो शिल्पिभेदे नरि । जीवेऽथ स्थपतिश्च यष्टरि भवेत् सूते तथा सौविदे । कालेन्द्वोरमतिः स्मरे तु रमतिः कान्तेऽपि काले दिवि ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.16.29
- कोषकल्पतरु दुर्लभमनोहरे धन्वथ( ? ) वासके तु स्याद्दुर्लभः कान्तदुरापयोश्च । स्यात्कुम्भकर्णस्य सुते निकुम्भो दन्त्यां कुसुम्भं तु भवेत्स्त्रियां न ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 6.24.49
- कोषकल्पतरु रमयोषाहिङ्गुलिनीषु योषिति मतः कामः स्मरेऽस्त्रीप्सिते क्लीबं शुक्रनिकामयोरथ रमः कान्ते स्त्रियां तु श्रियि । तद्वत्सु त्रिषु पुंसि तु स्मरगतो रक्तेऽप्यशोकद्रुमे न स्त्री स्यान्मलयोद्भवे च शिशिरे तद्वत्तुषारे हिमम् ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 6.25.57
- कोषकल्पतरु अनुपमकान्ते चानुपमो विशेष्यसदृशः स्त्री सुप्रतीकस्त्रियां अभ्यर्णे च हतौ विरोधरणयोरभ्युद्गमेऽभ्यागमः । जीर्णे भुक्तसमुज्झिते च गदितो ना यातयामस्तथा कीनाशे दिवसे घटोद्भवमुनौ स्याद्दण्डयामोऽपि च ॥ ९३ ॥ Koṣakalpataru 6.25.93
- कोषकल्पतरु जीवितैशव्याजे निमित्तेऽप्यथ जीवितेशो जीवातुजीवाधिपयोः कृतान्ते । कान्तेऽथ शंभौ हरिसारथौ च भवेद्गुडाकेश इहानले तु ॥ २७ ॥ Koṣakalpataru 6.30.27
- नानार्थार्णवसंक्षेप वीतविगतौ त्रिस्तु विगते शान्ते कान्तगतादिषु । वीध्रं पुंस्यनले वायौ मेघे क्ली तु नभस्यथ ॥ १२६६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1266
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुमुलशिशौ त्रिषु पुनः कान्ते कुरुलस्तु पुमानयम् । अलके स्त्री तु कुरुली लक्षवेधे धनुष्मताम् ॥ ५३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.539
- परमानन्दीयनाममाला रमराधा गोप्यां भभेदे च राधो मासान्तरे मतः । रमः कान्ते स्मरे रक्ताशोके रीढा विमानने ॥ ३४४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.22.344
- शब्दरत्नावली घातगुप्तन्तु रक्षिते गूढे सङ्गतेऽप्यभिधेयतत् । घातः प्रहारे कान्ते स्यात्तालावस्थान इत्यपि । घृतं नीले क्लीबमाद्ये दीप्तिसेचनयोस्त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.12
- शब्दरत्नावली सुरभिवल्लभोऽध्यक्षदयितशुभलक्षपावाजिषु । वर्षाभूः स्त्री तु शोथघ्न्या भूवल्ली भेकयोः पुमान् ॥ विष्कम्भः प्रतिबन्धे च विस्तारयोगभेदयोः । योगिबन्धभेदेऽर्गलारूपकाङ्गप्रभेदयोः ॥ विस्रम्भः प्रणये केलिकोपविश्वासयोरपि । विष्टभ्यो रोगभेदे स्यात्प्रतिबन्धे भवेत्पुमान् ॥ वैदर्भं वाक्यवक्तत्वे वेदर्भी रीतिभिद्यपि । शरभः पशुभेदे स्यात्करमे वानरेऽपि च ॥ सनाभिः सदृशे पुंसि ज्ञातौ स्नेहयुतेऽपि च । सुरभिः शल्लकीमातृसुरागोष्वपि च स्त्रियाम् ॥ वसन्ते चम्पके जातीफलगन्धफले पुमान् । क्लीबं गन्धाश्मनि स्वर्गे सुगन्धिकान्तयोस्त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.13
- शब्दरत्नावली रमरमा लक्ष्म्यां रमः कान्ते कामे च रक्तवञ्जुले । रामो हलिनि शारङ्गे राघवे वरुणे हये ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.18
- तन्त्राभिधान फवामपार्श्वोऽथ वैकुण्ठः शिवोऽनलस्त्रिपत्रकः । कान्तोरगौ सरित् फुल्लः फट्कारः फा-र्णको मतः ॥ ३९ ॥ Tantrābhidhāna 6.39