हीर
hīraपुं · masc.In 15 kośas: 14 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
खनिः खानिः खनी च स्यात् तुल्यौ द्वौ हीरहीरकौ ।अटवी(वि?)मटवीं प्राहुर्वनीमपि वनं तथा ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हीरस्तु चान्द्रकमणिर्वज्रो वज्रहतोपि च ।प्राविड्जं चापि वैडूर्यं विडूरजमितीर्यते ॥ ११५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तदौर्णमथ कौशेयं जीविनिर्जीवकोशजम् ।विविधं चापि तत्सूत्रं पट्टं हीरं च कोमलम् ॥ २७४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्वे दीर्घाद्रसनार्थः स्याल्लेलिहानश्च पुष्करः ।गूढपाद्दीर्घपृष्ठोऽहिर्द्वयोर्हीरश्च कद्रुजः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृत्युञ्जयः कृत्तिवासा भालार्थाल्लाञ्छनार्थकः ।भालदृग्गोपतिर्हीरः पिङ्गदृग्वर्वढोऽव्ययः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विधकूपकलम्बानां जित्यस्य सहवध्रया ।सहचरमुद्गरयोर्हीरस्य कृशरस्य च ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
श्रीपतिर्गोपतिर्गोप्ता हीरो हंसः पुरातनः ।यज्ञः सम्राड्यजः प्राज्ञः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हीरः कपर्दी च शिवो दक्षयज्ञहरो हरः ॥ ३ ॥
genderपुंmasc.
हीरो हिरण्यरेताः वै तथा स्यादक्षतस्वनः ।कपर्दोऽस्य जटाजूटः खट्वाङ्गस्तु सुखंसुणः ॥ २४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वज्रोऽस्त्री हीरको हीरो दधीच्यस्थि च वज्रकम् ।कषायकन्तु कासायं राजपट्टो विराटजः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हीर ईशान ईशश्च वामदेवश्च वामयुक् ।अहिर्बुध्नो बुध्नकाही महाकालः सकालकः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हीरश्च हीरको, राजपट्टे प्रोक्तो विराटजः ।वैराटोऽपि चन्द्रकान्ते चान्द्रोऽपि स्फटिके मतम् ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 पि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रवालो विद्रुमः पुंसि कुल्माषः कुरुविन्दकः ।पद्मरागो लोहितकं हीरो ना वज्रमस्त्रियाम् ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शम्भुर्भगाली कपिशाञ्जनश्च हीरः कटप्रूर्भरुरेरिहाणौ ।पुरारिपञ्चाननभैरवाट्टहासप्रहासाश्च खकुन्तलश्च ॥ ४३ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
हीर as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वज्रवज्रं स्यात्कुलिशे हीरे ग्रहयोगे च काञ्जिके । उग्रः शूद्रासुतः क्षत्रादुग्रावुत्कर्षमानिनौ ॥ Dharaṇikośa 26.2.22
- परमानन्दीयनाममाला वज्रवज्रं हीरे पवौ वेरं शरीरे चन्दने जले । वामी तु रासभी प्रोक्ता शृ[31]गाली करभी तथा ॥ ३५० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.24.350
- शब्दरत्नावली वज्रवज्रोऽस्त्री कुलिशे हीरे कठिनेऽपि च कुत्रचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.42
- शब्दरत्नाकर पुलकआद्योपलब्धिस्थाने च मूले च प्रभवोऽम्भसाम् । पुलकः कृमिरोमाञ्चहीररत्नास्त्रराजिषु ॥ २१२५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2125