निर्झर
nirjharaपुं · masc.In 16 kośas: 15 synonym verses, 6 as a meaning of another word.
आधारस्त्वम्भसां बन्धो निर्झरस्तु झरः सरिः ।उत्सः स्रवः प्रस्रवणं जलाधारा जलाशयाः ॥ १०९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्सः प्रस्रवणं वारिप्रवाहो निर्झरो झरः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नितम्बः कटको ज्ञेयः सानु प्रस्थं तटं भृगुः ।शृङ्गं च शिखरं कूटं निर्झरः प्रस्रवोऽम्भसाम् ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वयोर्झरो निर्झरो ना स्फटिकः स्फाटिकः पुमान् ।नर्यश्मा प्रस्तरो ग्रावा पाषाणश्चोपलोऽस्त्रियाम् ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जलाञ्चलं तु मन्दाकं स्रोतं स्रोतोऽपि चान्तिमे ।उत्सः स्रवः प्रस्रवणं निर्झरस्तु झरो नरि ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आवापश्चालवालोऽपि वृक्षस्थानकमुच्यते ।निर्झरस्तु झरश्चोत्सः स्रवः प्रस्रवणं सरिः ।जलाशया जलाधारा वारिवर्गो विवेचितः ॥ ३७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रकृष्टनद्यां निर्झः स्यान्निर्झरो झर इत्यपि ।अधित्यकाद्रेरूर्ध्वा भूः समीपा भूरुपत्यका ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निर्झरो झरणं शैलप्रस्रवोऽम्बुकणाकरः ।सरोवरं पल्वलकं कासारः सरसी सरः ॥ २९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्सः प्रस्रवणं स्रवः स्यान्निर्झरो झरो सरिः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अथ वारिप्रवाहे तु निर्झरो निर्झरी झरः ।दर्विर्दवी कन्दरं स्यात् कन्दरा च चतुष्टयम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आवालोऽस्त्री, उत्स उत्सुः स्रवः प्रस्रवणं झरः ।झरी झरा निर्झरश्च, वह्नावग्निस्तु पुं-स्त्रियोः ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
झरी तु निर्झरझरावुत्सः प्रस्रवणं गिरेः ।शुण्डी शौण्डं चूतको ना पादाः पर्यन्तपर्वताः ॥ ४१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सरिः स्त्री निर्झरो झरः उस्रस्त्वस्त्री ॥ ९२ ॥
genderपुंmasc.
हस्ती महामृगः पीलुः सिन्धुरो दीर्घमारुतः ।राजीवो जलकाङ्क्षश्च निर्झरः करटी कटी ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्सः प्रस्रवणं तोयप्रवाहे झरनिर्झरौ ।स्नुर्वप्रोऽस्त्री सानुरस्त्री पादाः पर्यंतपर्वताः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निर्झर as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु प्रपाततत्तुल्यलिङ्गो मुचुकुन्दवृक्षे- ऽथोन्मादयुक्ते समदोपमानः । पुमान्प्रपातोऽतटनिर्झरेषु पर्याप्तमुक्तं च यथेष्टवाचि ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.16.14
- कोषकल्पतरु स्रुस्रुस्तु स्रुवे निर्झरवाचकोऽपि द्रूः कामरूपिण्यपि काञ्चने च । श्रीरिन्दिरावेषसरस्वतीषु संपत्तिशोभारचनात्रिवर्गे ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.95
- नानार्थार्णवसंक्षेप झरभैषज्ये ना तु विपिने द्वे मत्स्ये मकरेऽपि च । झरो ना निर्झरे स्त्री तु झरा स्याज्झरणे त्रि तु ॥ ४९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.497
- शब्दरत्नावली स्रुतथोपकरणे वृद्धौ सिद्धावपि भवेत् स्त्रियाम् । द्रुर्द्रुमे ना गतौ स्त्री तु स्रुः स्त्रियां निर्झरे स्रवे ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.2
- शब्दरत्नावली घर्घरखण्डाभ्रं न द्वयोर्दन्तक्षतभेदाभ्रलेशयोः । गणेरुः करिणीवेश्याकर्णिकारेषु च स्त्रियाम् ॥ गर्गरो मीनभेदेऽस्त्री मन्थन्यां न पुमानयम् । गह्वरन्तु गुहादम्भवने कुञ्जे तु पुंस्यपि ॥ गान्धारो रागसिन्दूरदेशभेदेषु पुंस्ययम् । घर्घरो नदभेदे ना स्यादुलूके च निर्झरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.71
- त्रिकाण्डशेष प्रपातप्राप्ते ज्ञाते परिगतं प्रपातौ भृगुनिर्झरौ । लोकायते कच्छपे च पञ्चगुप्तः स्मृतो बुधैः ॥ १७१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.171