हीरक
hīrakaपुं · masc.In 16 kośas: 15 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
नीलमणिस्त्विन्द्रनीलः सूचीमुखं तु हीरकः ।वरारकं रत्नमुख्यं वज्रपर्यायनाम च ॥ १०६५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 म (wrong syllable); pāda 2, syllable 3 मु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शोणरत्नं रोहितकं पद्मरागोऽरुणोपलः ।लतारत्नं प्रवाले स्याद्वज्रो हीरक इत्यपि ॥ २०० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 रो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
खनिः खानिः खनी च स्यात् तुल्यौ द्वौ हीरहीरकौ ।अटवी(वि?)मटवीं प्राहुर्वनीमपि वनं तथा ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बुधरत्नं बालवायो रत्नमुख्यस्तु हीरकः ।अस्त्रियां वज्रपर्यायनामाभेद्यो शिरोऽपि च ॥ ६०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
द्वयोर्मणि[18a]श्चारुशिला रत्नं वसु तु न द्वयोः ।सम्यकस्त्वाकरे शुद्धो मण्यादिर्भेद्यलिङ्गकः ।हीरकः शिखरी पुंसि दधीच्यस्थि वरारकम् ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
लक्ष्मीपुष्पः पद्मरागो हीरको वज्रनामभृत् ।सूचीमुखं रत्नमुख्यं वरारकमपीक्ष्यते ॥ ३४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रत्नं मणिर्ललामाख्यो हीरको वज्रनामकः ।नीलं गारुत्मतं पद्मरागं शोणललामकम् ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हीरकं मौक्तिकं स्वर्णं रजतं चर्म चन्दनम् ।शङ्खो वस्त्रं च नामानि विशेषरत्नकानि वै ॥ १८४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ष (wrong syllable)
genderक्लीneut.
हीरको रत्नमुख्यं च सूचीमुखं वरारकम् ॥ १८४५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
वज्रोऽस्त्री हीरको हीरो दधीच्यस्थि च वज्रकम् ।कषायकन्तु कासायं राजपट्टो विराटजः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हीरश्च हीरको, राजपट्टे प्रोक्तो विराटजः ।वैराटोऽपि चन्द्रकान्ते चान्द्रोऽपि स्फटिके मतम् ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 पि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अथास्त्री हीरकः ॥ १७१ ॥
genderपुंक्लीm. n.
हीरकं मौक्तिकं स्वर्णं रजतं चन्दनानि च ।शङ्खश्च चर्म च वस्त्रं चेत्यष्टौ रत्नस्य जातयः ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुरुविन्दः पद्मरागो दधीच्यस्थि तु हीरकम् ।स्वर्णं लोहवरं चाऽग्निबीजं चाम्पेयमित्यपि ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शोणरत्नं लोहितकं पद्मरागोऽरुणोपलः ।विद्रुमो ना प्रवालोऽस्त्री वज्रोऽस्त्री हीरकः पुमान् ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
हीरक as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् वज्रदरोऽस्त्रियां भये श्वभ्रे वज्रोऽस्त्री हीरके पवौ । Amarakośa 3.3.348
- कोषकल्पतरु वज्रचित्रे कृमौ देशविशेषके च स्यात्पुण्डरीकेऽप्यथ वज्रमस्त्री । स्याद्धीरके चाप्यशनावथाद्ये योगान्तरे बालक आमलक्याम् ॥ ५६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.56
- नानार्थार्णवसंक्षेप वज्रकर्पूरकाम्पिल्लकयोरिन्दोर्वज्रस्य हीरके । कुबेरस्य तु पर्याया वन्दाके क्षीरवृक्षजे ॥ ३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुलकहीरके रभसस्त्वत्र पठति श्लोकमुत्तरम् । कृमिप्रभेदे गल्वर्कमणिदोषप्रभेदयोः ॥ १६४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.164
- शिवकोष वज्रमुरा महासहायां स्याद्गन्धकुट्यामपि स्त्रियाम् । वज्रः सिहुण्डे वज्रं तु शिवहीरकवालके ॥ ३८७ ॥ Śivakoṣa 22.2.387
- वैजयन्ती वज्रवत्सो ना कुटजे वर्षे तर्णके तनयादिके । बाले च वक्षसि त्वस्त्री वज्रोऽस्त्री हीरकास्त्रयोः ॥ ७३ ॥ Vaijayantī 6.5.73
- वैजयन्ती पुलकपुलकोऽस्त्रे रत्नराज्यां रोमांचे हीरके क्रिमौ । पुलाकस्तुच्छधान्ये स्यात् संक्षेपे भक्तसिक्थके ॥ ४७ ॥ Vaijayantī 7.1.47
- वैजयन्ती वज्रकर्पूरकंपिल्लकयोरिन्दोर्वज्रस्य हीरके । गौर्यास्त्वतस्यां कौबेरा वन्दाके क्षीरवृक्षजे ॥ ३ ॥ Vaijayantī 8.6.3