निर्वेद

nirvedaपुं · masc.

In 10 kośas: 9 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.321 · p. 17

अपस्मारः स्यादावेशो निर्वेदः स्वावमाननम् ॥ ३२१ ॥

metre not recognised

अपस्मारपुं आवेशपुं निर्वेदपुं स्वावमाननक्ली

genderपुंmasc.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.754 · p. 86

अवगाहो जलद्रोणी निर्वेदः खेद उच्यते ।प्रमादोऽनवधानं स्यादत्याधानमतिक्रमः ॥ ७५४ ॥

अनुष्टुप्

अवगाहपुं जलद्रोणीस्त्री निर्वेदपुं खेदपुं प्रमादपुं अनवधानक्ली अत्याधानक्ली अतिक्रमपुं

genderपुंmasc.

बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर षष्ठोपदेशः Bālaprabodhikā 6.91 · p. 74

वैराग्य… मर्थमुद्वेगो निर्वेदविरागवत् ।पुण्यं तु सुकृतं धर्मं पापोऽधर्मस्तु दुष्कृतिः ॥ ९१ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

वैराग्यक्ली उद्वेगपुं निर्वेदपुं विरागपुं पुण्यक्ली सुकृतक्ली धर्मक्ली पापपुं अधर्मपुं दुष्कृतिस्त्री

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सङ्कीर्णकाण्डः Kalpadrukośa 1.10.29 · p. 238

सादः खेदश्च निर्वेदः उपादानं च संग्रहः ।क्रीडावियोगौ हानं च परित्यागोऽप्यथापि च ॥ २९ ॥

अनुष्टुप्

सादपुं खेदपुं निर्वेदपुं उपादानक्ली संग्रहपुं हानक्ली परित्यागपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नाट्यवर्गः Koṣakalpataru 1.6.147 · p. 90

अहमहमिका तु गर्वो मिथोऽथ विद्यापदीष्यादेः(?) ।अवहेलनमात्मीयं निर्वेदो निर्विदा खेदः ॥ १४७ ॥

उपगीतिः

अहमहमिकास्त्री निर्वेदपुं निर्विदास्त्री खेदपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.473 · p. 59

आकस्मिकं भयं त्रासः स्यादाऽऽवेशस्तथा किल ।अपस्मारोऽथ निर्वेदः कथ्यते स्वावमाननम् ॥ ४७३ ॥

अनुष्टुप्

त्रासपुं आवेशपुं अपस्मारपुं निर्वेदपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण नाट्याध्यायः Śabdaratnākara 2.8.958 · p. 120

वैवर्ण्यमश्रु प्रलय इति भावाश्च सात्त्विकाः ।निर्वेदो ग्लानिशङ्कास्मृतिधृतिमतयः प्रीतिनिद्रावहित्थाव्रीडेर्ष्यासुप्त्यसूया मरणमलसतोन्मादहर्षावमर्षाः ।तर्कापस्मारमोहश्रममदजडिमव्याधिवेगा विषादोगर्वश्चिन्तौग्य्रदैन्ये भयमपि चपलत्वं च संचारिभावाः ॥ ९५८ ॥

अनुष्टुप्two metres in one verse

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश ब्राह्मणाध्यायः Vaijayantī 3.6.167 · p. 96

यत्नोत्साहोद्यमायामास्तरीषोऽध्यवसायवत् ।वैराग्यं मर्दमुद्वेगो निर्वेदश्च विरागवत् ॥ १६७ ॥

अनुष्टुप्

यत्नपुं उत्साहपुं उद्यमपुं आयामपुं तरीषपुं अध्यवसायपुं वैराग्यक्ली मर्दपुं उद्वेगपुं निर्वेदपुं विरागपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश धर्मकर्माध्यायः Vaijayantī 5.2.34 · p. 194

उद्यमो गुरणं श्च्योतिः प्रघारः प्रथनं प्रथा ।भंगिस्तु व्याकृतिः खेदो निर्वेदो घटना घटा ॥ ३४ ॥

अनुष्टुप्

उद्यमपुं गुरणक्ली श्च्योतिस्त्री प्रघारपुं प्रथनक्ली प्रथास्त्री भङ्गिस्त्री व्याकृतिस्त्री खेदपुं निर्वेदपुं घटनास्त्री घटास्त्री

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धातुवर्गः Koṣakalpataru 3.5.90 · p. 54

संयोगे संपरो घट्टिर्विश्लेषे विपरो भवेत् ।उदो विजिः स्यान्निर्वेद उद्गमे सम आङ्परः ॥ ९० ॥

अनुष्टुप्

meaningsउद्विजि

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1031 · p. 137

निर्वेदस्तु पुमान् खेदे वेदहीने पुनस्त्रिषु ।निर्देशस्तु पुमाञ्ज्ञेय आज्ञायां कथनेऽपि च ॥ १०३१ ॥

अनुष्टुप्

meaningsखेद वेदहीन

निर्वेद as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु परालज्त्रपते लजते प्रोक्ता लजतिस्तु परापरः । निर्वेदे परतस्तुल्या लज्जायामपतस्त्रपिः ॥ Koṣakalpataru 3.5.421
शब्दरत्नावली अहहअहहाक्षेपनिर्वेदनियोगाद्भुतदर्शने । आह क्षेपे नियोगे च दृढसम्भाषणेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.65