मृत
mṛtaवि · adj.In 18 kośas: 23 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 27 as a meaning of another word.
प्रमीत उपसंपन्नः परेतप्रेतसंस्थिताः ॥ ३७३ ॥नामालेख्ययशः शेषो व्यापन्नोऽपगतो मृतः ।परासुस्तदहे दानं तदर्थमौर्ध्वदेहिकम् ॥ ३७४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्थ (wrong syllable)
genderविadj.
genderक्लीneut.
परासुप्राप्तपञ्चत्वपरेतप्रेतसंस्थिताः ।मृतप्रमीतौ त्रिष्वेते चिता चित्या चितिः स्त्रियाम् ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderक्लीneut.
परासुरुपसम्पन्नः प्रमीतः संस्थितो मृतः ।प्रेतः परेतश्च तथा कुणपः शवमुच्यते ॥ ६२९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पञ्चत्वं मरणं मृत्युर्मृतं चेति निगद्यते ।सर्वलोकगते मृत्यौ मारी स्यान्मालिकापि च ॥ ११३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शौनामृते मृतं तद्वदृतं चाप्यमृतं क्रमात् ।सेवाकृषिर्याचितं चायाचितं तु शिलोञ्छके ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्यावृत्तस्तु वृतो वृत्तः संयोजित उपाहितः ।स्यान्मारितः संगमितः संस्थितो मृत इत्यपि ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मृतः प्रमीतश्च परासु-संस्थितौप्रेतः परेतो व्यसु…स्त्री ।आलेख्यशेषोऽपि यशोवशेष-स्तथोपसंपन्नक-नामशेषौ ॥ ७४ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
genderविadj.
ऋतं द्वे अमृतं तु स्यादयाचितमथो मृतम् ।याचितं स्याद्वणिज्या तु न ना वाणि[125b]ज्यमन्तिमे ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
प्रतीतं संस्तुतं लब्धं दृष्टं परिचितं स्मृतम् ।संस्थितं दशमीस्थं च परासुं च मृतं विदुः ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
नामशेषो यशःशेषः परासुः संस्थितश्च सः ।व्यापन्नालेख्यशेषौ चोपगतो मृत इत्यपि ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृते परासुः पञ्चत्वान्परेतः प्रेत इत्यपि ।मृतः प्रमीतः प्रकलः संस्थितो निष्कलस्तथा ॥ ४०२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उञ्छमुञ्छशिलं कुञ्चं शिलोञ्छं च शिलातलम् ।स्यादयाचितवृत्तौ स्यादमृतं मृतमन्यथा ॥ ४०८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मृतः परासुर्निर्ज्जिवः प्रमीतस्त्यक्तजीवनः ।आसुः प्राणो वसुर्जीव आयुर्जीवितजीवने ॥ २४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र्नि (wrong syllable)
genderविadj.
अथो मृतः प्रभीतश्च परेताऽपगतौ तथा ।प्रेतश्चाऽऽलेख्यशेषश्च नामशेषस्तथैव च ॥ ५५४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
याचितञ्च मृतं प्रोक्तं भिक्षया लब्धवस्तुनि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ममृ (syllable split)
genderक्लीneut.
विलयोऽत्ययोदिष्टान्तश्चान्त आत्ययिक सृतिः ।मृतः प्रेतः परेतश्च परासुः संस्थितोऽपि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
प्रेतः परेतविगतासुमृतप्रमीत-प्राप्तान्तसंस्थितपरासुविलीननष्टाः ।एते दश त्रिषु कटः कुणपः शवोऽस्त्रीचित्या चिता चितिरथ प्रलयोऽत्ययोऽन्तः ॥ १०५६ ॥
वसन्ततिलका
genderविadj.
ऋतं तदुभयं लब्धममृतं स्यादयाचनात् ।मृतं तु याचितं कृष्यामनृतप्रमृते उभे ॥ १३९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
परासुरुपसंपन्नः प्रमीतः संस्थितो मृतः ।जीवो जीवनं कीनादूर्ध्वं त्रिषु जीवस्तु जीवितम् ॥ २२० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
मृतं क्ली याचितं भैक्षममृतं स्यादयाचितम् ।उंछो धान्यश आदानं कणिशाद्यार्जनं सिलम् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आक्रमोऽभिक्रमः क्रान्तिर्व्युत्क्रमस्तूत्क्रमो मृतम् ।विक्रमः शौर्यकरणमत्याधानमतिक्रमः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मृत as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् प्रेतयानपात्रे शिशौ पोतः प्रेतः प्राण्यन्तरे मृते । Amarakośa 3.3.118
- धरणिकोश प्रेतप्रेतो मृते च भूते च पोतः शिशुवहित्रयोः । पीतिस्तुरंगमे पाने शितिः श्वेते च मेचके ॥ Dharaṇikośa 15.1.10
- धरणिकोश परेतकपोतः कवकः प्रोक्तः सर्ज्यां ? पारावतेऽपि[40]च । परेतो भूतभेदः स्यात्परेतो मृत उच्यते ॥ Dharaṇikośa 15.2.52
- धरणिकोश वृत्तवृत्तं दृढमधीतं च वृत्तं वृत्तौ मृतेऽपि च । चरित्रच्छन्दसोर्वृत्तं वर्तनातीतयोरपि ॥ Dharaṇikośa 15.3.3
- धरणिकोश सवद्रवो [97] नर्मणि निर्यासे गतौ पलायनेऽपि च । सवो यज्ञे च संधाने सवं तोयं सवं मृतम् ॥ Dharaṇikośa 28.2.4
- कोषकल्पतरु निलीलिपौ तु वेर्द्रवे नाशे प्राच्चेष्टानाशमृत्युषु । अतेः प्राच्च तिरोभूतौ नेराङश्च गृदे मृतौ ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 3.5.21
- कोषकल्पतरु वृत्तछन्दस्यपि स्त्री न दृढे त्वतीते मृते वृते वर्तुलकेऽन्यवच्च । अन्तो विनाशे चरमे स्वरूपे प्रान्ते तु न स्त्री निकटे त्रिलिङ्ग्याम् ॥ ३० ॥ Koṣakalpataru 6.16.30
- कोषकल्पतरु परेतभवेत्परेतो नरि भूतभेदे मृतेऽन्यवत्स्यादथ झल्लकण्ठे । पुमान्कपोतः कविकापतंगे । षण्ढे तु तन्मज्जननीचपक्त्योः ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.16.9
- कोषकल्पतरु विपन्नआपन्न आप्ते विपदन्विते च विपन्न उक्तश्च मृतेऽप्यहौ ना । वक्रे समा[17b]लब्धविभक्तयोश्च विच्छिन्नमार्याः परवद्वदन्ति ॥ ७२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.72
- कोषकल्पतरु अन्तशय्याप्रोक्तं प्रवीणैस्तृणशूल्यमन्त- शय्या तु भूमीशयने श्मशाने । मृतावथ[43b]स्यादुपकारिकायां तथोपकार्या त्रिषु यौगिकेऽर्थे ॥ ९० ॥ Koṣakalpataru 6.26.90
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षत्तृक्वचिन्निवृत्ते च मृतेऽप्यविनीतेऽप्यथो पुमान् । स्वतन्त्रकारके कर्ता भव्यसंज्ञे च पादपे ॥ १७५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.175
- नानार्थार्णवसंक्षेप नष्टपलायिते मृते चाथ नष्टा स्त्री स्पृष्टमैथुना । या कन्यका भवेत् तस्यां नन्दिस्तु स्त्री सुखे तथा ॥ ६६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.668
- नानार्थार्णवसंक्षेप वृत्तवृत्तं तु क्ली नरेऽप्यन्ये स्वरूपाचारवृत्तिषु । पद्यव्यक्तिषु सम्भक्तौ त्रिषु तु स्याद्दृढे मृते ॥ १२७९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1279
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रमीतप्रहृष्टस्तु सरोमाञ्चे प्र(क?ह)र्षवति विस्मिते । तथा प्रतिहते चाथ प्रमीतः प्रोक्षिते मृते ॥ ३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.31
- नानार्थार्णवसंक्षेप संस्थितन्याय्ये शक्ते सदस्यस्तु यज्ञानां विधिदर्शिनि । सभ्ये च संस्थितस्तु स्यात् समाप्ते च मृतेऽपि च ॥ ५८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.58
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुमारअश्वानुचारके चापि युवराजे मृतावपि । कुत्सितायां द्वयोस्तु स्याद् बाले स्त्रीपुंसयोः पुनः ॥ ५१४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.514
- नानार्थार्णवसंक्षेप पत्रकयवक्षारविशेषे स्याद् यावशूकाह्वये त्रि तु । मृते परतो द्वे तु स्याद् भृतजात्यन्तरे त्रि तु ॥ १०७३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1073
- शब्दरत्नावली प्रेतपूर्तं खातादिके क्लीबं पालने पूरिते त्रिषु । प्रेतो मृते वाच्यलिङ्गः पुंसि भूतान्तरे मतः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.28
- शब्दरत्नावली वृत्तवृन्तं प्रसवबन्धे स्यात्कुम्भधारास्तनाग्रयोः । वृत्तोऽतीते मृतेऽधीते वृतवर्तुलयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.56
- शब्दरत्नावली संस्थवीथिः पंक्तौ पुंसि पथे गृहाङ्गे रूपकान्तरे । संस्थो मृतावस्थितयोः स्त्रियान्तु स्थितिनाशयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.7
- शब्दरत्नावली चैत्रचीरी स्त्रियां झिल्लिकायां चीरिर्नेत्रांशुकेऽपि च । चुक्रं वृक्षाम्लके स्त्री तु चाङ्गेर्य्यां ना तु वेतसे ॥ चैत्रे मासे गिरौ पुंसि चैत्रं देवकुले मृते । छत्रं क्लीबमातपत्रे छत्रामिशिशिलीन्द्रयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.12
- शब्दार्णव अन्तमृताववसिते रम्ये समाप्तावन्त इष्यते ॥ १९९ ॥ Śabdārṇava 199
- त्रिकाण्डशेष प्रेतप्रेतो मृते प्राणिभेदे पित्सन्पातेच्छुपक्षिणोः । क्लीबं बिन्दौ पृषन्तेणे पृषतोऽप्यनयोर्नरि ॥ १६८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.168
- त्रिकाण्डशेष चैत्रमृते देवकुले चैत्रं ना भूभृन्मासभेदयोः । सपें विष्णौ चक्रधरश्चिकुरौ वृक्षभित्कचौ ॥ ३५० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.350
- त्रिकाण्डशेष देवयात्राउपाये निर्गमे द्वारं दारुः स्याद्देवदारु च । दासीसुतोष्ट्रौ दासेरौ देवयात्राऽशने मृतौ ॥ ३५६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.356
- वैजयन्ती प्रेतस्यात्परेत इव प्रेतो मृतप्राणिविशेषयोः । लाभनिष्पत्तिभोगेषु बीजे फाले धने फलम् ॥ ५२ ॥ Vaijayantī 6.5.52
- वैजयन्ती उपसंपन्नपर्याप्तावुपसंपन्नं मृते प्राप्ते सुसंस्कृते । नक्षत्रनेमी रेवत्यां स्त्री ना विष्णौ हिमद्युतौ ॥ २६ ॥ Vaijayantī 8.5.26