महामात्र
mahāmātraपुं · masc.In 16 kośas: 21 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
महामात्राः प्रधानानि पुरोधास्तु पुरोहितः ॥ ७२० ॥सौवस्तिकोऽथ द्वारस्थः क्षत्ता स्याद्द्वारपालकः ।दौवारिकः प्रतीहारो वेत्र्युत्सारकदण्डिनः ॥ ७२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हस्त्यारोहे सादियन्तृमहामात्रनिषादिनः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
व्यालो दुष्टगजः प्रोक्तो हस्तिनी तु वशा स्मृता ।आधोरणा हस्तिपका हस्त्यारोहा निषादिनः ।गजाजीवास्तु शास्त्रज्ञैर्महामात्रा इति स्मृताः ॥ २२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महामात्रः प्रधानं स्यादध्यक्षोऽधिकृतः स्मृतः ।सौविदः सौविदल्लश्च स्थापत्यः कञ्चुकी मतः ॥ ४२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सत्प्रधाना महामात्रा हारोहागजवाजिनः ।कुटुम्बी तु क्षेत्रजीवो वृद्धिजीवः कुलिन्दकः ॥ ३४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजन्यकं च नृपतिः क्षत्रमस्त्रीगणे क्रमात् ।महामात्रो धी सचिवो मन्त्री सचिव इत्यपि ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्कर्मसचिवश्चाथ मुक्तव्यापारमन्त्रिणि ।पात्रटीरो महामात्रः प्रधानान्यन्तिमे ध्रुवम् ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महामात्रा हस्तिपका हस्त्यारोहा निषादिनः ।आधोरणाश्च शण्ढाश्च हास्तिकस्त्रिषु हस्तिगः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नियोगी व्यापृतः कर्मसचिवायुक्तावपि स्मृतौ ।प्रधानानि महामात्राः सौवस्तिकपुरोहितौ ॥ ३४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 सचि (syllable split)
genderपुंmasc.
अश्वारोहोऽश्ववारोऽपि तुरगी सादिनि स्मृतः ।हस्त्यारोहे महामात्रो निषादी सादिना सह ॥ ३७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महामात्रः सुप्रधानो नृपपूज्यः पुरोहितः ।पुरोधा भूपतिगुरुर्गृहाध्यक्षो गृहाधिकृत् ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आधोरणो हस्तिपको विषादीति निगद्यते ।तत्प्रधाना महामात्रा आरोहा गजवाजिनः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आधोरणो हस्तिपको माहामात्रो निषाद्यपि ।यन्ता सादी त्वश्ववारो नियन्ता सूतसारथी ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
महामात्रः प्रधानश्च मुख्यमन्त्री हि मन्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्ति (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
प्रधानन्तु महामात्रो मध्यमे चाधिकारिणि ।पुरोहितः पुरोधास्तु धर्मकर्मादिकारके ।व्यवहारदर्शिनि स्यात् प्राड्विवेकोऽक्षदर्शकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
आधोरणो हस्तिपकहस्त्यारोहनिषादिनः ।तत्प्रधाने महामात्रो हास्तिकं गजता गणः ॥ ७१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्त्री तु सचिवोऽमात्यः पुरोधाः स्यात् पुरोहितः ।प्रधानानि महामात्रा बलं मौलादिषड्विधम् ॥ १२७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आघोरणा हस्तिपका हस्त्यारोहा निषादिनः ।तत्प्रधाना महामात्रा आरोहा गजजीवनाः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लक्ष्मीवान् लक्ष्मणः श्रीलो महामात्रोऽधिकर्द्धिकः ।उदारोदीर्णधन्यास्तु महात्मा सुकृतीति च ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वर्धापकं स्यादिह पूर्णपात्र-मथो महामात्र इह प्रधाने ।समृद्धके हस्तिपकाधिपे चा-थो बिन्दुशारीफलके वले च ॥ २९ ॥
उपजातिः
महामात्र as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश प्रधानविमानं देवयाने स्यात्सार्वभौमे च वेश्मनि । प्रधानं स्यान्महामात्रमनीषापरमात्मसु ॥ Dharaṇikośa 19.2.40
- कोषकल्पतरु प्रधानप्रज्ञामहामात्रपरात्मसु स्या- त्प्रधानमैक्ये तु सदोत्तमे तत् । स्याद्राधनं तोषणसाधनाभिः समार्थकं संघटनाभिषुत्योः ॥ ६८ ॥ Koṣakalpataru 6.21.68
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रधानपरमात्मनि बुद्धौ च महामात्रेऽप्यधीतवान् । मुख्ये मुख्ये पुनः केचित् विभाषा त्रि तु मन्वते ॥ १०९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1090
- परमानन्दीयनाममाला प्रधानपरुषं कर्कशे रूक्षे पुद्गलः कायवित्तयोः । प्रधानं प्रकृतौ पूज्ये महामात्रात्मनोरपि ॥ ३०८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.308