प्रकाश
prakāśaपुं · masc.In 14 kośas: 28 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 24 as a meaning of another word.
प्रकाशस्तेज उद्योत आलोको वर्च आतपः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कांस्ये विद्युत्प्रियं घोषं प्रकाशं वङ्गशुल्वजम् ।घण्टाशब्दमसुराह्वं रवणं लोहजं मलम् ॥ १०४९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 सु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अबाधोच्छृङ्खलोद्दामानियन्त्रितमनर्गलम् ॥ १४६६ ॥निरङ्कुशे स्फुटे स्पष्टं प्रकाशं प्रकटोल्बणे ।व्यक्तं वर्तुलं तु वृत्तं निस्तलं परिमण्डलम् ॥ १४६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र्तु (wrong syllable)
genderविadj.
स्युः प्रभारुग्रुचिस्त्विड्भाभाश्छविद्युतिदीप्तयः ।रोचिः शोचिरुभे क्लीबे प्रकाशो द्योत आतपः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्मृतः प्रकाश आलोक उद्द्योतश्च समास्त्रयः ।अग्नायी कथ्यते स्वाहा धूम्या स्याद्धूमसंहतिः ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सदृक् समानः सदृशः सदृक्षः,प्रख्यः प्रकाशः प्रतिमः प्रकारः ।तुल्यः समः सन्निभ इत्यभिन्नाः,शब्दाः प्रयोगेषु गवेषणीयाः ॥ ६९४ ॥
उपजातिः
genderविadj.
विशदं प्रकटं स्पष्टं प्रकाशं स्फुटमिष्यते ।तत्क्षणैकपदे तुल्ये सद्यः सपदि च स्मृते ॥ ७५२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विकाशोऽपि च वीकाशोऽवकाशश्च प्रकाशवत् ।विविक्तविजनच्छन्ननिःशलाकाप्रकाशकाः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्संगीर्णं त्वविदितं संश्रुतं च समाहितम् ।उपश्रुतं चोपगतं प्रकाशे प्रकटं पुनः ॥ १७९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
आलोकश्च विरोकश्च प्रकाशोंऽशुः स्त्रियां द्युतिः ।द्युत्त्विट् प्रभा रुचिर्दीप्तिर्विभा रुक् च त्विषिश्छविः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उद्यो[द्द्यो]तः प्रद्योतः प्रकाश आलोक आतपो घर्मः ।भर्गस्तेजो द्योत्रं छाया स्यादातपाभावः ॥ ४६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
नाट्योक्तिषु स्याद्बहुधा प्रकाशंश्रव्यं वचोऽथ स्वगतं तदन्यत् ।रहस्यमाप्ते परिवृत्य मन्यांयदुच्यते स्यादपवारितं तत् ॥ ४२ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
स्याद्दूरान्तिकयोर्भावे दविमा नेदिमा क्रमात् ।स्फुटं स्पष्टं प्रकाशं च प्रकटं व्यक्तमुल्बणम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रख्य-प्रतीकाश-निभोपमानो-पमा-प्रकार-प्रतिम-प्रकाशाः ।संकाश-नीकाश-सनाभि-भूतरूपादयश्चोत्तरगाः समार्थाः ॥ ६६ ॥
उपजातिः
genderविadj.
अभीशुः शुचिभाभानुवसूपधृतयो विभा ।प्रकाशो वर्च आलोकोद्योतावातपतेजसी ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रङ्गताम्रोद्भवं कांस्यं घोषं सौदामिनीप्रियम् ।असुराह्वं प्रकाशं च पारदे सूतपारतौ ॥ ३२९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संहनं मेदुरं सान्द्रं नीरन्ध्रं निबिडं दृढम् ।प्रकटं तु स्फुटं स्पष्टं प्रकाशं व्यक्तमुल्बणम् ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रकाशश्तेज उद्योतः आलोकः छविरातपः ।अर्चिरंशुश्च भाः भानुः गभस्तिश्च विभा प्रभा ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्impossible sibilant cluster: प्रकाशश्तेज
genderपुंmasc.
कंसं कांस्यं प्रकाशञ्च घोषो विद्युत्प्रियं मलम् ।रवणमसुराह्वं लोहजं वङ्गशुल्वजम् ॥ १८१६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
स्यादुत्तरपदे भूतः प्रख्यश्च प्रतिमो निभः ।प्रकाशः प्रतिकाशश्च प्रतीकाशस्तथोपमा ॥ २६५७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्फुटं स्पष्टं प्रकाशञ्च प्रव्यक्तं प्रकटं पुनः ॥ २६६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
अन्धकारोपशमे रश्मिकार्ये त्रयं भवेत् ।प्रकाश आतपो द्योतो रश्मिनामेति कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फुल्ल उत्फुल्लसंफुल्लप्रफुल्लप्रस्फुटस्फुटाः ।व्याकोशविकचस्मेर-प्रकाशोन्मुद्रसंस्फुटाः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्फुटे प्रकाशप्रकटौ नगडश्चारुबन्धने ।ईलितः प्रणुतः शस्तः पणायित्-पणायितौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रकीर्णाह्णिकपर्वाणि प्रकाशो ग्रन्थसन्धयः ।प्रक्लीप्तिः परिभाषायाः शैली सङ्केतिकेति च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परोक्षोऽतीन्द्रियोऽध्यक्षप्रत्यक्षौ तु समक्षवत् ।प्रकाशं प्रकटं स्पष्टमुल्बणं विशदं स्फुटम् ॥ १६६२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
त्रयी स्फुलिंगोऽपुञ्जो ना खड्गांगश्चाथ संज्वरः ।सन्तापः स्यात् प्रकाशस्तु द्योत आलोक आतपः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रकाशं प्रकटं स्पष्टमुल्बणं विशदं स्फुटम् ।सुन्दरं रुचिरं रुच्यं मनोज्ञं मञ्जु मञ्जुलम् ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रकाशोऽतिप्रसिद्ध स्यादातपे च स्फुटेऽपि च ।दुःस्पर्शाख्या खरस्पर्शं कण्टकारी दुरालभा ॥
अनुष्टुप्
प्रकाशोऽतिप्रसिद्धे स्यात्प्रहासातपयोः स्फुटे ।प्रदेशी देशभेदे स्यात्तर्जन्यङ्गुष्ठसम्मिते ॥
अनुष्टुप्
प्रकाश as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् वीकाशरहःप्रकाशौ वीकाशौ निर्वेशो भृतिभोगयोः ॥ २१५ ॥ Amarakośa 3.3.215
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) प्रादुस्प्रकाशे सम्भवे प्रादुः प्रधानसदृशोः प्रति । हि स्याद्विशेषणे हेतौ तु स्याद्भेदेऽवधारणे ॥ ८८१ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.881
- धरणिकोश प्रसादनिर्वादो जनवादे स्याद्वादे चापि सुनिश्चिते । प्रसादस्तु प्रकाशः स्यात्प्रसादः स्यादनुग्रहः ॥ Dharaṇikośa 17.2.10
- धरणिकोश ओजस्ओजो बलमवष्टम्भ ओजो रश्मिप्रकाशयोः । छन्दः पद्ये च वेदे च छन्दश्छन्दानुवर्तनम् ॥ Dharaṇikośa 31.2.7
- धरणिकोश इतिइति हेतुप्रकरणप्रकाशादिसमाप्तिषु । निदर्शने प्रकारे चानुकर्षे च प्रकीर्तितः ॥ Dharaṇikośa 34.7.9
- कोषकल्पतरु उपतिष्ठतेकर्तृत्वे संगमेऽर्चायां मैत्रमन्त्रविधानयोः । स्थेयाख्यायां प्रकाशे च स भवेदात्मनेपदी ॥ ९८ ॥ Koṣakalpataru 3.5.98
- कोषकल्पतरु व्याकरोतिभूषणे वेष्टने व्याङः प्रकाशव्याख्ययोः पराः(?) । स्यान्निरासे निराङश्च प्रतेश्चाङः स आकृतौ ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 3.5.59
- कोषकल्पतरु इतिइति प्रकारादिसमाप्तिहेतु- प्रकाशदृष्टान्तविनिर्णयेषु । स्वरूपसांनिध्यपरानुकर्षे तथैवमर्थेऽपि समामनन्ति ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 5.1.95
- कोषकल्पतरु उत्उत्स्यात्प्रकाशप्रबलत्वशक्ति[244b] वियोगसामर्थ्यविलङ्घनेषु । अद्धा स्फुटे स्यान्नियमेऽथ नु स्या- त्प्रश्ने वितर्केऽनुनयेऽप्यतीते ॥ १०० ॥ Koṣakalpataru 5.1.100
- कोषकल्पतरु गन्धनसंसूचनोत्साहवधप्रकाशे- ऽथो नन्दनं वृत्ररिपोर्वने स्यात् । शुभे तनूजे च पुमान्प्रमोद- कृत्यन्यवच्च स्रवणे तु नीरे ॥ [16a] ५३ ॥ Koṣakalpataru 6.21.75
- कोषकल्पतरु ऊर्मिकिर्मी पलाशे गृहहेमपुत्र्योः स्त्रियां तदेनेहसि पुंसि सर्मः । ऊर्मिर्द्वयोर्वेगतरंगभङ्ग- प्रकाशलेखार्तिषु वेदनायाम् । स्याद्वस्त्रसंकोचन उत्कतायां कृमिः क्रिमिर्ना जतुकासु कीटे ॥ ७३ ॥ Koṣakalpataru 6.25.73
- कोषकल्पतरु ओजस्स्वर्गे धरण्यां च पृथक्प्रयोगे सहप्रयोगेऽपि तथामनन्ति । स्याद्रोदसीत्यव्ययमप्यथौजो दीप्तौ प्रकाशे च बलेऽपि षण्ढे ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 6.31.1
- कोषकल्पतरु ज्योतिस्ज्योतिः पुमान्भास्वति वीतिहोत्रे दृष्टौ प्रकाशेऽप्युडुनि द्वयोनः ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.31.11
- नानार्थार्णवसंक्षेप ओजस्एनः पापेऽपराधे च स्यादोजो बलतोययोः । दीप्तौ प्रकाशेऽवष्टम्भे काव्यालङ्कारभेदके ॥ १६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.16
- नानार्थार्णवसंक्षेप वीकाशवीकाशस्तु रहस्युक्तः प्रकाशे वृषभः पुनः । उक्ष्णि श्रेष्ठेऽथ वृत्तान्तः प्रकारे कात्म्यवार्तयोः ॥ २०६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.206
- परमानन्दीयनाममाला ज्योतिस्ज्योतिर्वह्नौ दिवानाथे नक्षत्रेऽक्षिप्रकाशयोः । जातिर्गोत्रामलक्योः स्याज्जन्मसामान्ययोरपि ॥ १९८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.198
- शब्दरत्नावली आलोकआलोको वन्दिभाषायां प्रकाशे दर्शनेऽपि च । आह्निकं दिननिर्वाह्ये त्रिलिङ्गमपि न द्वयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.33
- शब्दरत्नावली निभदम्भः स्यात्कैतवे कल्के साटोपाहङ्कृतावपि । दृन्भूश्चवज्रचक्राहिमुख्यभूतिषु च स्त्रियाम् ॥ नाभिर्ना चक्रमध्ये च क्षत्रिये मुख्यभूपतौ । द्वयोः प्राण्यङ्गमध्ये तु स्त्रियां कस्तूरिकामदे ॥ निभो व्याजे तु पुंलिङ्गः प्रकाशे सदृशे त्रिषु । रम्भः कपौ च वंशे ना कदल्यप्सरसोः स्त्रियाम् ॥ विभुर्वृद्धे प्रभौ राज्ञि ब्रह्मशङ्करयोः पुमान् । शम्भुर्महेश्वरे सिद्धे सुगते परमेष्ठिने ॥ शुभं क्षेमे शुभोयोगे शुभा कान्तीच्छयोः स्त्रियाम् । सभाद्यूते मन्दिरे च गोष्ट्यां सामाजिके स्त्रियाम् ॥ स्वभूर्विष्णौ विधौ पुंसि स्तम्भः स्थूनाजडत्वयोः । Śabdaratnāvalī 7.24.7
- शब्दरत्नावली ऊर्मिऊर्भिर्द्वयोस्तरङ्गे स्याद्भङ्गे वेगप्रकाशयोः । वस्त्रसङ्को च रेखायां पीडावेदनयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.3
- शब्दरत्नावली ओजस्ओजः क्लीबं बले दीप्ताववष्टम्भप्रकाशयोः । एनः पापेऽपराधेऽपि निन्दायामपि न द्वयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.19
- शब्दरत्नावली ज्योतिस्ज्यायानतिप्रशस्ते स्याद् वृद्धेऽपि च भवेत्त्रिषु । ज्योतिर्दृष्टिप्रकाशर्क्षे क्लीबं ना सूर्यशुष्मणोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.21
- तन्त्राभिधान ररो रक्तः क्रोधिनी रेफः पावकस्तै(स्त्वौ)जसो मतः । प्रकाशो दर्शनो दीपो बत कृष्णः परं बली ॥ १४४ ॥ Tantrābhidhāna 2.44.144
- तन्त्राभिधान कक-श्चात्मा च समाख्यातः कः प्रकाश उदाहृतः । कं शिरो जलमाख्यातं कं सुखञ्च प्रकीर्त्तितम् ॥ ६ ॥ Tantrābhidhāna 3.6
- वैजयन्ती वीकाशरहःप्रकाशौ वीकाशौ विपाकः स्वेदपाकयोः । विश्वात्मार्केऽपि विष्कंभो विस्तारप्रतिबन्धयोः ॥ ६७ ॥ Vaijayantī 7.1.67