मनस्
manasक्ली · neut.In 20 kośas: 31 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः ।मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ २२७ ॥प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः ।पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको ॥ २२८ ॥केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया ।मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ २२९ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
आयुर्जीवितकालोऽन्तःकरणं मानसं मनः ।हृच्चेतो हृदयं चित्तं स्वान्तं गूढपथोच्चले ॥ १३६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्तं तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृन्मानसं मनः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चेतश्चित्तं मनः स्वान्तं हृदयं मानसं समम् ।एकायनं तथैकाग्रमेकतानं च तद्गतम् ॥ ५३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उच्चलं मानसं चेतश्चित्रमुच्चलितं मनः ।स्वान्तं प्रबोधवद्धृच्च सङ्कल्पा मानसी क्रिया ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
महो हर्षो महस्तेजो मनो … ।इष्वासो धन्विधनुषो रभसो वेगहर्षयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
नासावंश-विनायकदन्त-पताका मनांसि शक्रश्च ।अद्वैतवदेकैका एवामी सुकविभिर्वर्ण्याः ॥ २ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
चेतः स्वान्तं मानसं च मनः क्लीबेऽन्तरिन्द्रियम् ।कल्पद्रौ केशवकृते भुवः स्कन्धे द्वितीयके ।कालाभिधः प्रकाण्डोऽयं साङ्गः सिद्धिमुपागतः ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
विसर्गानन्दग्रहणगतिवाक्यार्थकानि च ।मन एकादशं बुद्धिरहंकारस्त्रयोदशः ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वेधआदीन्विना सान्तं द्विस्वरं मन्नकर्त्तरि ।धनरत्ननभोऽन्नानां मनसो घुसृणस्य च ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुभावद्यहृषीकाणां शुक्लस्य जलपुष्पयोः ।दलांशुकमनोदारुविलपिच्छधनुर्युधाम् ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्तेऽन्तः[3b]करणं मनोऽपि हृदयं हृच्चेतसी मानसम्स्वान्तं गूढपथोच्चलेऽलिगु तथाऽतश्चान्तरस्थोऽव्यये ।संकल्पो नरि मानमानसकृती चित्तस्थिरत्वं समा-धानं स्यादवधानवन्नरि मनस्कारो हृतं भोगवत् ॥ ३० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderक्लीneut.
स्वान्तमास्वनितं चित्तं चेतोऽन्तःकरणं मनः ।हृदयं विशिखाऽकूतं मारस्तत्रोद्भवो मतः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ब्रह्मसूषेशऋष्याङ्का शृङ्गारात्ममनोमुखा ।योनिरस्याहितौ प्रोक्तौ शम्बरः शूर्पकोऽपि च ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आहरानावथो बाह्यः श्वासो निःश्वास एतनः ।आयुर्जीवितकालः स्यान्मानसं हृदयं मनः ॥ २५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रत्नाङ्गणनभोगूथशुक्तान्नतमसामपि ।हृषीकशुभपिच्छादिधनदारुमनोहृदाम् ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्तं चेतो मनः स्वान्तं तालुः काकुदतालुके ।मध्योऽवलग्नं क्षीणाङ्गं नाभिर्नालपयोरुहम् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वान्तं चित्तं मनश्चेतो मानसं हृदयं च तत् ।अन्तःकरणमप्यस्य संकल्पश्च मनोरथः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मनोऽन्तःकरणं स्वान्तं हृच्चेतो हृदयं तथा ।उच्चलं मानसं चित्तं गूढपथमतिन्द्रियम् ॥ २४८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ढ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
हृन्मानसं मनः स्वान्तं चेतश्चित्तमनङ्गकम् ।अङ्गञ्च हृदयञ्चेति मनःपर्याय ईरितः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मनः कर्णौ तथा नेत्रे रसना त्वक् च नासिके ।बुद्धीन्द्रियमिति प्राहुः शब्दकोषविचक्षणाः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आयुः सान्तं च षण् आयुरुदन्तः पुंसि चोच्यते ।हृद्धृदयं चित्तं चेतो मनो मानसमित्यपि ॥ ३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 षण् (wrong syllable); pāda 3, syllable 2 द्धृ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
चेतश्चित्तं हृदयमनसी स्वान्तहृन्मानसानिप्रज्ञा बुद्धिः प्रतिपदुपलब्धिः प्रतीतिर्मनीषा ।दृष्टिः संविच्चिदपि धिषणा चेतना शेमुषी धी-र्ज्ञप्तिः प्रेक्षा मतिरपि गतव्यापिनी धीः स्मृतिः स्यात् ॥ २६४ ॥
मन्दाक्रान्ता
genderक्लीneut.
विषयेन्द्रियं हृषीकमथ ज्ञानेन्द्रियं मनः ।श्रुतिस्त्वग्रसना दृष्टिर्नासाथ चरणौ करौ ॥ २८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द्रि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मनो रात्रिर्दिनं संध्ये धर्मश्चैते चतुर्दश ।साक्षिणोऽधिकृतोऽध्यक्षो हेमाध्यक्षस्तु भौरिकः ॥ १२९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सत्त्वं राजस्तमोऽस्पृष्टं मनः करणमिन्द्रियम् ।ज्ञाने तु वित्तिः संवित्तिः प्रतिभा ज्ञानगौरवम् ॥ १७७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऊर्ध्वदन्तश्चानिरुद्धो हरो भानुः स्वरः शशी ।मनश्चानङ्ग-कवचौ निगूढ अं-स्वरः स्मृतः ॥ १६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ढ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अथात्मा कर्मभुग्देही जीवः पुरुषपुद्गलौ ।अन्तर्यामीश्वरश्चान्तःकरणं तु मनो निगु ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रीडावमाननावज्ञाप्यवहेलमसूर्क्षणम् ।उच्चलं मानसं चेतश्चित्तमुच्चलितं मनः ॥ १७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वान्तं गूढपदं हृच्च संकल्पो मानसी क्रिया ।मनो बुद्धिरहंकार इत्यंतःकरणं त्रिधा ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्विकं तु मनआत्मानाविन्द्रियाणि तु पञ्चकम् ।षट्कं कामो मदो मानो लोभो हर्षो रुषापि च ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मनस् as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु हृदयअभयं नलदे हरीतकी- विषये स्त्री परवत्तु निर्भये । हृदयं मनसां ह (?) वक्षसि प्रथमाद्रावुदयस्तथोन्नतौ ॥ ६० ॥ Koṣakalpataru 6.26.60
- नानार्थार्णवसंक्षेप कइडीट् च त्रिषु नाथे स्त्री मेदिन्यां कस्तु ना नगे । अर्कानिलविरिञ्चात्मशब्दबुद्धिमनः स्वपिः ॥ १ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.5.1
- नानार्थार्णवसंक्षेप आत्मन्देहे यत्ने धृतौ कीर्तौ बुद्धौ मनसि च श्रुते । धर्मे स्वभावे पुत्रेऽर्थे परस्य प्रतियोगिनि ॥ १३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप मर्कमनुष्ये मर्कशब्दस्तु देवदारुतरौ पुमान् । मनोविरिञ्चयोंर्वायौ कश्चित् त्वाहाभ्रचन्द्रयोः ॥ ९४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.948
- नानार्थार्णवसंक्षेप आत्मजआत्मजो मन्मथे पुंसि रुधिरे क्ली मनस्यपि । द्वे तु पुत्रे स्वजे तु त्रिरायुधं तु जले नपि ॥ १९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.191
- नानार्थार्णवसंक्षेप कणीचिकणीचिः स्त्री लतायां स्यान्मनस्यपि धनञ्जयः । अन्ये तु केचिद्भाषन्ते तुरङ्गे स्याद्द्वयोरिति ॥ ४१९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.419
- नानार्थार्णवसंक्षेप अर्शसानअसर्पे तु द्वयोर्ना तुं शरेऽथो अर्शसानवाक् । नाग्नौ मनसि च द्वे तु ब्राह्मणे कश्चिदब्रवीत् ॥ ५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.52
- शब्दरत्नावली अनङ्गअयोगः कूटविश्लेषविधुरे कठिनोद्यमे । अनङ्गो मदने क्लीबं मनस्याकाशकेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.30
- शब्दरत्नावली आत्मन्आसनं स्याद्गजस्कन्धे पीठे यात्रानिवर्तने । आजीनं वाजिभूषायां ग्रहणे च नपुंसकम् । आत्मा स्वभावे मनसि प्रयत्ने च धृतावपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.35
- तन्त्राभिधान ढविघ्नेशः पालिनी त्वक् कधारिणी क्रोडपुच्छकः । एलापुरं त्वगात्मा च विशाखा श्रीर्मनो रतिः ॥ ९९ ॥ Tantrābhidhāna 2.31.99
- तन्त्राभिधान पमूला द्वितीयमिन्द्राणी लोकाक्षी मन आत्मकः ॥ १२४ ॥ Tantrābhidhāna 2.38.124
- तन्त्राभिधान हमहालक्ष्मीः परं नादो मेघनादो हरिर्मनः । बिन्दुर्दुर्गा प्रिया देवी मेघः श्यामेश्वरः पुमान् ॥ १६६ ॥ Tantrābhidhāna 2.50.166
- त्रिकाण्डशेष आत्मन्आत्मा मनस्याकलनं विबन्धपरिसङ्ख्ययोः । आवेशनं शिल्पगेहे भूतावेशेऽथ गेन्दुके ॥ २३० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.230
- वैजयन्ती मर्कमन्त्रावृगादिगुह्योक्ती मन्युर्दैन्येऽध्वरे क्रुधि । मर्को मनसि वायौ च मोहाः क्रुन्मौर्ख्यमूढताः ॥ ४५ ॥ Vaijayantī 6.1.45
- वैजयन्ती हृदयमणौ शीधौ शीधुपाने सरकं मद्यभाजने । सामर्थ्ये शक्तिसंबन्धौ हृदयं तु मनस्यपि ॥ ३८ ॥ Vaijayantī 7.3.38