वस्तु
vastuक्ली · neut.In 13 kośas: 8 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
भावः पदार्थो धर्मः स्यात्सत्त्वं तत्त्वं च वस्तु च ।वर्धनं छेदनं व्युष्टिः फलमाम्नाय इत्यपि ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुरादीनि नपुंसके विजानीयात् । इदं पुरं नगरम् । मधु क्षौद्रम् । जगद्विश्वम् । अर्च्चिःशब्दः स्त्रियां भवति वा । इयमर्चिः । इदमर्चिर्दीप्तिः । त्वतलौप्रत्ययौ यथासङ्ख्यं नपुंसकस्त्रीविधौ द्रष्टव्यौ । ब्राह्मणस्य भावो ब्राह्मणत्वं ब्राह्मणता । एवमिदं शूद्रत्वं इयं शूद्रता । अहःशब्दः यदा सङ्ख्यादिः तदा पुंल्लिङ्गो भवति । अयमेकाहः द्व्यहः त्र्यहः । सङ्ख्यादेरिति किम् । पुन्याहम्? । प्रत्यहम् ।रुत्वन्ताः पुंसि कशेरुदारुजतुवस्तुमस्तूभिस्त्यक्ताः ।स्युः सग्रन्थिप्रस्था इसुसू ष्य[घ्य]ञन्तानां नपुंसकता ॥ ४४ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
रुशब्दान्तास्तुशब्दान्तास्तु कशेरुदारुजतुवस्तुमस्तुभिस्त्यक्ता रहिताः । सग्रन्थिप्रस्था पुंसि भवेयुरित्यर्थः । यथाऽयं त्सरुः खड्गमुष्टिः । भरुर्भर्त्ता । मरुर्निर्जलो देशः । चरुर्मन्त्रतप्तपाकः । शत्रुः रिपुः । तरुर्वृक्षः । मरुर्मृगः । मेरुः पर्वत इत्यादिः । अयं केतुरुत्पातः । सेतुः बन्धः । हेतुः कारणम् । तन्तुः षट्प्रकृतिः । धातुः श्लेष्मादिः । कशेरुप्रभृतयो नपुंसके भवन्ति । इदं कशेरु भूसम्भवम् । इदं दारु काष्ठम् । जतु लाक्षा । वस्तु वाक्यप्रबन्धहेतुः । मस्तु दधिसम्भवम् । ग्रन्थिप्रस्थौ च पुंसि भवतः । अयं ग्रन्थिः गाण्ठिरिति प्रसिद्धः । प्रस्थः परिमाणम् । इसन्तानामुसन्तानां च घ्यञन्तानां च नपुंसकता स्यात् । इदं सर्पिः घृतम् । हविर्देवान्नम् । बर्हिः पवित्रमित्यादि । इदं वपुः शरीरम् । आयुः जीवितपरिमाणम् । धनुः शस्त्रमित्यादिः । ष्य[घ्य]ञ्ग्रहणेन "वर्णदृढादिभ्यः ष्य[घ्य]ञि"ति गृह्यते । न ब्राह्मणादिभ्यः । सौकुमार्य्यं शौक्ल्यं[क्यं] कार्ष्ण्यं[र्त्स्न्यं] दाक्ष्यमित्यादि ।पुंसि स्त्रियां च पाटलिगोमुष्ट्यशनिबाहुसिन्धुमणयः ।आशीर्धूःपूक्षुत्तृ[तृ]ड्गिरः स्त्रियां मुद्रुषौ च ॥ ४६ ॥
metre not recognised
त्सरुपुंभरुपुंमरुपुंचरुपुंशत्रुपुंतरुपुंमेरुपुंकेतुपुंसेतुपुंहेतुपुंतन्तुपुंधातुपुंकशेरुक्लीदारुक्लीजतुक्लीवस्तुक्लीमस्तुक्लीग्रन्थिपुंप्रस्थपुंसर्पिस्क्लीहविस्क्लीबर्हिस्क्लीवपुस्क्लीआयुस्क्लीधनुस्क्लीसौकुमार्यक्लीशौक्ल्यक्लीकार्ष्ण्यक्लीदाक्ष्यक्लीपाटलिपुंस्त्रीगोपुंस्त्रीमुष्टिपुंस्त्रीअशनिपुंस्त्रीबाहुपुंस्त्रीसिन्धुपुंस्त्रीमणिपुंस्त्रीआशिस्स्त्रीधुर्स्त्रीपुर्स्त्रीक्षुध्स्त्रीतृष्स्त्रीगिर्स्त्रीमुद्स्त्रीरुष्स्त्री
genderक्लीneut.
वित्तं वस्तु वसु द्रव्यं स्वार्थं रा द्रविणं धनम् ।कस्वरं तत्पतिं प्राहुः कुवेरं चैकपिङ्गलम् ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मूलद्रव्यं परिपणो नीवी लाभोऽधिकं फलम् ।सत्यापनं सत्यंकारो मूल्यवस्त्वर्थवक्रयाः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भगालं नरमुण्डे स्यात् चुलुकः प्रसृतौ पुमान् ।भावे पदार्थो धर्मश्च तत्त्वं सत्त्वञ्च वस्तु च ।स्यादाकूतमभिप्राये समुदाचार इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्रुत्थुको विक्रियामात्रादुद्भटायनमुच्यते ।बुद्धद्रव्यं स्तौपिकं स्यात्सत्त्वं द्रव्यं च वस्तु च ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शालिनीकरणं न्यग्भावनं गन्धनसूचने ।भावः पदार्थो धर्मः स्यात्सत्त्वं सत्त्वं च वस्तु च ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कानने गहने यज्ञे धनप्रीतिगभस्तिषु ।वस्तु ग्रामनगर्यादिपदार्थे स्वापतेयके ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
पदार्थमात्रेऽप्यस्यार्थं पण्डितः शाकटायनः ।सदित्याह स्म वर्चस्तु विष्ठायामन्नतेजसोः ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपदार्थमात्र
doubtful
वस्तु as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् अर्थअर्थोऽभिधेयरैवस्तुप्रयोजननिवृत्तिषु । Amarakośa 3.3.166
- नामलिङ्गानुशासनम् पदपदं व्यवसितित्राणस्थानलक्ष्माङ्घ्रिवस्तुषु ॥ ९३ ॥ Amarakośa 3.3.93
- धरणिकोश अर्थअर्थोऽभिधेये शब्दानां धनकारणवस्तुषु । प्रयोजने निवृत्तौ च विषये च प्रयुज्यते ॥ Dharaṇikośa 16.3.1
- धरणिकोश पदपदं स्थानेऽपदेशे च लक्षे स्याद्वाक्यशब्दयोः । व्यवसाये परित्राणे पादतच्चिह्नवस्तुषु ॥ Dharaṇikośa 17.3.1
- कोषकल्पतरु अर्थअर्थोऽभिधेयद्रविणप्रकार- प्रयोजने वस्तुनि कारणे च । निवर्तने स्याद्विषयेऽथ सार्थो वणिग्गणे संहतिमात्रके च ॥ ९७ ॥ Koṣakalpataru 6.18.97
- नानार्थार्णवसंक्षेप पदचिह्नेऽङ्घ्रिचिह्नेऽङ्घ्रिन्यासे पद्यभागेंऽशुवस्तुनोः । स्थाने वाक्ये सुप्तिङन्ते माने पञ्चदशाङ्गुलौ ॥ ३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.37
- परमानन्दीयनाममाला अर्थअस्रः कोणे तथा केशेऽथाश्रं रक्ताश्रुणोर्मतम् । अर्थः कार्ये धने वस्त्वभिप्रायविषयेषु च ॥ १० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.10
- परमानन्दीयनाममाला परिबर्हपरिबर्हः परीवारे राज्ययोग्ये च वस्तुनि । स्मृतः पुष्कलकः स्थाणौ पूतिकाष्ठं सुरद्रुमे ॥ ३१६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.316
- शब्दरत्नावली योगवस्तूपायसन्नहने विश्रब्धघातकेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.20
- शब्दरत्नावली अर्थअथोऽर्थने च विषये धने वस्तुनि कारणे ॥ अभिधेये निवृत्तौ च कुशले च प्रयोजने । आस्था चालम्बनास्थानयत्नापेक्षास्वपि स्त्रियाम् ॥ कन्था मृण्मयभित्तौ तु स्त्रियां प्रावरणान्तरे । क्वाथोऽतिदुःखे मूर्छायां निष्काके च द्रवस्य च ॥ कुथो वर्णे कथने स्यान्न क्लीबं पुंसि बर्हिषि । कोथस्तु शाटिते नेत्ररोगभेदे च पुंस्ययम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.2
- शब्दरत्नावली पदनिन्दा स्थियान्तु कुत्सायामपवादे च दुष्कृतौ । पदं वाक्ये व्यवसाये शब्दप्रदेशयोरपि ॥ पादे च पादचिह्णो च स्थाने त्राणे च वस्तुनि । अङ्के च श्लोकपादे च क्लीबं स्यात्किरणे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.3
- शब्दरत्नाकर अर्थनिवृत्तौ याचने मोक्षे विषयव्यवहारयोः । वस्तुन्यथाक्ष आधारे व्यवहारे कलिद्रुमे ॥ १८६३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1863
- वैजयन्ती अर्थअर्थः स्याद्विषये मोक्षे शब्दवाच्ये प्रयोजने । व्यवहारे धने शास्त्रे वस्तुहेतुनिवृत्तिषु ॥ ३ ॥ Vaijayantī 6.1.3
- वैजयन्ती पदपदं स्थाने शरे त्राणे पादांके पादचिह्नयोः । शब्देंऽशुवस्तुवाक्येषु व्यवसायापदेशयोः ॥ १८ ॥ Vaijayantī 6.3.18