लव
lavaपुं · masc.In 21 kośas: 36 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
त्रुटौ मात्रा लवो लेशः कणो ह्रस्वं पुनर्लघु ॥ १४२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
स्तोकाल्पक्षुल्लकाः सूक्ष्मं श्लक्ष्णं दभ्रं कृशं तनु ॥ ६१ ॥स्त्रियां मात्रा त्रुटिः पुंसि लवलेशकणाणवः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
सूक्ष्मलेशलवश्लक्ष्णक्षुद्रदभ्रकणाणवः ।किञ्चिन्मात्रतनुस्तोकह्रस्वाल्पत्रुटयः समाः ॥ ६८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अंशो भागो लवः प्रोक्तो लिप्ता च कलिका कला ।विलिप्तिका च विकला सदा बुधैर्निगद्यते ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 बु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सूक्ष्मं श्लक्ष्णं कृशं दभ्रमथ मात्रा स्त्रियां त्रुटिः ।लवलेशकणाः पुंसि स्यादत्यल्पेप्यणुः कणाः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लवो निलावो लवने निः पावः पवनं पवः ।स्यात्प्रस्तावस्त्ववसरः प्रश्रयप्रणयौ समौ ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वर्त्तिका वर्त्तकावर्तो वर्त्तकोऽपि च शब्दितः ।तस्मिंल्लघुतरे पुंसि लवी लावो लवः पुनः ॥ १७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शत्रुघ्नः सोऽपि सौमित्रिः सौमित्रेयावुभावपि ।क्रमादेषां तु तनया रामस्य तु कुशो लवः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कौशल्या रामजननी कैकेयी केकयी तथा ।[9a]पार्थिवा पार्थिवी सीता शीता जनकनन्दिनी ।वैदेही मैथिला च स्यादस्याः पुत्रः कुशो लवः ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लवं लवङ्गं भृङ्गारं शि(शे?)खरं वारिसंभवम् ।श्रीसंज्ञं देवकुसुमं दिव्यं चन्दनपुष्पकम् ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्वेतदर्भः पूतिदर्भो ह्रस्वदर्भो लवः कुशः ।क्षुरच्छदः संस्तरः स्यात्कुतपो मुनिशस्त्रकम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दभ्राणू तलिनं तुच्छं क्षुल्लकं क्षुद्रकं दरम् ।सूक्ष्मं श्लक्ष्णं पेलवं च लव-लेश-कणा नरि ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विदारणं भेदनं च विदरः स्फुटनं भिदा ।लवोऽभिलावो लवनं लूनिः स्त्री स्यादुपस्कृतिः ।प्रतिकीर्णमुपस्कीर्णं हिंसायां विषये मते ।उपस्कारं लुनन्तीति विक्षिप्य लवने[178b] भवेत् ।छेदनं वर्धनं तुल्ये कर्तनं कल्पनं छिदा ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
एते शब्दाः सदा पुंसि भवन्ति । यथा पाषाणः प्रस्तरः । उपलः शिला पाषाण एव । शृङ्गारो विदग्धता । प्रस्थः परिमाणम् । भृङ्गारः सुवर्णमयः कलशः । मस्तकः शिरः । स्तबकः पुष्पोत्करः । शब्दो ध्वनिः । रसो माधुर्यादिः । स्पर्शो मृदुकर्कशादिः । गन्धो नासिकाग्राह्यः कुसुमादेः । रूपं मुक्त्वा रूपं विहाय ।रूपं नपुंसके भवति । इदं रूपं चक्षुर्ग्राह्यम् ।शेखरयूपपुरोडाशकूपसूपलवशष्पाः ।धर्ममयवासोदशादाराः पुंसि बहुत्वं चैषाम् ॥ ५५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं शेखरः पुष्पसङ्घातः उत्तुङ्गो वा । यूपो यज्ञभाण्डम् । पुरोडाशो यज्ञपिण्डकिः । कूपोऽवटः । सूपो व्यञ्जनम् । लवो लेशः । शष्पो बालतृणम् । धर्म उपवासादिः । मयो वेश्म । वासांसि वस्त्राणि तेषां दशाः । दाराः स्त्रियश्च पुंसि भवन्ति बहुत्वं चैषां सदा भवति । इमे वासोदशाः वस्त्रान्तसूत्रम् । इमे दाराः स्त्रियः । वास इति किम् । दशा अवस्था ।मांसविवराभिधानं नपुंसके विद्धि तीर्थतुण्डे च ।यवमाषाद्या व्रीहयः पुंसि प्रियङ्गवश्च स्त्रियामेव ॥ ५६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कोलं कोषफलं कोरं मारीचं द्वीपमित्यपि ।लवङ्गे शिखरं दिव्यं भृङ्गारं वारिजं लवम् ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समस्तं सकलं सर्वं कृत्स्नं विश्वं तथाऽखिलम् ।शकलं विकलं खण्डं शल्कं लेशं लवं विदुः ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्पातेती अजन्यं च बृहद्भानोरुपाहितः ।अष्टादशनिमेषैः स्यात्काष्ठा ते द्वे लवो मतः ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कणे लेशलवौ तुल्यौ ह्रस्वे चापि लघु स्मृतम् ।अतिस्तोके तथाल्पिष्ठमल्पीयोऽणीय इत्यपि ॥ ३१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रामपुत्रौ तु कुशलवावेकोक्त्या च कुशीलवौ ।सौमित्रिर्लक्ष्मणः प्रोक्तो मारुतिर्वज्रकङ्कटः ॥ ३३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विश्वं कृत्स्नं तथाशेषं खण्डेऽर्धं शकलं दलम् ।स्तोकं तुच्छं दभ्रमल्पं मात्रा लेशः कणो लवः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अष्टादश निमेषाः स्युः काष्ठा काष्ठाद्वयं भवेत् ।लवस्तु तैः कला पञ्चदशभिरपि ज्ञायताम् ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
कणो मात्रा लवो लेशस्त्रुटी त्रुटिर्निगद्यते ॥ २५९५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
लवनमऽभिलावश्च लवोऽपि लवनार्थके ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)
genderपुंmasc.
रामपुत्रौ कुशलवावेकयोक्त्या कुशीलवौ ।रावणो दशकण्ठः स्यात् पौलस्त्यः निकषात्मजः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुमानणुर्लवोलेश कणोऽपि च निगद्यते ।बहुले प्रचुरे प्राज्यं प्रभूतं पुरुहंपुरु ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धान्यादीनां छेदनेऽभिलावश्च लवनं लवः ।धान्यादिनिर्वुषीकार्ये बहुलीकरणादिषु ।तथा च पूतीकरणे निष्पावः पवनं पवः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
लवने लवा-भिलावौ, निष्पावे पवनं पवः ।थूत्कृते ष्ठीवनं ष्ठ्यूत-निष्ठेव-ष्ठेवनानि च ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
त्रुटिर्मात्रा स्त्रियौ पुंसि कणलेशलवाणवः ।शून्यं तु वशिकं तुच्छं रिक्तं च विदृढो दृढः ॥ १६७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मैथिली जानकी सीता वैदेही भूमिजा च सा ।रामपुत्रौ कुशलवावेकयोक्त्या कुशीलवौ ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तौ निमेषो लिप्तिका तु तौ द्वौ काष्ठा तु ता नव ।ते द्वे लवो लवाः पञ्च कला दश च तद्द्वयम् ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अजयस्तु वदत्यत्र लोहितादिष्वितीदृशम् ।गीतिधर्मविशेषे च लवस्तूच्छेदकर्मणि ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsउच्छेदकर्मन्
लवः श्रीरामतनये लेशच्छेदनयोरपि ।लट्वा वाद्ये करञ्जे च तुलिकाविहगेषु च ॥
अनुष्टुप्
लव as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु कणधान्यांशेऽतितनौ कणो नरि युगे त्वेष स्फुलिङ्गे लवे कृष्णाजीरकयोश्च नक्तजकृमौ च स्त्री रणस्तु क्वणे । कोणेऽस्त्री तु स संगरे नरि पुनः सत्वादिसंध्यादिक- श्वेताद्येषु वृकोदरे पचिकरे रत्यां च विद्यादिंषु । व्यायामेन्द्रियदानपोपरगते(?)धर्मे च ना स्याद्गुणो- ऽथ व्यापारमुहूर्तपर्वसु महे सूक्ष्मेऽपि काले क्षणः । ना द्यूतव्यवहारवित्तभृतिषु स्याच्छ्वेंतकानां मितौ मूल्ये चामिषशाककेऽपि च पणः कार्षापणेऽपीरितः । संख्यासैन्यविशेषयोः पशुपतेर्भृत्येषु संघे गणो घ्राते घ्राण[278b]मुदीरितं च परवत्तन्नासिकायां द्विमुक् । काणो ना करटे तथैकनयने त्रय्यां स्त्रियां त्वौषधौ बाणो ना दनुजे स्त्रियां कुसुमभित्काण्डाङ्गकाण्डेषु च ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.15.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप तुटितत्फले क्ली तुटिस्तु स्त्री पुंस्यप्येके प्रचक्षते । वाद्यभेदे लवे चाल्पकालभेदे च संशये ॥ ५५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.555
- नानार्थार्णवसंक्षेप बिन्दुलवेऽन्योऽवयवेऽप्यन्यो वैजयन्त्यां तु दृश्यते । नश्यत्प्रसूतियोषायां स्त्रीलिङ्गो दृश्यते पुनः ॥ ८६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.863
- नानार्थार्णवसंक्षेप कणिकाकणिका तिलमण्डे गोधूमे तच्चूर्णके लवे । कलशिर्भेषजस्तम्बे पृश्निपर्णीति विश्रुते ॥ १७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.17
- शिवकोष मुखशोधनकमुखशोधनकं भव्ये नागवल्लीदले लवे । मुखमण्डनको धूम्रवर्णे च तिलकद्रुमे ॥ ७७ ॥ Śivakoṣa 1.6.77
- शिवकोष श्रीपुष्पश्रीपुष्पं तु लवे पुण्ड्रे श्रीपुष्पः प्रतिविष्णुके । Śivakoṣa 17.2.1
- शिवकोष गन्धपुष्पगन्धपुष्पः प्रावृषेण्ये केतके केसरे लवे । अङ्कोटेज्जलरोहीतरम्ये नील्यां च वेतसे ॥ २९१ ॥ Śivakoṣa 17.3.291
- शिवकोष दिव्यदिव्यं कोले लवे सूते शिवे ब्राह्म्यां तु योषिति । दीप्यो यवान्यां मोदायां धन्या धात्र्यां वितुन्नके ॥ ३४२ ॥ Śivakoṣa 21.1.342
- शब्दरत्नावली लक्ष्मीपुत्रसञ्चानपक्षिणि श्वेतघोटके च धनुर्द्धरे । लक्ष्मीपुत्रः स्मरे चाश्वे स्यात्कुशे चैव लवेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.142
- तन्त्राभिधान ग----------------------------------- गीतं सरस्वती विद्या भोगिनी नन्दनो धरा । भोगवती च हृद्यं ज्ञानं जालन्धरो लवः ॥ ६५ ॥ Tantrābhidhāna 2.20.65
- त्रिकाण्डशेष गन्धराहौ शिरःशून्यकाये कबन्धः क्लीबमम्बुनि । गोधा तले निहाकायां गन्धो गर्वे लवेऽपि च ॥ २१७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.217
- वैजयन्ती तुटितन्त्रीर्गुडूचीसिरयो रज्वां वीणादिगे गुणे । तन्दूर्द्रोणिप्लवे दर्व्यां वाद्ये काले लवे तुटिः ॥ १६ ॥ Vaijayantī 6.2.16