बुध

बुध as a meaning in nānārtha verses

• नामलिङ्गानुशासनम् अभिजातख्याते हृष्टे प्रतीतोऽभिजातस्तु कुलजे बुधे । Amarakośa 3.3.159
• नामलिङ्गानुशासनम् प्राप्तरूपप्राप्तरूपस्वरूपाभिरूपा बुधमनोज्ञयोः ॥ १३१ ॥ Amarakośa 3.3.131
• धरणिकोश व्यक्तसातिर्मूर्खकृतं सातिः? प्रोतं गुम्फितवाससोः । व्यक्तं स्फुटं बुधो व्यक्तः श्रुतं शास्त्रेऽवधारिते ॥ Dharaṇikośa 15.1.6
• धरणिकोश विशारदप्रियंवदः खेचरे च महामदो गजेऽपि च । विशारदो बुधेऽत्रस्ते शतह्रदा वज्रविद्युतोः । अपवादौ तु निन्दाज्ञे जनपदो जनदेशयोः ॥ Dharaṇikośa 17.1.7
• धरणिकोश रौहिणेयअवश्यायो हिमे गर्वे रौहिणेयो बुधे बले । वृषाकपायी श्रीगौर्योः समुदायो रणे गणे ॥ Dharaṇikośa 25.1.14
• धरणिकोश भावभावः सत्ताभिप्राये च चेष्टाधात्वर्थयोनिषु । क्रियालीलोपदेशेषु विभूतिबुधजन्मसु ॥ Dharaṇikośa 28.3.5
• कोषकल्पतरु ज्ञञो गाथके मन्दमतौ धरायां ज्ञो धातरि स्याच्छशिजे बुधे च ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.9.46
• कोषकल्पतरु कृष्टिदृष्टिर्मतौ दर्शननेत्रयोश्च खड्गे समृद्धौ कथिता च ऋष्टिः । कृष्टिर्बुधे पुंस्यथ कर्षणे स्त्री सृष्टिः कृतौ स्यादपि च स्वभावे ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.10.16
• कोषकल्पतरु व्यक्तव्यक्तो बुधे ना प्रकटे पराभो- ऽथोक्तं द्वयोरेककवर्णवृत्ते । विशेष्यवत्स्यात्कथितेऽथ शुक्त मम्ले कठोरे त्रिषु पूतवाचि ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.16.34
• कोषकल्पतरु विवस्वत्बुधे रवौ विवस्वान्भगवान्पूज्ये च रुद्रे च । स्याद्द्वीपवान्नदेऽब्धौ द्वीपवती त्वापगापृथ्व्योः ॥ ६९ ॥ Koṣakalpataru 6.17.69
• कोषकल्पतरु विदथस्यात्सारमेये रुदथो बुधे तु योगिन्यपि स्याद्विदथो नृलिङ्गः । स्याल्लोकपाले भरथो धवेऽपि विश्वासहेतौ शपथः शयौ च ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.18.4
• कोषकल्पतरु वेदिवेदिर्बुधे नाङ्गुलिमुद्रिकाया- मलंकृते भूमितलेऽपि च स्त्री । वादिर्बुधे ना भणितौ तु योषि- त्सादिस्तु सूते नरि पीडितेऽस्त्री ॥ २७ ॥ Koṣakalpataru 6.19.27
• कोषकल्पतरु सानुसानुस्तु न स्त्री शिखरे वने च वातावलावध्वनि पल्लवे च । बुधेऽन्यवद्रश्मिदिवाकरौ तु भानू पुमांसा[12a]वथ भेद्यबद्धौ ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.21.3
• कोषकल्पतरु अभिरूपबुधे मनोज्ञेऽप्यभिरूप उ[27a]क्तः स्यात्प्राप्तरूपश्च तथाथ विष्णौ । शंभौ च गर्भे कृकलासके च * कोषवीणा( ? )बहुरूपमाहुः ॥ १७ ॥ Koṣakalpataru 6.22.17
• कोषकल्पतरु अर्थ्यबुधेऽन्यवत्स्याद्रतबन्धके तु ग्राम्यं तथाश्लीलगतं जने च । सौम्यो बुधे ना परवत्त्वनुग्रे मनोहरे स्याच्छशिदेवताके ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.26.21
• कोषकल्पतरु रौहिणेयस्याद्रौहिणेयो बुधवत्सकाम- पालेष्वथ स्यात्पुरुषाधिकारे । पुंसां समूहे च वधे कृतेऽपि स्यात्पौरुषेयं च पदान्तरेऽपि ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 6.26.85
• कोषकल्पतरु वागरशुण्ठीमुस्तकयोस्तु नागरमिदं सम्भोगबन्धान्तरे पौरे स्याच्चतुरेऽन्यवद्गतरुजि स्याद्वागरो वारके । शाणे निर्नरके मुमुक्षुबुधयोः स्याद्भ्रामरं प्रस्तरे क्षौद्रे चाप्यथ पामरस्त्रिषु खले नीचे तथा कीर्त्तितः ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.38
• कोषकल्पतरु कविआखौ कुथेऽथर्तुमतीगतः स्त्री रविस्तु भानौ क्षितिपालभेदे । काव्याभिधे काव्यकरे बुधे च कविश्च वाल्मीकिमुनावथ स्त्री ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.29.8
• कोषकल्पतरु विद्वस्क्रूरेऽन्यवत्स्याद्विकृतेऽथ विद्वान् प्राज्ञे बुधे चात्मविदि त्रिलिङ्गः । भूयांस्तु भूयिष्ठगतो विशेष्य- लिङ्गोऽव्ययं स्यात्पुनरर्थकेऽसौ ॥ ९७ ॥ Koṣakalpataru 6.31.97
• कोषकल्पतरु वेधस्विष्णौ बुधे ब्रह्मणि चाथ पापे- ऽपराध आगोऽथ पुरीषदीप्त्योः । रूपेऽपि वर्चोऽथ सुधांशुपुत्रे पुमांश्च वेदे त्वभिलाषके च ॥ ९९ ॥ Koṣakalpataru 6.31.99
• नानार्थार्णवसंक्षेप सत्धने तु नप् पुमान् ज्ञातौ तकारान्तं तु सत् त्रिषु । सत्ये साधौ विद्यमाने प्रशस्तेऽभ्यर्हिते बुधे ॥ २० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.5.20
• नानार्थार्णवसंक्षेप विद्वस्विद्वान् विदद्बुधात्मज्ञेष्वाहान्यो विदुरेऽप्यमुम् । व्यूढं विन्यस्तविस्तीर्णसंहतेष्वथ वैरिवाक् ॥ २७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.27
• नानार्थार्णवसंक्षेप भावभवसम्बन्धिनि बुधे भवितर्यपि ना पुनः । भागो भाग्ये तुरीयांशे रूपकार्धेऽशमात्रके ॥ ८९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.895
• नानार्थार्णवसंक्षेप प्रतीतप्रतीतो हर्षिते ख्याते ज्ञाते प्रत्ययिते बुधे । सादरे प्रतियातेऽथ प्रणीतः स्यात् प्रवेशिते ॥ ३२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.32
• नानार्थार्णवसंक्षेप अभिरूपअभिरूपो बुधे चारावभिपन्नं त्वभिद्रुते । अभिग्रस्तेऽपराद्धे च तथैवोक्तं विपद्गते ॥ ३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.3
• नानार्थार्णवसंक्षेप विशारदलालाटिकः प्रभुच्छन्ददर्शिकार्यासमर्थयोः । विशारदो बुधे धृष्टे तथा विगतशारदे ॥ २५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.25
• नानार्थार्णवसंक्षेप रौहिणेयस्याद्रूक्षणहिते चाथ ज्ञेयो रूक्षस्वरो द्वयोः । गर्दभे पूर्ववत् सादि रौहिणेयस्तु ना बुधे ॥ ५२८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.528
• परमानन्दीयनाममाला अम्बरीषअनूचानो विवेकज्ञे वेदज्ञे ध्यानकारके । अम्बरीषो बुधे सूर्ये भूपाले बालघोटके ॥ ४७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.47
• परमानन्दीयनाममाला सौम्यसूनुर्द्रुमेऽनुजे पुत्रे सौम्यो धिष्ण्ये बुधेऽपि च । सूतस्तु पारदे तक्ष्णि मागधे सारथावपि ॥ ३६२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.362
• शब्दरत्नावली ञञो गायने घर्घरे च ञो ब्रह्मबुधसूरिषु । Śabdaratnāvalī 7.10.1
• शब्दरत्नावली अभिरूपअभिरूपो बुधे रम्ये कामेन्दुहरविष्णुषु । अवन्वेपो दूषणे स्यादहङ्कारे च लेपने ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.20
• शब्दरत्नावली अर्थ्यअर्थ्यो बुधे जतुन्यर्थ्यं न्याय्ये चाप्यभिधेयवत् ॥ अन्त्यो ना मुस्तके नीचे भवेदन्तभवे त्रिषु । अर्घ्यं वाच्यवदर्घ्यार्थेऽप्यर्घयोग्ये नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.3
• शब्दरत्नावली रौहिणेयआश्रये सदसि स्थाने प्रसिद्धे च प्रतिश्रयः । हुताशने विष्णुशङ्खे पाञ्चजन्यः समीरितः ॥ पुंसा कृते तद्विकारे पौरुषेयो भवेत्त्रिषु । पुंसि बृन्दे वधे चापि पुरुषस्य पदान्तरे ॥ प्रावृज्जे त्रिषु नीपे ना प्रावृषेण्यो निगद्यते । लाभे सुरालये हर्षे भवेत्पुंसि फलोदयः ॥ परमात्मनि तीर्थे च विहारे च महालयः । अपवर्गे चाधिपत्ये कान्यकुब्जे महोदयः ॥ शुद्धौ तु कायशोधे स्यान्मार्जनीयो भवेत्पुमान् । बलरामे बुधे पुंसि रौहिणेयो भवेदिवृ ॥ कर्कटे मूषिके सर्गे पुंलिङ्गे स्याद्विलेशयः । युद्धेऽप्यायदुत्तरे स्यात्सम्परायः पुमानयम् ॥ पशुपक्षियुधि द्यूते चाह्वाने च समाह्वयः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.57
• शब्दरत्नावली धीरधीरः स्वैरे वलयुते बुधे क्लीबन्तु कुङ्कुमे । नरं स्याद्रामकर्पूरे नार्जुने मनुजे विधौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.19
• शब्दरत्नावली वर्चस्वर्चस्तेजोरूपविष्ठास्वपि क्लीबं बुधे पुमान् । बर्हिः पुमान् वीतिहोत्रे भवेद्दर्भेऽपि न स्त्रियाम् । वाहसोऽजगरे नीरनिर्याणे सुनिषण्णके ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.32
• शब्दरत्नाकर इडाइडेले सर्ग-नाडी-गो-बुध-स्त्री-वाक्ष्वपीरिते । द्यावाभूम्योस्तु रोदस्यौ रोदसी रोदसी तथा ॥ ५ ॥ Śabdaratnākara 4.5
• शब्दरत्नाकर प्रतीतप्रतीतस्त्रिषु विख्याते प्रीते प्रत्ययिते बुधे । प्रतिपत्तिथिबुद्ध्योः स्यात् प्रकृतिर्मूलकारणे ॥ २१२९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2129
• शब्दरत्नाकर रौहिणेयपरमात्ममहावेश्मविहारेषु महालयः । संकर्षणः सौरभेये रौहिणेयो बुधे गुहे ॥ २२२१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2221
• तन्त्राभिधान चदयितश्च द्विनेत्रश्च लक्ष्मीस्त्रितयलोचनः । चन्दनं चन्द्रमा दैवश्चेतना वृश्चिको बुधः ॥ ७४ ॥ Tantrābhidhāna 2.23.74
• त्रिकाण्डशेष कृष्टिकुलीरे कर्कटो राशौ कृष्टिः कर्षे बुधे पुमान् । अप्रियेऽपि कटुः कुम्भे कुटो ना भवने द्वयोः ॥ ९४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.94
• त्रिकाण्डशेष रौहिणेयआहतस्वर्णरजते रजते च नपुंसकम् । वत्से बले बुधे रौहिणेयोऽथ श्लेषवाद्ययोः ॥ ३२० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.320
• वैजयन्ती धीरध्रुवो धात्रीशकीलर्क्षनित्येषु स्त्री तु भूस्त्रुचोः । क्ली तर्के निश्चिते व्योम्नि धीरोऽब्धौ मंथरे बुधे ॥ ४४ ॥ Vaijayantī 6.5.44
• वैजयन्ती व्यक्तवरो ना रूपजामात्रोर्देवादेरीप्सिते वृतौ । त्रिष्वग्र्ये क्ली मनागिष्टे व्यक्तं स्पष्टे बुधे तु ना ॥ ७२ ॥ Vaijayantī 6.5.72
• वैजयन्ती दोषज्ञद्रुहिणौ हरिधातारौ शास्त्रोदाहरणयोस्तु दृष्टान्तः । दोषज्ञौ बुधभिषजौ धरुणाः स्तनधातृलोकार्काः ॥ ३२ ॥ Vaijayantī 7.1.32
• वैजयन्ती प्रतीतप्रतीतो भूषिते ख्याते ज्ञाते प्रत्ययिते बुधे । प्रार्थितं त्वभियुक्ते स्यान्निहिते याचितेऽपि च ॥ १६ ॥ Vaijayantī 7.4.16
• वैजयन्ती सुमनस्छिद्रे छिद्रान्विते वाद्ये सुषिरं सुषिरो नडः । सुमनाः पुष्पमालत्योः स्त्री देवबुधयोः पुमान् ॥ ९० ॥ Vaijayantī 7.5.90
• वैजयन्ती विशारदविशारदो बुधे धृष्टे वंचिते तु विलंबितम् । मन्दे चाथ समुन्नद्धौ पण्डितम्मन्यगर्वितौ ॥ १२ ॥ Vaijayantī 8.4.12