सत्त्व
sattvaक्ली · neut.In 14 kośas: 24 synonym verses, 13 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
विशेषः कालिकोऽवस्था गुणाः सत्त्वं रजस्तमः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भावः पदार्थो धर्मः स्यात्सत्त्वं तत्त्वं च वस्तु च ।वर्धनं छेदनं व्युष्टिः फलमाम्नाय इत्यपि ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षेत्रं तमः प्रसूनं स्यात् पुंसि सत्त्वं रजः पुमान् ।रजस् क्लीबे तमः पुंसि तमस् क्लीबेऽथ जन्म षण् ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सान्त्वसत्त्वार्त्तवानां च तद्वत्स्यात् किण्वविश्वयोः ।तथा दृषस्य कुलिशस्यार्पिशस्यामिषस्य च ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जीवजन्युं प्राणिनोऽस्मिन्नंशुमान्सत्त्वमस्त्रियाम् ।क्लीबे प्रकाशार्कसत्त्वं रजो ना रञ्जकं रजः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तत्त्वं सान्त्वं सत्त्वमजन्तौविश्वं किण्वं चार्तवजीवे ।बाहवयौतव-परिपेलवव-त्स्तवमपि मुस्तानाम्नि दिवं च ॥ १४ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
भावारावशरावपल्लवशवक्लीवा अपूर्वं तथानिष्ठीवं च सदैवमर्थविषये स्वं सत्त्वमङ्गिन्यपि ।नल्वः स्याल्लवणे च सैन्धवमधो लोके तथा वाडवःपाशः कर्कशकोशवच्च कुलिशं चाकाश-काशाङ्कुशाः ॥ ७० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंक्लीm. n.
जन्तुः पुनर्भवी जन्युः सत्त्वं देहभृदप्यसौ ।उत्पत्तिरुद्भवो जन्म जननं जनिरुच्यते ॥ २५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गुणाः सत्त्वं रजश्चैव तमः सांख्यमतानुगाः ।स्पर्धा द्रोहस्तथा बन्ध्यं निष्फलं मोघमित्यपि ॥ ३८८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
किण्वं दिवं सान्त्वमुलूखलं चपातालसत्त्वे वृशविश्वशीर्षम् ।मन्दाक्षपीयूषमहानसानिकासीससंयज्जगदर्पिषाणि ॥ ९८ ॥
इन्द्रवज्रा
genderक्लीneut.
जीवे सत्त्वो मधुर्मद्ये फलेऽप्यामलकस्तथा ।एकाद्रात्रः समाहारे तनौ पिण्डोऽपि कथ्यते ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
आत्मा जीवोंऽशुमाञ्जन्तुर्देही प्राणी च चेतनः ।जन्युः शरीरी पुरुषो हंसः सत्त्वं पुनर्भवा (?) ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
असुमान् चापि संसारी शरीरी देहभृत् तथा ।प्राणी सत्त्वं च नामानि द्वादशैव भवन्ति वै ॥ २४८४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
भगालं नरमुण्डे स्यात् चुलुकः प्रसृतौ पुमान् ।भावे पदार्थो धर्मश्च तत्त्वं सत्त्वञ्च वस्तु च ।स्यादाकूतमभिप्राये समुदाचार इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्तस्याविकृतिः सत्त्वं विकृतेः कारणे सति ।मानसं कर्म संकल्पो मेधा धीर्धारणावती ॥ २६५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुक्तिनिर्वाणकैवल्यब्रह्मनिःश्रेयसामृतम् ।मोक्षोऽपवर्गः सत्त्वोऽस्त्री प्रधानं प्रकृतिः स्त्रियाम् ॥ २७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
प्रणिधानं प्रसंख्यानं ध्यानं सत्त्वं रजस्तमः ।गुणास्तत्त्वं प्रकृत्याद्यमविद्या स्यादहंमतिः ॥ २७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सत्त्वं च प्राण ऊष्मा च शक्तिश्चाथ समार्थकाः ।सर्वाभिसारः सर्वौघः सर्वसंनाह इत्यमी ॥ १३८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शल्यं तूस्तं च कल्कोऽथ भद्रं भल्लं शिवं तथा ।शं शुभं चाव्यये प्राणी सत्त्वो रूपं चतुष्पदः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रुत्थुको विक्रियामात्रादुद्भटायनमुच्यते ।बुद्धद्रव्यं स्तौपिकं स्यात्सत्त्वं द्रव्यं च वस्तु च ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शालिनीकरणं न्यग्भावनं गन्धनसूचने ।भावः पदार्थो धर्मः स्यात्सत्त्वं सत्त्वं च वस्तु च ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उदयादिषु अविकृतिर्मनसः सत्त्वमुच्यते ।आत्मवान् सत्त्ववानुक्तः … ॥ ७७ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
असदक्षरमव्यक्तं तमः सदसदात्मकम् ।अलिंगं गुणसामान्यं गुणाः सत्त्वं रजस्तमः ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वेदाध्यात्मब्राह्मणहिरण्यगर्भेषु कथ्यते ब्रह्म ।प्रकृतिगुणे सत्तायां स्थामनि भूते च सत्त्वं स्यात् ॥ ८६८ ॥
आर्या
वित्तेऽपि सान्त्वं त्विह दक्षिणत्वेस्यात्साम्न्यथेशे नरि सर्व उक्तः ।समस्तवाची परवत्प्रदिष्टः[77a]कर्वस्तु कामे नरि मूषके च ॥ ५०० ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा: pāda 1, syllable 1 स (wrong syllable)
meaningsवित्त
doubtful
माहात्म्ये पौरुषे त्वस्त्री पिशाचादौ च जन्तुषु ।प्राणे चाथ समं तुल्ये साधौ च त्रिषु स त्वयम् ॥ १४४१ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
सत्त्व as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) गुणसत्त्वादौ रूपादौ शौर्यादौ तन्तुषु प्रयोगज्ञाः । गुणशब्दं सिञ्जिन्यां प्रयोजयन्त्यप्रधानेऽपि ॥ ८६५ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.865
- नानार्थार्णवसंक्षेप गुणसत्त्वादौ भाग आवृत्तौ सन्ध्यादौ द्रव्यमाश्रिते । महाभूतेषु शौर्यादौ दोषस्य प्रतियोगिनि ॥ ४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.48
- नानार्थार्णवसंक्षेप तेजस्प्रभावे पौरुषे सत्त्वे ज्वलत्यन्नात्मनोरपि । तोकं पुत्रे च पुत्र्यां च द्रव्यं त्वर्थे गुणाश्रये ॥ ३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.30
- नानार्थार्णवसंक्षेप यशस्द्वारेऽथ देहिनां बीजे मेदो धातौ चतुर्थके । यशस्तु सत्त्वख्यातिश्रीज्ञानमाहात्म्यवारिषु ॥ ४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.47
- शब्दरत्नावली गुणगणश्च प्रमथे वृन्दे संख्यायां सैनिकेऽपि च । गुणः सूत्रे चाप्रधाने मौर्व्वी त्यागवटीषु च ॥ कषादिशौर्यगन्धादिसत्त्वाद्यावृत्तिरज्जुषु । शुक्लादावपि पुंसि स्याद् गेष्णुर्ना गायने नटे ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.8
- शब्दरत्नाकर ग्रहपर्वतोपलयोर्ग्रावा गणः प्रमथसंघयोः । उपराग उपादाने सत्त्वे सूर्यादिके ग्रहः ॥ १९०८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1908
- शब्दरत्नाकर भूतभूतं खादौ च जन्तौ च न स्त्रियां गणसत्त्वयोः । भागोंऽशे भागधेये च भानुः किरणभास्करौ ॥ १९७० ॥ Śabdaratnākara 4.1.1970
- त्रिकाण्डशेष सम्भवस्वोऽस्त्रियां ज्ञातिधनयोः स्वमात्मनि नपुंसकम् । आधेयधारणे सत्त्वे मेलकेऽपि च सम्भवः ॥ ४२५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.425
- वैजयन्ती ग्रहगण्डो गर्वेऽप्यथार्कादिसत्त्वादानाग्रहा ग्रहाः । गुणस्त्वावृत्तिशब्दादिज्येंद्रियामुख्यतन्तुषु ॥ २० ॥ Vaijayantī 6.1.20
- वैजयन्ती पिशाचरुग्भङ्गबाणाः प्रदराः श्रेष्ठोक्षाणौ तु पुङ्गवौ । पिशाचौ सत्त्वमार्जारौ पिचण्डः कुक्षिशय्ययोः ॥ ५७ ॥ Vaijayantī 7.1.57