मन्थान
manthānaपुं · masc.In 17 kośas: 17 synonym verses, 13 as a meaning of another word.
वैशाखः खजको मन्था मन्थानो मन्थदण्डकः ।मन्थः क्षुब्धोऽस्य विष्कम्भो मञ्जीरः कुटरोऽपि च ॥ १०२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
शीनं स्त्यानं शृतं पक्वं विलीनं द्रुतमुच्यते ।मन्था मन्थश्च मन्थानो वैशाखः खजकस्तथा ॥ २७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दधिचारोऽपि वैशाखस्तक्राटः करघर्षणः ।मन्थो मन्थनमन्थानखजाः पुंसि नपुंसके ॥ २३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
जीर्णपत्र्यथ मन्थानो हरितो दृढमूलकः ।पल्लीवाहो दीर्घतृणः सुपत्रस्ताम्रवर्णकः ॥ ३६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काश्मर्यो मिथुनेऽथ स्यादरणिर्नाऽग्निमन्थकः ।मन्थानो वह्निमथनो मन्थतेजोद्रुकेतवः ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नेत्रं मथिगुणो न स्त्री मन्थनं तु विलोडनम् ।वैशाखः खजको मन्थो मन्थास्तक्राट इत्यपि ।माथः क्षुब्धोऽस्य विष्कम्भो मञ्जीरः कुटकोऽपि सः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्थानं मन्थनं मन्था मन्थ्या मन्थनिकापि च ।वैशाखोऽप्यस्य दण्डे तु वैशाखकविशाखकौ ॥ २४९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कटाहकर्परौ तुल्यौ करङ्को नालिकेरजः ।मन्थानः खजको मन्थो वैशाखो मन्थदण्डकः ॥ ३०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दामनीति स्त्रियां चाथ वैशाखो मन्थनं तथा ।मन्थाश्च मन्थनं(नो?) मन्था मन्थानो दधिमन्थने ॥ ५०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दात्रं लवित्रं मन्थानो वैशाखो मन्थदण्डकः ।चालनी तितउश्चुल्ही चुल्हिकाऽग्नी हसन्तिका ? ॥ २६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्थो मन्थाश्च मन्थानस्तथा च मन्थदण्डकः ।खजश्च खजकः क्षुब्धो वैशाखश्च प्रसिद्ध्यति ॥ १७६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मन्थान-मन्थ-मन्थानो वैशाखः करघर्षकः ।मन्थनोऽपि च तक्राट एते मन्थानदण्डके ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मथिर्मन्थान-मन्थकौ मथापो मन्थ एव च ।मन्था विशाखा-वैशाखौ खजकी खजका खजा ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 न्थ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मन्थास्तु मन्थमन्थानवैशाखा मन्थदण्डके ।मन्थनी म(ग?)र्गरी मन्थविष्कम्भे कुठरः पुमान् ॥ ७७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नैचिकं गोः शिरोदेशो वन्दनीया तु रोचना ।मन्थानमन्थतक्राटाः स्यादुष्ट्रः कण्टकाशनः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रन्थिर्बन्धो व्रजो गोष्ठो गौष्ठीनं तु पुरा व्रजः ।मन्थस्तु मन्था मन्थानो वैशाखः खजकोऽपि च ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्थान as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश दण्डदण्डो दमे मानभेदे चण्डाशोः पारिपार्श्वके । दण्डो लगुडमन्थानयमसैन्येषु वाजिनि ॥ Dharaṇikośa 12.2.5
- धरणिकोश मन्थमन्थौ साक्तवमन्थानौ मन्थो नेत्रमलेऽपि च । कन्था मृद्घाटिता भित्तिः कन्था प्रावरणान्तरम् ॥ Dharaṇikośa 16.2.4
- कोषकल्पतरु मन्थरमञ्जरीवाचकस्तु स्त्रियां सम्मतो मन्थरः सूचके कोशमन्थानयोः । स्यात्कुसुम्भे * * वाच्यलिङ्गः पृथौ तादृशः सम्मतो वक्रमन्दाह्वये ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.28
- नानार्थार्णवसंक्षेप खजखजस्तु पुंसि मन्थाने त्रिस्तु व्योमादिखार्थजे । खञ्जो ना लशुने द्वे तु मर्त्यजात्यन्तरे तथा ॥ ३१३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.313
- नानार्थार्णवसंक्षेप खजकखजकस्त्वपि मन्थाने घृते चाप्यथ खर्बरः । भिक्षापात्रे कपाले च करे चाप्यथ खण्डिकः ॥ ७८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.78
- परमानन्दीयनाममाला फणाजटामन्थानकुण्डल्योः फटा च फणदम्भयोः । फाल्गुनो मासभेदे स्यादर्जुनाख्ये तरावपि ॥ ३२४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.324
- शब्दरत्नावली वैशाखविशाखः कार्त्तिकेये ना ऋक्षपर्णासयोः स्त्रियाम् । वैशाखोऽपि च मन्थाने मासमण्डलभेदयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.13
- शब्दरत्नावली दण्डदण्डोऽस्त्री लगुडे पुंसि व्यूहभेदे प्रकाण्डके । अग्निकोणे च मन्थाने नाडीमानाभिमानयोः । सैन्ये दमे यमे कालमानभेदे व्रणान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.16
- शब्दरत्नावली मन्थमन्थो मन्थान-चण्डांशु-साक्तवेषु पुमानयम् । रथः पुमान् स्यन्दने स्याद् वेतसेऽवयवेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.6
- शब्दरत्नावली मन्थरमन्थरः पुंसि मत्थानवाधकोषफलेषु च । पृथुवक्रमन्दगामिजडेष्वपि भवेत्त्रिषु ॥ मकरो जलजन्तौ स्यान्निधिराशिविशेषयोः । मयूरो बर्हिचूडायामपामार्गशिखण्डिनोः ॥ महेन्द्र इन्द्राचलयोर्मधुत्रः कामुकालियोः । मन्दुरा वाजिशालायां तथा शयनवस्तुनि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.95
- शब्दरत्नाकर मन्थरकल्याणे मङ्गलं भौमे मङ्गलो मन्थरस्त्रिषु । मन्दगामिनि मन्थाने सूचके मधुरस्त्रिषु ॥ २१४९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2149
- त्रिकाण्डशेष मन्थसूर्यमन्थानयोर्मन्थः साक्तवेऽप्यथ मन्मथः । कपित्थे कामदेवेऽपि रथः पौरुषदेहयोः ॥ १९९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.199
- वैजयन्ती मन्थरमन्थरः सूचके कोपे मन्थाने मन्दगामिनि । मार्गणं मृगणायां स्यान्मार्गणो याचके शरे ॥ ६४ ॥ Vaijayantī 7.5.64