शूल
śūlaक्ली · neut.In 13 kośas: 15 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
सर्वला तोमरे शल्यं शङ्कौ शूले त्रिशीर्षकम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शूलोऽस्त्रियां पिनाकोऽपि त्रिशूलं त्रिशिखं च षण् ।अजगावं चाजगवमजकावं तदिष्यते ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 चा (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
विष्कम्भः प्रीतिरायुष्मान्सौभाग्यश्चापि शोभनः ।अतिगण्डः सुकर्मा च धृतिः शूलं ततः पुनः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शूलं तु त्रिशिखं पारिषद्याः स्युः प्रमथा गणाः ।कुष्माण्डकः केलिकिलो नन्दितं… ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
तोमरोऽस्त्री सर्वला स्त्री परिघः परिघातनः ।शूलिः स्त्री शूलमस्त्री*[स्यात् ] क्षिपणिः क्षिपका स्त्रियाम् ॥अरि क्लीबे चक्रमस्त्री गदादीनि पृथक्पृथक् ।शल्यं न स्त्री ध्रुवः शङ्कुः शम्बकः कीलकश्च सः ॥अस्रः पुंसि तथा कोणः स्त्रियः पाल्यश्रि-कोटयः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
विष्टब्धाख्यं तदनिलदुर्गत्योः शूलमस्त्रियाम् ।आध्मा आध्मानमानाह उदरापूर इत्यपि ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
छेदने[लूः] पिप्पलः कम्बलः शम्बलःशील-शैलोपलाः शूलतूलाङ्गुलाः ।वल्कलं पल्वलं धूमलं खण्डलंकुण्डलं कुड्मलं मूलवन्मङ्गलम् ॥ ६५ ॥
स्रग्विणीmetre not read in every linenearly स्रग्विणी
genderपुंक्लीm. n.
अण् । अञ् । य । यत् । यु । ठक् । यक् । वुञ्च । एते प्रत्ययाः भावे कर्मणि वा यदि स्युस्तदा तदन्तानामेतेषां नपुंसकत्वं जानी[नि]हि । यथा "हायनान्तयुवा[पुरोहिता]दिभ्योऽण्" । द्विहायनस्य भावः कर्म वा द्वैहायनम् । यूनो भावः कर्म वा यौवनम् । "न घृत" इति नलोपे प्राप्ते इत्यण् पठ्यत इति प्रकृतिभावः । स्थावरं यजमानम् । इगन्तत्वे "नलघूपध" इत्यण् । मृदोर्भावः कर्म वा मार्दवम् । पाटवः लाघवम् । आर्जवम् । "अञप्राणिजातिभिर्जातिवयोवचनो गोत्रादिभ्योऽञ्" । अश्वस्य भावः कर्म वा आश्वम् । गार्दभम् । वयोवचनात्कौमारम् । शैशवम् । उद्गात्रादेः । इदमौद्गात्रम् । "सख्युर्य" इति यः । सख्युर्भावः कर्म वा सख्यम् । "स्तेयन्नलोपश्चे"ति यत्प्रत्ययः । स्तेयस्य भावः कर्म वा स्तैन्यम् । "होत्रादिभ्यो युः" । होतुर्भावः कर्म वा होत्रीयम् । पोत्रीयं अङ्गात्रीयं दुहित्रीयम् । ठक् । कपेर्भावः कर्म वा कापेयम् । रोहितादिभ्यो यक् । बृहस्पतेर्भावः कर्म वा बार्हस्पत्यम् । सैन्यापत्यम् । वुञ् । "योपधाद्गुरूपोत्तमाद्वुञ्" । रमणीयस्य भावः कर्म वा रामणीयकम् । अहोरूपमित्यादिके द्रष्टव्यम् ।व्रजशूलौ पुंसि नपुंसके च मृधम् ।कम्बलतोमरमुकुलकन्दुकाः पुंसि भास्त्रा स्त्री ॥ ८८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
परश्वधः कुठारोऽपि पर्शुः स्वधितिपर्श्वधौ ।शूले त्रिशीर्षकं प्रोक्तं तोमरे सर्वला मता ॥ ३९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पलालपल्वलौ शौलबलशम्बलकुड्भलाः ।शूलमूलाञ्चलाः शीलकुण्डलाङ्गुलमङ्गलाः ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
genderक्लीneut.
पुंनपुंसकयोः शल्यं पुंसि शङ्कुविषाक्षरौ ।शूलं समीकं समिकं त्रिशूलन्तु त्रिजालकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सत्योऽत्री(शसः श्री)शो ह्लादिनी च वामगुल्फगतस्तथा ।शूलः कुबेरो दाता च द-कारो धादिमः स्मृतः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धाता च धादिमः सत्यः कुबेरो ह्लादिनी ततः ।अत्रीशो वरदः शूलो वामगुल्फो द-कारकः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शूलोऽस्त्री सीसकं लग्नाः प्रातर्गेयाः स्तुतिव्रताः ।भोगावली वन्दिपाठो वसुकीटस्तु याचकः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
रुग्भेदे शस्त्रभेदे च शूद्रवाक् तु द्वयोरियम् ।तुर्यवर्णे सङ्करजेऽप्येतयोः पुनरर्थयोः ॥ १४०३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स (wrong syllable)
doubtful
शूल as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् पिनाकसाष्टे शते सुवर्णानां हेम्न्युरोभूषणे पले ॥ १३ ॥ दीनारेऽपि च निष्कोऽस्त्री कल्कोऽस्त्री शमलैनसोः । दम्भेऽप्यथ पिनाकोऽस्त्री शूलशङ्करधन्वनोः ॥ १४ ॥ Amarakośa 3.3.14
- धरणिकोश पिनाकउलूकः कुरुयोधः स्यादुलूकाविन्द्रपेचकौ । पिनाको हरकोदण्डं पिनाकं शूलमात्रके ॥ Dharaṇikośa 1.2.15
- कोषकल्पतरु हशंभौ शूले कोपे दारुणि हस्ते च कारौ हः ॥ Koṣakalpataru 6.32.1
- नानार्थार्णवसंक्षेप कडारकडारं तु जले क्लीबं रूक्षताशूलयोस्तु ना । तथा कपिलवर्णे च तद्युक्ते त्वभिधेयवत् ॥ ३५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.356
- वैजयन्ती पिनाकपिनाकोऽस्त्री रजोवर्षे शूले शंकरधन्वनि । त्रिषूर्ध्वबाहुपुंमात्रे क्ली पुंसो भावकर्मणोः ॥ ५७ ॥ Vaijayantī 7.5.57