अर्गल
argalaक्ली · neut.In 13 kośas: 19 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
genderस्त्रीक्लीf. n.
कपाटं च कवाटं स्यात् कवाटी च कवाट्यपि ।अर्गला स्यादर्गली च तथार्गलमपीष्यते ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यादर्गलं तु परिघः पुमान्स्यादथ सूचिका ।अल्पिका चेदर्गलिका कूचिका कुञ्चिकापि च ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द (wrong syllable)
genderविadj.
अस्त्रियां कटकं चक्रमनीकं च चमुस्त्रियाम् ।गलोर्गलः कुटः कोटः कोटो दुर्गश्च पुंस्यमी ॥ २४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिष्वर्गलं महत्सु द्वौ कल्लोलोल्लकावुभौ ।पुटे भेदो वङ्कचक्रे भ्रमश्च जलनिर्गमः ॥ १९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderविadj.
स्याच्छृङ्खलमण्डलयोः पटलार्गलयोरपि ।पूलकन्दलयोरित्थमवहेलस्य तत्पुनः ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ल (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कपाटी च कवाटी च त्रिषु स्यादररी न ना ।अरिः स्त्रियामथैतस्य विष्कम्भिन्यर्गलस्त्रिषु ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तारं तथा प्रतिसरं खलं तु पवनस्थले ।शललं शल्यरोमार्थं कुवलं पटलार्गलौ ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
एते तृष्णादयः शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयं तृष्णा पिपासा । कृपा दया । पताका चिह्नम् । रथ्या मार्गः । कृषिर्वैश्यवृत्तिः । काकिणी पणचतुर्भागः । प्रतिशीरा तिरस्कारिणी । धारा प्रपतनं ऊर्णामयी पर्वतस्य रेखा च ।नेमिश्चक्रपिण्डिका ।चतुःपथयुगलछलचेलखोलधिष्ण्यार्गलशफानाम् ।विद्धि नपुंसकभावं पण्यस्य च पिच्छपलयोश्च ॥ ६८ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
कोशः खड्गपिधाने स्याच्छिम्बायां च निरीक्ष्यते ।कटाहकलशौ पूलकन्दलार्गलशृङ्खलाः ॥ १७५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तद्बन्धदारुणि प्रोक्तो विष्कम्भश्चार्गलं तथा ।अयोविकारे तु सदः संननादो विघण्टकः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हुङ्कावाडीति विख्याते अर्गलार्गलमित्यपि ।आरोहनञ्च सोपानं पठा इति समाह्वये ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्राङ्गणाऽङ्गणे त्वजिरेऽङ्गनं स्याद्वलजे पुनः ।द्वाः स्री द्वारं च बारोपि, परिघेऽर्गलमर्गला ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
अर्गलो तथा वर्गल्यर्गलिका, द्वारयन्त्रके ।ताडकं तालकं चास्योद्घाटयन्त्रे तु तालिका ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 था (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तोरणस्योपरिस्थं यद्दाम वन्दनमालिका ।स्यात् कवाटं त्रिष्वररं तद्विष्कम्भेऽर्गलार्गलम् ॥ ८५४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्रि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
उपस्कारः प्रस्खलनी भूमिस्था पुटपिच्छला ।श्वद्रंष्ट्रार्गलशृङ्गाटमण्डूकाद्यन्वितार्थकम् ॥ १३०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
त्रिलिङ्ग्यान्तु प्रतिसरस्फुलिङ्गनखरार्गलाः ।कन्दरं शृङ्खलं नालं वल्लूरफलमुस्तकाः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
तलयन्त्रं क्षुराकारं यदि वा क्रकचोपमम् ।श्वदंष्ट्रार्गलशृंगाटमण्डूकाद्यन्वितार्थकम् ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अर्गलं द्वारपटलं विदण्डस्त्वर्गला त्रयी ।अस्त्री तु घर्घरोऽट्टादेरधोद्वारकवाटिका ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अन्तरेऽपि च कपाटरोधकेनिर्मलं विमलवाचि वाच्यवत् ।देवभुक्तकुसुमेऽभ्रके तथाशुष्कमांसपणिके तु शौष्कलः ॥ २० ॥
रथोद्धता
doubtful
अनलो वसुभिद्वह्न्योरनिलो वाजिवातयोः ।अर्गलस्त्रिषु कल्लोले चान्तर्दण्डकपाटयोः ॥
अनुष्टुप्
अर्गल as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु परिघकाचकलशे च कलशे पलिघः प्राकारगोपुरे तद्वत् । परिघो योगविशेषे- ऽर्गलघातास्त्रेषु संदिष्टः ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.4.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप परिघप्रतिघस्तु प्रतिहतौ स्यात् क्रोधवधयोरपि । परिघस्त्वर्गले दण्डे परिधातास्त्रयोगपि ॥ १४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.147
- शब्दरत्नावली परिघउल्लाघः प्रयते कृष्णे नीरोगदक्षयोस्त्रिषु । निदाघः स्वेदसलिले ग्रीष्मकाले तयोष्मनि ॥ पलिघः कलशे काचघटगोपुरसद्मसु । परिघोऽर्मलघाताऽस्त्रयोगभेदेषु कीर्तितः ॥ प्रतिघः प्रतिघातेऽपि क्रोधमूर्छनयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.4.8
- शब्दरत्नाकर परिघपतंगः शलभे शालौ खगे कमलबान्धवे । पुष्परेणौ च रेणौ च परागः परिघोऽर्गले ॥ २११८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2118
- वैजयन्ती परिघपरिधिर्यज्ञिये काष्ठे प्राकारे परिवेषणे । परिघाते मूढगर्भे परिघोऽर्गलदण्डयोः ॥ ४१ ॥ Vaijayantī 7.1.41