विस्तार
vistāraपुं · masc.In 13 kośas: 20 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 39 as a meaning of another word.
विस्तारविटपौ तुल्यौ प्रसूनं कुसुमं सुमम् ॥ ११२४ ॥पुष्पं सूनं सुमनसः प्रसवश्च मणीवकम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
पल्लवोऽस्त्री किसलयं विस्तारो विटपोऽस्त्रियाम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अवाग्भागो भवेद्वुध्नः प्राग्रं तु शिखिरं शिरः ।विस्तारो विटपः प्रोक्त आरोहस्तु समुच्छ्रयः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समासः स्यात्समाहारः संक्षेपः सङ्ग्रहस्तथा ।व्यासः प्रपञ्चो विस्तारः स च शब्दस्य विस्तरः ॥ ७६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परिसर्या परीसारः स्यादास्या त्वासना स्थितिः ।विस्तारो विग्रहो व्यासः स च शब्दस्य विस्तरः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विस्तारविटपावस्त्री कलिकोत्कलिके स्त्रियौ ।कलिः कली उभे तद्वत् क्षारको जालिजालके ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
छल्ली त्वचश्चोचमन्त्ये न स्त्रियां वल्क-वल्कलौ ।मज्जायां सारमज्जानौ विस्तारो विटपोऽस्त्रियाम् ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
[112a]राजहस्ती च सुग्रीवः प्रभिन्नो गर्जितोऽपि च ।मत्तोऽथ निर्मदोद्वान्तौ विस्तारो मदकारि यत् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भोगः प्रपञ्चो विस्तारो व्यासो विग्रह इत्यपि ।विस्तरस्तु स शब्दस्य प्लववस्तु न योषिति ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विस्तारो विटपश्चापि वृक्षप्रसारबोधवान् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रपञ्चाऽऽभोगविस्तारव्यासाः विस्तारवाचकाः ।विस्तरो विग्रहः शब्दे समस्तपदस्फोटने ॥ २६०४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विस्तीर्णतायां विस्तारो विग्रहो व्यास इत्यपि ।विस्तरः शब्दसम्बन्धी लोकात्तुगुणविस्तरः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उच्छ्रायश्च, प्रपञ्चे तु विस्तारो विस्तरोऽपि च ।शब्दे विस्तर एवैकः, समस्ते निखिला-ऽखिले ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परुः पर्व पुमान् ग्रन्थिर्विस्तारो विटपोऽस्त्रियाम् ।शाखालता स्कन्धशाखा शाला तुल्ये शिफाजटे ।अवरोहस्तु सा शाखा या मूलादग्रमाश्रिता ॥ ४४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पक्षभागः पार्श्वभागो मेदः स्थूलोच्चयो गतेः ।तत् फलं त्वंसयोर्मध्यं विस्तारो गजशास्त्रकम् ॥ ७०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विस्तारो विग्रहो व्यासः स तु शब्दस्य विस्तरः ।इज्यायामपि दीक्षा स्यात् प्रतीक्षा प्रतिपालनम् ॥ १७३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विस्तारो विटपः स्तम्ब उच्छ्रायस्तु ममुन्नतिः ।छदस्तु छदनं पत्रं पलाशं पतनं दलम् ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परभागो गुणोत्कर्षः प्राग्भारोऽतिशयो भरः ।विस्तारो विग्रहो व्यासस्स तु शब्दस्य विस्तरः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अङ्गारस्तु महीसुते नरि न तु स्यादुल्मुके स स्त्रियांशृङ्गारः सुरतेऽस्त्रियां रसभिदि स्याद्धस्तिनां मण्डने ।क्लीबं नागजचूर्णदेवकुसुमे मार्जार ओतौ मतःखट्वाङ्गान्त[र]केऽथ विस्तृतिगतो विस्तार उक्तोऽपि च ॥ ५३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
meaningsविस्तृति
स्तम्बेऽथ द्विजभेदसूर्यगणयोर्व्यासे तथा माठरोऽथोद्धारोऽपि समुद्धृतावपि ऋणे रोद्ध्रे पुनः शाबरः ।पापे चाप्यपराधकेऽथ योषिति मतो ज्ञैः शूकशिम्ब्यामयंशारीरस्तु वृषे शरीरजनिते स्याद्वाच्यलिङ्गोपमम् ॥ ५४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
meaningsस्तम्ब
doubtful
विस्तार as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् व्रततिविस्तारवल्ल्योर्व्रततिर्वसती रात्रिवेश्मनोः । Amarakośa 3.3.131
- नामलिङ्गानुशासनम् वितानक्रतुविस्तारयोरस्त्री वितानं त्रिषु तुच्छके ॥ ११३ ॥ मन्देऽथ केतनं कृत्ये केतावुपनिमन्त्रणे । Amarakośa 3.3.216
- नामलिङ्गानुशासनम् ऊररीऊरर्यूरी चोररी च विस्तारेऽङ्गीकृतौ त्रयम् । Amarakośa 3.3.496
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) वितानप्रत्ययाः शपथज्ञानहेतुविश्वासनिश्चयाः । विस्तारे कदके शून्ये वितानं स्यात्क्रतौ क्षणे ॥ ८४८ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.848
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) ऊरीविस्तारेऽङ्गीकृतावूरी कथ्यत उररी तथा । असंशये भवेदद्धा सहार्थान्तिकयोरमा ॥ ८८५ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.885
- धरणिकोश वितानमन्दचेष्टे वितानः स्याद्वितानं वस्त्रवेश्मनि । वितानः कथितो यज्ञे शून्यविस्तारयो[63]रपि ॥ Dharaṇikośa 19.3.15
- धरणिकोश विष्टम्भविष्कम्भं स्यात्परिष्टम्भे योगे च चन्द्रसूर्ययोः । विष्टम्भः प्रतिबन्धे स्याद्विस्तारे च प्रकीर्तितः ॥ Dharaṇikośa 23.2.3
- धरणिकोश उररीपुरात्यर्थे पुराणे च प्रबन्धातीतभाविषु । उरर्युरुरी चोरी च विस्तारेऽङ्गीकृतौ त्रयम् ॥ Dharaṇikośa 34.16.3
- कोषकल्पतरु विगृह्णातिअप्रसादे भर्त्सने च बन्धकीकरणे तथा । वेर्विस्तारे विरोधे च समासार्थप्रकाशने ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 3.5.32
- कोषकल्पतरु विस्तृणातिअवात्स्तृणातिः संरोधे दर्भन्यासे परेः स्मृतः । प्रणये वेश्च विस्तारेऽथास्ते स्यादुपवेशने ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 3.5.40
- कोषकल्पतरु प्रपञ्चविस्तारसंचयार्थे व्यत्यासे क्वापि संदिष्टः । मुनिभिदि पुंसि मरीचिः कृपणे परवद्रुचौ द्वंद्वे ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.5.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप तनुस्विस्तारे च शरीरे च तेजस्तु बलतोययोः । नवनीतेऽनले धर्मे ज्योतिष्यर्चिषि रेतसि ॥ २९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.29
- नानार्थार्णवसंक्षेप घनविस्तारे कठिने तु त्रिर्विपुले मूर्तसान्द्रयोः । कफस्थगन्धयुक्ते च क्ली तु वाद्यान्तरे मुखे ॥ ३८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.383
- नानार्थार्णवसंक्षेप तानविस्तारे तानशब्दोऽथ गीतिधर्मे नपुंसकम् । तापस्तप्तौ पुमान् स्त्री तु तापी स्यान्निम्नगान्तरे ॥ ५२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.529
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्यासव्यासो द्वैपायनमुनौ विस्तारे चाप्यसौ तु नप् । धनुर्विशेषे विगतक्षेपादौ तु त्र्यथो पुमान् ॥ १२१९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1219
- नानार्थार्णवसंक्षेप आततिअष्टाशीत्यक्षरे च स्याच्छन्दोभेदेऽप्यथाततिः । अन्धकारे तथा मार्गे विस्तारे च प्रकीर्तिता ॥ ९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रसूतिप्रवाहे च प्रसूतिस्तु पुत्रयोरपि जन्मनि । प्रसवाख्यक्रियायां च वल्लीविस्तारयोः पुनः ॥ ५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.51
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रपञ्चरक्तस्रुत्यात्मके दीर्णौ प्रपञ्चस्तु विपर्यये । विस्तारे सञ्चये च स्यात् प्रवेष्टस्तु भुजे भवेत् ॥ १३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.137
- नानार्थार्णवसंक्षेप विष्कम्भकूपकाङ्गप्रभेदे च कालयोगान्तरे तथा । विस्तारे चाथ विष्टम्भः प्रतिबन्धे प्रकीर्तितः ॥ १९३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.193
- नानार्थार्णवसंक्षेप विष्टररभसस्त्वाह विस्तारं विस्तृतिस्तम्बयोरथ । विपाकः पचने स्वेदे* विरुद्धे कर्मणः फले ॥ १९६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.196
- नानार्थार्णवसंक्षेप पल्लवपल्लवोऽस्त्री किसलये पत्रमात्रप्रकोष्ठयोः । विस्तारे विटपेऽथाह रभसोऽमुं बलेऽपि च ॥ १०५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1054
- नानार्थार्णवसंक्षेप विग्रहशोभायामपि च भ्रान्तौ वेर्भ्रमे च त्रिषु त्वयम् । वीतभ्रमे विग्रहस्तु विस्तारे युद्धदेहयोः ॥ १७२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1722
- शब्दरत्नावली विटपविटपोऽस्त्री तु विस्तारः शाखापल्लवसंहितौ ॥ Śabdaratnāvalī 3.4.27
- शब्दरत्नावली प्रपञ्चप्रपञ्चोऽपि च विस्तारे सञ्चरे नवतोरणे । क्रकचः करपत्रेऽस्त्री ग्रन्थिलाख्यद्रुमे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.6.14
- शब्दरत्नावली घनघनं मध्यमनृत्ये स्यात्कांस्यतालादिवाद्यके । पुंसि मुस्तामेघदार्ढ्यविस्तारमुद्गरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.4
- शब्दरत्नावली वितानसार्वभौमगृहेऽपि स्यादहङ्कारपरे त्रिषु । वितानोऽस्त्री तु विस्तारचन्द्रातपमखेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.77
- शब्दरत्नावली विष्कम्भवल्लभोऽध्यक्षदयितशुभलक्षपावाजिषु । वर्षाभूः स्त्री तु शोथघ्न्या भूवल्ली भेकयोः पुमान् ॥ विष्कम्भः प्रतिबन्धे च विस्तारयोगभेदयोः । योगिबन्धभेदेऽर्गलारूपकाङ्गप्रभेदयोः ॥ विस्रम्भः प्रणये केलिकोपविश्वासयोरपि । विष्टभ्यो रोगभेदे स्यात्प्रतिबन्धे भवेत्पुमान् ॥ वैदर्भं वाक्यवक्तत्वे वेदर्भी रीतिभिद्यपि । शरभः पशुभेदे स्यात्करमे वानरेऽपि च ॥ सनाभिः सदृशे पुंसि ज्ञातौ स्नेहयुतेऽपि च । सुरभिः शल्लकीमातृसुरागोष्वपि च स्त्रियाम् ॥ वसन्ते चम्पके जातीफलगन्धफले पुमान् । क्लीबं गन्धाश्मनि स्वर्गे सुगन्धिकान्तयोस्त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.13
- शब्दरत्नावली संस्त्यायपुमान् सिंहे मधुकरे शिलातुल्ये तु वाच्यवत् । संस्त्यायः पुंसि विस्तारे संस्थानसन्निवेशयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.50
- शब्दरत्नावली विस्तरविष्टरः कुशमुष्टौ स्यादासनेऽपि भवेत्पुमान् । विस्तरो बाक्प्रपञ्चे स्याद्विस्तोरेऽपि च संहतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.99
- शब्दरत्नावली पल्लवदीदिविः पुंसि गीर्वाणगुरौ भक्ते समुच्छिते । निष्पावः सूर्पपवने राजमाषे कडङ्गरे ॥ निह्नवः स्यादविश्वासे तथा गुप्तावलापयोः । पल्लवो विटपे षिङ्गे विस्तारे वलयेऽपि च ॥ शृङ्गोरेऽलक्तरागे च चापलेऽपि च न स्त्रियाम् । प्रभवो जन्महेतौ स्यात्स्थले चाद्योपलब्धये ॥ प्रसेवः स्यूतवीणाङ्गे प्रभावः शक्तितेजसोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.30
- शब्दरत्नावली व्यासव्यासो मुन्यन्तरे पुंसि विस्तारभावभेदयोः । शंसा वाक्ये तु वाञ्छायां प्रशंसायामपि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.11
- शब्दरत्नावली विग्रहविग्रहं समरे देहे विस्तारप्रविभागयोः । विदेहो मिथिलाभूपे देहशून्ये तु वाच्यवत् ॥ वैदेही पिप्पलीसीतारोचवासु वणिक् स्त्रियाम् । संग्रहो ग्राहसंक्षेपबृहदुत्तुङ्गकेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.26
- शब्दरत्नावली उरिप्र प्रकर्षे गताद्यर्थे अरे सम्बोधने क्रुधि ॥ उर्य्युरी चोररी च स्याद्विस्तारेऽङ्गीकृतावपि । दुर्निषेधे च दुःखे च निर्निषेधे च निश्चये ॥ परि स्यात्सर्वतीभावभागवर्जनदूषणे । व्याप्ति वीप्सालक्षणेत्थम्भूतदोषप्रकाशने ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.52
- शब्दरत्नाकर विष्कम्भवाहसोऽजगरे वह्नौ चित्रे दर्पे च विस्मयः । विस्तारे प्रतिबन्धे च विष्कम्भो विबुधः सुरे ॥ २१६२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2162
- शब्दरत्नाकर ऊरीउपाधिकेऽन्तिके हीनेऽप्युत प्रश्नवितर्कयोः । विस्तारेऽङ्गीकृतावूरी स्यादुरर्यूरीति च ॥ २२६५ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2265
- त्रिकाण्डशेष व्यासरसे क्रूरे च विकृतौ बीभत्सस्त्रिषु नाऽर्ज्जुने । व्यासो मुनौ च विस्तारे बर्हिर्ना कुशशुष्मणोः ॥ ४५२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.452
- वैजयन्ती विष्कंभरहःप्रकाशौ वीकाशौ विपाकः स्वेदपाकयोः । विश्वात्मार्केऽपि विष्कंभो विस्तारप्रतिबन्धयोः ॥ ६७ ॥ Vaijayantī 7.1.67
- वैजयन्ती वितानअर्थवद्विषयोपेत इन्द्रिये तु नपुंसकम् । अस्त्री वितानमुल्लोचे विस्ताराध्वरयोः क्षणे ॥ ७६ ॥ Vaijayantī 7.5.76
- वैजयन्ती ऊरीइति हेतुप्रकरणप्रकारादिसमाप्तिषु । विस्तारेंऽगीकृतावूरी स्यादुरर्यूररी यथा ॥ १७ ॥ Vaijayantī 8.7.17