All kośas › Śabdaratnāvalī

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī

मथुरेश · Śabdaratnāvalī (An Early Seventeenth Century Kośa Work Compiled in the name of Musā-Khān) By Mathureśa. · The Asiatic Society, 1 Park Street, Calcutta 16 · July 1970 A.D. · Pandit Manindra Mohan Chaudhari

4,306 verses · 34,698 words tagged · 6,000 marked doubtful (dashed)

नानार्थवर्गप्रकाशः · बान्ताः

बकारो वरुणे कुम्भे बिः पक्षिण्यथवीर्गतौ ।

7.23.1 · p. 250

अनुष्टुप्

ब=वरुण कुम्भबि=पक्षिन्वी=गति

कम्बुर्नागजशम्बूकवलये शङ्खकेऽस्त्रियाम् ॥कम्बिः स्त्रियान्तु वंशांशे खजाकायामपि स्त्रियाम् ।अथ क्लीबं शण्डकेऽस्त्रीवाच्यलिङ्गन्त्वविक्रमे ॥

7.23.2 · p. 250

अनुष्टुप्

कम्बु=नागज शम्बूक वलय शङ्खककम्बि=वंशांश खजाकाक्लीब=शण्डक अविक्रम

खर्वं संख्याभिदि क्लीबं नीचे स्यात्त्रिषु वामने ॥

7.23.3 · p. 250

खर्व=संख्याभिद्नीच वामन

जम्बूः स्त्री वृक्षभिन्मेरुद्वीपभेदनदीषु च ॥

7.23.4 · p. 250

जम्बू=वृक्षभिद्मेरुद्वीपभेद नदी

डिम्बो वारिप्लवप्लीहाफुस्फुसाण्डभयस्वने ।दर्वी सर्पफणायान्तु खजाकायामपि स्त्रियाम् ।पूर्वस्तु पूर्वजे पुंसि पूर्वं प्रागादपयोस्त्रिषु ॥

7.23.5 · p. 250

अनुष्टुप्metre not read in every line

डिम्ब=वारिप्लव प्लीहा फुस्बुस अण्ड भय स्वनदर्वी=सर्पफणा खजाकापूर्व=पूर्वज प्राक्आद्य

लम्बा स्यात्कमलागौर्य्योः स्यात् स्त्रियां तिक्ततुम्बीषु ।बिम्बोऽस्त्री तु मण्डपे स्यात्प्रतिबिम्बे च पुंस्यपि ॥

7.23.6 · p. 250

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 म्बी (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 तु (wrong syllable)

लम्बा=कमला गौरी तिक्ततुम्बीबिम्ब=मण्डप प्रतिबिम्ब

बिम्बीफले क्लीबलिङ्गं सरटे च पुमान् क्वचित् ।शम्बो ना वज्रमूषललोहे त्रिषु शुभान्विते ॥

7.23.7 · p. 250

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 7 ष (wrong syllable)

बिम्ब=बिम्बीफल सरटशम्ब=वज्र मूषल लोह शुभान्वित

स्तम्बो गुत्से पुमानेव स्यात्प्रकाण्डमहीरुहे ।

7.23.8 · p. 250

अनुष्टुप्

स्तम्ब=गुत्स प्रकाण्डमहीरुह

कदम्बः सर्षपे नीपे निकुरम्बे नपुंसकम् ॥

7.23.9 · p. 250

अनुष्टुप्

कदम्ब=सर्षप नीप निकुरम्ब

कलम्बी शाकभेदे स्त्री कदम्बे च शरे पुमान् ।कादम्बः पक्षिभेदे स्यात्सायके च भवेत्पुमान् ॥

7.23.10 · p. 250

अनुष्टुप्

कलम्बी=शाकभेदकलम्ब=कदम्ब शरकादम्ब=पक्षिभेद सायक

गजाह्वा गजपिप्पल्यां क्लीबन्तु हस्तिनापुरे ।गन्धर्वः कोकिले पुंसि पशुभेदे तुरङ्गमे ॥

7.23.11 · p. 250

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्तु (wrong syllable)

गजाह्वा=गजपिप्पलीगजाह्व=हस्तिनापुरगन्धर्व=कोकिल पशुभेद तुरङ्गम

अन्तराभवसत्त्वे च खेचरे दिव्यगायने ।गोडुम्बा तु गवादन्यां गोडुम्बः शीर्णपर्णके ॥

7.23.12 · p. 250

अनुष्टुप्

गन्धर्व=अन्तराभवसत्त्व खेचर दिव्यगायनगोडुम्बा=गवादनीगोडुम्ब=शीर्णपर्णक

द्विजिह्वः सूचके चौरे दुःसाध्ये च भुजङ्गमे ।नितम्बः स्त्रीकटीपश्चाद्भागे तत्कटिमात्रके ।पर्वतःस्कपिकटके स्कन्दे वेधसि कुत्रचित् ॥

7.23.13 · p. 251

अनुष्टुप्metre not read in every line

द्विजिह्व=सूचक चौर दुःसाध्य भुजङ्गमनितम्ब=स्त्रीकटीपश्चाद्भाग कटिमात्रकपर्वत=कपिकटक स्कन्द वेधस्

प्रलम्बो हारभेदे स्यात् शाखायाञ्च पयोधरे ।लताङ्कुरे दैत्यभेदे त्रपुषे च प्रलम्बने ॥

7.23.14 · p. 251

अनुष्टुप्

प्रलम्ब=हारभेद शाखा पयोधर लताङ्कुर दैत्यभेद त्रपुष प्रलम्बन

हेरम्बो महिषे लम्बोदरे च शौर्यगर्विते ।

7.23.15 · p. 251

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable); pāda 3, syllable 7 म्बु (wrong syllable)

हेरम्ब=महिष लम्बोदर शौर्यगर्वित

राजजम्बूश्च जम्बुभित्पिण्डखर्जुरयोः स्त्रियाम् ॥

7.23.16 · p. 251

metre not recognised

राजजम्बू=जम्बुभिद्पिण्डखर्जुर

ललजिह्वः पुमानुष्ट्रशुनो हिंस्रेऽपि चान्यवत् ।शतपर्वा वचायान्तु दूर्वायां भार्गव स्त्रियाम् ॥

7.23.17 · p. 251

अनुष्टुप्

ललजिह्व=उष्ट्र श्वन्हिंस्रशतपर्वा=वचा दूर्वा भार्गवस्त्री

धुलीकदम्बस्तिनिशे कदम्बे वरुणद्रुद्मे ।शृगालजम्बू गोडुम्बे तथा घोषाफले स्त्रियाम् ॥

7.23.18 · p. 251

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 द्रु (wrong syllable)

धुलीकदम्ब=तिनिश कदम्ब वरुणद्रुमशृगालजम्बू=गोडुम्ब घोषाफल