जीमूत
jīmūtaपुं · masc.In 21 kośas: 24 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
नभ्राट्तडित्वान्मुदिरो घनाघनोऽभ्रं धूमयोनिस्तनयित्नुमेघाः ।जीमूतपर्जन्यबलाहका घनो धाराधरो वाहदमुग्धरा जलात् ॥ १६४ ॥
upajati mixed
genderपुंmasc.
अभ्रं मेघो वारिवाहः स्तनयित्नुर्बलाहकः ॥ ६ ॥धाराधरो जलधरस्तडित्वान्वारिदोऽम्बुभृत् ।घनजीमूतमुदिरजलमुग्धूमयोनयः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अभ्रमब्दो घनो मेघः स्तनयित्नुः पयोधरः ।धाराधरो धूमयोनिर्जीमूतश्च बलाहकः ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाकुर्घनाघतः शैलो जीमूतः पर्वतोऽपि च ।सानुमान् दुर्धरो वज्रिदुर्गमो दुरतिक्रमः ॥ १८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गिरिर्गोत्रोऽचलः शैलः स्थावरो धातुभृद्धरः ।कुकीलः सानुमान्व्यंशो जीमूतः पृथुशेखरः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जीमूतः शम्बरो वातरथोऽपि स्याद्वराहकः ।गडेरोऽब्दो गदयित्नुर्नभसोऽर्थाद्ध्वजार्थकः ॥ १५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जीमूतोऽभ्रचरो गडेर-सरटौ धाराधरः कंधरो ।नभ्राडभ्र-तमाल-सानुग-नभो-धूमाश्च धूमोद्भवः ॥ ६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
शिखरी सानुमानद्रिरहार्यः कन्दराकरः ।वातंधमोऽपि जीमूतो दन्ती गोत्राग-कूटिनः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जलकुसुमनाम सर्वं निर्विशेषं नपुंसकलिङ्गं भवति । तद्यथा । इदं कमलं पङ्कजं कोकनदं कह्लारं कुशेशयमित्यादि । जलकुसुमद्वारेण नपुंसकत्वे प्राप्ते पद्मस्य विभाषा क्रियते । इदं पद्मम् । अयं पद्म इति उक्तं च । "वसन्ते शीतभीतेन कोकिलेन वने रुतम् । अन्तर्ज्जलगताः पद्माः श्रोतुकामा इवोत्थिताः ॥" ऋतेशब्दो वर्जनार्थे वर्त्तते । अभ्रशब्दमेकं वर्जयित्वा अम्बुदा मेघास्तेषामाख्या सञ्ज्ञा पर्याया इत्यर्थः तेऽम्बुदाख्याः शब्दाः पुंसि भवन्ति तद्यथा । इमे अम्बुदा मेघाः पयोधरा घनजीमूता जलधरा बलाहकाः कन्धरा इत्येवमादयः । इमे केशाः । इमे दन्ताः । इमे नखाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
जीमूतनामकास्तस्य नगरी खरमालिनी ।वैतरण्यां त्वग्निधुनी पापभेदिन्यशीतला ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तेजोमयं मण्डलं स्यान्मूर्तित्रयनिरन्तरम् ।मयूखजन्मजीमूतघनाब्दहरिघोटकाः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अम्बुदघनाघनो घनो मेघो जीमूतोऽभ्रं बलाहकः ।पर्जन्यो मिहिरो नभ्राट् शम्पा सौदामिनी तडित् ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मेघस्तु जलमुग्नभ्राड् घनाघनघनौ पुनः ।तडित्वान्मुदिरो धूमयोनिजीमूतशद्रयः ॥ १५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जीमूतो मुदिरो मेघो घनो धाराधरोऽम्बुदः ।कादम्बरी मेघमाला जैमूतं मेघसम्भवम् ॥ ३०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जीमूतो वारिदो नभ्राट् पर्जन्योऽम्भोधरोऽम्बुदः ।विद्युत्सौदामिनी शम्पा चञ्चला चपला तडित् ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जीमूतो जलदश्चाऽभ्रं जलमुक् जलदस्तथा ।वारिमुक् वारिवाहश्च वारिधरश्च वारिदः ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ध (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जलमुक् वारिमुक् वार्मुक् वनमुक् वारिदोऽम्बुभृत् ।अब्दस्तडित्वान् जीमूतः पर्जन्यः स्यान्नभोगजः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुट्टारोऽचलः जीमूतो धातुभृद्भूधरः स्थिरः ।कुटीलः कुटकी शृङ्गी निर्झरी च शिलोच्चयः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लः (wrong syllable)
genderपुंmasc.
देवताडस्तु जीमूतः खरी वेणी खरीखरा ।श्रीहस्तिनी तु भूरुण्डी चेनीति समाह्वये ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभ्रं मेघबलाहकवारिदवारिधरमुदिरजीमूताः ।स्तनयित्नुघनतटित्वद्धाराधरधूमयोनितोयमुचः ॥ २१३ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
नारायणी बहुसुताभीरुरिन्दीवरी वरी ।वेणी खरा गरी देवताली जीमूत इत्यपि ॥ ५८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेघास्तु त्रिविधास्तत्र वह्निजा धूमयोनयः ।निःश्वासजास्तु जीमूतास्ते ज्ञेया जीवरूपिणः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शैलः स्थावरधातुभृद्धरकुकीलौव्यङ्गकः सानुमा-ञ्जीमूतः पृथुशेखरश्च कटकी दन्ती नगो निर्झरी ।कुट्टारोऽथ हिमालयो नगपतिर्मेनाधवोमागुरूकैलासो गणपर्वतश्च रजतप्रस्थः कुबेराचलः ॥ १ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
कवचेऽपि वारवाणं जीमूतं पर्वतेऽपि कथयन्ति ।व्यूहं रचनायामपि दार्वाघाटेऽपि शतपत्त्रम् ॥ ७९५ ॥
आर्या
meaningsपर्वत
आयस्तः क्लिशितो जितः प्रतिहतः क्षुब्ध[श्च] कोपान्वितःअव्यक्तास्त्वपरिस्फुटा इव वचाश्चाव्यक्त ईशः स्मृतः ।जीमूतो जलदे गिरौ धृतिकरे स्याद्देवताडद्रुमेआनर्तोऽपि च नृत्यसारिणि ? जले देशप्रभेदे स्मृतः ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
जीमूत as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् अब्दअभिप्रायवशौ छन्दावब्दौ जीमूतवत्सरौ ॥ ८८ ॥ Amarakośa 3.3.88
- धरणिकोश मेघमघौषधे मघा ऋक्षे श्लाघा त्विच्छाप्रशंसयोः । मेघौ मुस्तकजीमूतावर्घौ पूजाप्रतिक्रयौ ॥ Dharaṇikośa 4.1.1
- कोषकल्पतरु धामार्गवताम्रघटे गर्गर्यां यदूत्तमे स्यात्पुटग्रीवः । जीमूतेऽपामार्गे धामार्गव उक्तस्तथा घोषे ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.29.36
- शिवकोष गराखरो ना पृथुले क्लीबं देवताडाजमोदयोः । गरा गरी च जीमूते न स्त्री तूपविषे विषे ॥ ३७४ ॥ Śivakoṣa 22.2.374
- शब्दरत्नावली देवताडअपोगण्डस्तु वलिने विकलाङ्गे च बालके । चक्रवाडः शैलभेदे चक्रवाडस्तु मण्डले ॥ जलरण्डः पयौरेणौ जलावर्ते भुजङ्गमे । देवताडश्च जीमूते सैंहिकेये हुताशने ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.36