नभस्
nabhasक्ली · neut.In 22 kośas: 45 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
ज्येष्ठस्तु शुक्रोऽथाषाढः शुचिः स्याच्छ्रावणो नभाः ।श्रावणिकोऽथ नभस्यः प्रौष्ठभाद्रपरः पदः ॥ १५४ ॥भाद्रश्चाप्याश्विने त्वाश्वयुजेषावथ कार्तिकः ।कार्तिकिको बाहुलोर्जौ द्वौ द्वौ मार्गादिकावृतुः ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 कि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
व्योमान्तरिक्षं गगनं घनाश्रयो विहाय आकाशमनन्तपुष्करे ।अभ्रं सुराभ्रोडुमरुत्पथोऽम्बरं खं द्योदिवौ विष्णुपदं वियन्नभः ॥ १६३ ॥
upajati 12
genderक्लीneut.
द्योदिवौ द्वे स्त्रियामभ्रं व्योम पुष्करमम्बरम् ।नभोऽन्तरिक्षं गगनमनन्तं सुरवर्त्म खम् ॥वियद्विष्णुपदं वा तु पुंस्याकाशविहायसी ।विहायसोऽपि नाकोऽपि द्युरपि स्यात्तदव्ययम् ॥तारापथोऽन्तरिक्षं च मेघाध्वा च महाबिलम् ।विहायाः शकुने पुंसि गगने पुन्नपुंसकम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैशाखे माधवो राधो ज्येष्ठे शुक्रः शुचिस्त्वयम् ।आषाढे श्रावणे तु स्यान्नभाः श्रावणिकश्च सः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चैत्रादिमासा मधुमाधवौ द्वौ,ततः परं शुक्रशुची क्रमेण ।नभोनभस्यौ कथिताविषोर्जौ,सहःसहस्यौ च तपस्तपस्यौ ॥ ११४ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
नभो मरुद्वर्त्म वियद्विहाय-स्तारापथः पुष्करमन्तरिक्षम् ।व्योमाम्बरं विष्णुपदं च खं द्यौ-र्विहायसा स्याद्गगनं तथा द्युः ॥ १३७ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
आकाशश्च नभो व्योम गगनं सुरवर्त्म खम् ।महाबिलं शब्दगुणं तारकापथमित्यपि ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नभो नाभो स्त्री नभसं विहायः स्याद्विहायसम् ।अन्तरीक्षं चान्तरिक्षं स्फुर्जथुः स्फूर्जथुः समौ ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गोनन्दाङ्कनवानां च ग्रहखेटा खगास्तथा ।शून्याभ्रगगनं व्योम खमंबर नभो वियत् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्रिकोणं च तथाकाशं व्यापारं दशमं विपत् ।कर्माम्बराख्यं व्योमं च गगनं पुष्करं नभः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चैत्रादि नाम मासानां बुधैः संज्ञा प्रकीर्तिता ।मधुश्च माधवः श्रुक्रशुचिर्नभो नभस्यवै ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्न (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अन्तरिक्षं नभो व्योम गगनं सुरवर्त्म खम् ।वियद्विष्णुपदं दिव्यं वायुवर्त्म विहायसम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुंस्याकाशः क्लीबपुंसोर्विहायाः षण्नभोम्बरम् ।पुष्करं व्योम गगनमनन्तं खं दिवं वियत् ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गन्धनाडी गन्धवहा गन्धज्ञा गन्धनालिका ।विकूणिका नभाः क्लीबे घ्राणं नो नर्कनर्कुटे ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ग (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्पर्शनः कः समीरो यः स्पर्शनो मारुतो नभः ।वायुस्ततो मातरिश्वा हरिरात्मा वहश्च वाः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शुचिर्नभस्तु नभसो नभाः श्रावणिकश्च सः ।भाद्रो भाद्रपदः प्रौष्ठपदोऽपि च नभस्यकः ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वेधआदीन्विना सान्तं द्विस्वरं मन्नकर्त्तरि ।धनरत्ननभोऽन्नानां मनसो घुसृणस्य च ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्योमाम्बरं पुष्करमन्तरिक्ष-मत्रान्तरिक्षे सरकोऽस्त्रियां खम् ।अनन्तमाष्ट्रं गगनं वियच्चनभो नभाकं नभसो नभश्च ॥ १ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
जीमूतोऽभ्रचरो गडेर-सरटौ धाराधरः कंधरो ।नभ्राडभ्र-तमाल-सानुग-नभो-धूमाश्च धूमोद्भवः ॥ ६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
ज्यैष्ठः शुक्रोऽप्यथ शुचिः पुंस्यषाढक इत्यपि ।आषाढेऽथ श्रावणिकः श्रावणोऽत्र नभाः पुमान् ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रय्यां मृणालं बिस-तन्तुले नभःक्लीबे लिशं चाथ गणेम्बुजादिनः ।षण्डश्च शण्डो गदितौ किलास्त्रियांकन्दः शिफा स्त्री करहाट-कर्दटौ ॥ १२ ॥
इन्द्रवंशा
genderक्लीneut.
खं विहायो वियद्व्योम गगनाकाशमम्बरम् ।द्यौर्नभोऽभ्रोऽन्तरीक्षं च मेघवायुपथोऽप्यथ ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैशाखे राध इत्येवं ज्येष्ठे शुक्रोऽपि कथ्यते ।आषाढे च शुचिः श्रावणिकस्तु श्रावणो नभाः ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आकाशोऽस्त्री नभो व्योमान्तरीक्षं खं मरुत्पथः ।पुष्कराभ्रे तथा विष्णुपदं मेघाश्रयोऽपि च ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रत्नाङ्गणनभोगूथशुक्तान्नतमसामपि ।हृषीकशुभपिच्छादिधनदारुमनोहृदाम् ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऊर्ध्वं लेखगमानन्दमनन्तं सर्वगं पृथु ।पुष्करं दुष्करं निष्कं नभः खं नभसं नभम् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नाकोऽम्बरं विष्णुतीर्थं निर्मोकः कञ्चुकोऽपि च ।कर्बुरं नभसः सोमं व्योमनं पिच्छमस्त्रियाम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नाको जीवन्तिका माला चावरोधः फलोदयः ।नभो गुलूची दुर्वारा दूर्वा चिन्तितकामदा ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्रावणे तु श्रावणिको नभाश्च नभ इत्यपि ।भाद्रे भाद्रपदः प्रोष्ठपदो भाद्रा च सम्मता ॥ १४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्रा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
आकाशमभ्रं गगनं व्योम विष्णुपदं नभः ।अम्बरं पुष्करं खं द्यौरन्तरिक्षं मरुत्पथः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथाऽऽषाढः शुचिश्चापि श्रावणस्तु नभास्तथा ।श्रावणिकोऽथ भाद्रश्च भाद्र-प्रौष्ठपरः पदः ॥ १५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 णि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
वियद्विष्णुपदं खञ्च द्यौदिवौ च मरुत्पथः ।व्योमाऽनन्तं विहायश्च पुष्करं गगनं नभः ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुरवर्त्म मरुद्वर्त्म मेघवर्त्म वियन्नभः ।द्वे स्त्रियौ द्यो-दिवौ वा तु पुंस्याकाश-विहायसी ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्रावणः स्यात् श्रावणिकः नभाश्च नभ इत्यपि ।स्यान्नभस्यः प्रोष्ठपदो भाद्रो भद्रपदस्तथा ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्रा (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 प्रो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तात्कालिकफले प्रोक्ते, आकाशे द्यौ-दिवौ द्यु च ।क्लीबं सन्तं नभश्चापि नभसो नभसं तथा ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विष्णुपदं वियदम्बरमभ्रमनन्तं नभोऽन्तरिक्षं खम् ।व्योमसुरवर्त्मपुष्करगगनानि द्योदिवौ स्त्रियावस्त्री ॥ १५९ ॥
गीतिः
genderपुंक्लीm. n.
ज्येष्ठे तु शुक्र आषाढे शुचिः श्रावणिके नभाः ।श्रावणोऽथ प्रोष्ठपदभाद्रभाद्रपदास्त्रयः ॥ २५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 प्रो (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
नभो वराहो नकुली हृदो वामपदः स्थितः(तिः) ।सदाशिवोऽरुणः प्राणो हयग्रीवो ह-कारकः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिखी गोत्रा तोय-शून्ये जवी द्युतीरभिस्मृतः ।भूमी रसो नभश्चैव व्याप्तं दाहो रसाऽम्बु चा ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द्यु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मेघनादो नभः प्राणो हृदो वामपदस्थितः ।हयग्रीवोऽरुणोऽनन्तो वराहो नकुली शिखा ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विभुः खं स्वर्द्युरभ्रं च व्योम शून्यं नभो वियत् ।हंसश्चाकाशवर्णानां संज्ञा माया विसर्गतः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विभुः-ऌ, स्वः-ॡ, खं-अं, द्युः-ङ, अभ्रं-ञ, व्योम-ण, शून्यं-न, नभः-म, वियत्-श, हंसः-ह
metre not recognised
genderक्लीneut.
स्वर्लोको देवलोकः स्यादवरोहः फलोदयः ।मन्दरः सैरिभः शक्रभवनं खं दिवं नभः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अंतरिक्षं नभो व्योम गगनं सुरवर्त्म खम् ।वियद्विष्णुपदं दिव्यं वायुवर्त्म विहायसम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ज्येष्ठामूलीय ईजानो ज्येष्ठश्च खरकोमलः ।ते शुक्रे स्युरथाषाढे शुचिः श्रावणिके नभाः ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स[90a]रस्तडागे न नरे जलेऽन्त्ये-ऽथोषः प्रभाते श्रुतिरन्ध्रके ज्ञैः ।नपुंसि संध्यार्थकमङ्गना तुस्याद्देवतायामथ खे नभः स्यात् ॥ ७ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
meaningsख
पुमान्पयोदे च मृणालसूत्रेपतद्ग्रहे श्रावणमासके च ।वर्षासु च स्याच्चरमेऽप्यदन्तंबलेऽनुवेगे तर एवमाहुः ॥ ८ ॥
उपजातिः
doubtful
श्रावणे मासि वर्षास्वप्यजयस्तु पठत्यमुम् ।वृद्धेऽपि त्रिषु तत्र स्यादथ नाको नृलिङ्गकः ॥ ६७५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
निष्को हृद्भूषणे स्वर्णे दीनारस्नानयोरपि ।नभा घ्राणे बिसे मासभेदेऽथ स्यान्नभोऽम्बरम् ॥ २६३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअम्बर
नभस् as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश विष्णुपदविष्णुपदं नभो विष्णुपदी संक्रान्तिगंगयोः । चतुष्पदो गवाश्वादिपशौ स्यात्करणान्तरे । मेघनादो रावणस्य सुतः पश्चिमदिक्पतौ ॥ Dharaṇikośa 17.2.21
- कोषकल्पतरु अभ्रदभ्रः समुद्रे त्रिषु चाल्पवाची शुभ्रं तु रूप्ये त्रिषु दीप्त-शुक्ले । खिद्रो गदे ना परवद्दरिद्रे- ऽथाभ्रं नभःस्वर्गघनाभ्रकेषु ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.59
- नानार्थार्णवसंक्षेप धत्रभूमीगुडूच्योर्ध्रत्रस्तु ना वृक्षेऽर्केऽप्यथो नपि । गृहे नभसि सूत्रे च धत्रा तु दिवि सा स्त्रियाम् ॥ ६३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.635
- नानार्थार्णवसंक्षेप वीध्रविगतौ त्रिस्तु विगते शान्ते कान्तगतादिषु । वीध्रं पुंस्यनले वायौ मेघे क्ली तु नभस्यथ ॥ १२६६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1266
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्तीप्तिसीतायामपि साधौ स्यात् कृष्टभूमितलेऽपि च । अथ प्रख्यापने स्त्रीप्तिः स्त्री नभःपयसोः (भके ?) ॥ १५२५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1525
- परमानन्दीयनाममाला द्योदाष्णुबन्धनयोर्दृक्स्यान्नेत्रदर्शनयोरपि । द्योः स्वर्गनभसोर्द्युस्तु व[3]ह्निवासरयोरथ ॥ २५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.25
- परमानन्दीयनाममाला विविः पक्षिनभसोर्वस्तु प्रचेतसि च शंकरे । वाग्वचःश्रुतदेव्योः स्याद्वौपम्येऽव्ययमीरितम् ॥ ३२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.32
- परमानन्दीयनाममाला अक्षरअनन्तस्तु हरौ शेषबलयोरक्षरं शिवे । परब्रह्मणि धर्मे चाध्वरवर्णनभःस्वपि ॥ २१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.21
- शब्दरत्नावली द्योद्यौः स्त्रियां स्वर्गनभसोर्दिवञ्चापि नपुंसकम् । ध्रुवो धूर्ते वृक्षभेदे पतिमानुषयोरपि । ध्रुवः शङ्कौ हरे विष्णौ भर्भदे वटयोगयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.12
- तन्त्राभिधान भनक्षत्रं भ्रमणा दीप्तिर्व(र्भू)यो भूमिः पयो नभः । नाभिर्भद्रं महाबाहुर्विश्वमूर्तिर्विभा(तु)ण्डकः ॥ १३३ ॥ Tantrābhidhāna 2.41.133
- त्रिकाण्डशेष खइन्दुलेखा गुडूच्यां च पूः सुखं स्वर्न्नभश्च खम् । गोमुखं लेपने वाद्यभाण्डे सर्पेऽपि दुर्मुखः ॥ ४९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.49