ऊर्ध्व

ūrdhvaवि · adj.

In 14 kośas: 8 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.492 · p. 23

आसीन उपविष्टः स्यादूर्ध्व ऊर्ध्वंदमः स्थितः ॥ ४९२ ॥

अनुष्टुप्

आसीनवि उपविष्टवि ऊर्ध्ववि ऊर्ध्वंदमवि स्थितवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.386 · p. 45

आसीन उपविष्टः स्यादूर्ध्वं ऊर्ध्वन्दमः स्थितः ।क्षीवो मत्तः क्षमः शक्तः प्रगल्भः प्रौढ उच्यते ॥ ३८६ ॥

अनुष्टुप्

आसीनवि उपविष्टवि ऊर्ध्ववि ऊर्ध्वन्दमवि स्थितवि क्षीववि मत्तवि क्षमवि शक्तवि प्रगल्भवि प्रौढवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नाट्यप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.5.65 · p. 424

गोपुच्छाकृतिरूर्ध्वाख्यः प्रोक्तः सर्वत्र टोककः ।स्याद्यशःपटहो ढक्का भंभा भेरी स्त्रियां पुमान् ॥ ६५ ॥

अनुष्टुप्

ऊर्ध्वपुं टोककपुं यशःपटहपुं ढक्कास्त्री भंभास्त्री भेरीस्त्री आनकपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.29 · p. 308

महानूरद्ध्वः प्रतमको द्विधा हिक्का च हिक्कितम् ।भेदाः क्षुद्रा च यमला गम्भीरा महतीति च ॥ २९ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

महत्पुं ऊर्ध्वपुं प्रतमकपुं हिक्कास्त्री हिक्कितक्ली क्षुद्रास्त्री यमलास्त्री गम्भीरास्त्री महतीस्त्री

genderपुंmasc.doubtful

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट ऊर्ध्वलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 1.7 · p. 2

ऊर्ध्वं लेखगमानन्दमनन्तं सर्वगं पृथु ।पुष्करं दुष्करं निष्कं नभः खं नभसं नभम् ॥ ७ ॥

अनुष्टुप्

ऊर्ध्वक्ली लेखगक्ली आनन्दक्ली अनन्तक्ली सर्वगक्ली पृथुक्ली पुष्करक्ली दुष्करक्ली निष्कक्ली नभस्क्ली खक्ली नभसक्ली नभक्ली

genderक्लीneut.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.766 · p. 109

उपविष्टस्तथाऽऽसीनः कथ्यते उपविष्टकः ।ऊर्ध्व ऊर्ध्वन्दमश्चैव स्थितश्चेत्यपि मन्यते ॥ ७६६ ॥

अनुष्टुप्

उपविष्टवि आसीनवि ऊर्ध्ववि ऊर्ध्वन्दमवि स्थितवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि तृतीयः काण्डः Śabdaratnākara 3.104 · p. 196

स्थित ऊर्ध्वंदमश्चोर्ध्वो निर्वकारो वकारवान् ।ऊर्ध्वदमस्तद्भवे तु ऊर्द्धात् दमिक-दामिकौ ॥ १०४ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 द (wrong syllable)

ऊर्ध्वंदमवि ऊर्धवि ऊर्ध्ववि ऊर्ध्वदमवि ऊर्ध्वदमिकवि ऊर्ध्वदामिकवि

genderविadj.

तन्त्राभिधान Tantrābhidhāna · अज्ञात मातृकानिघण्टु Tantrābhidhāna 5.13 · p. 36

झिण्टीशः पद्मनाभश्च शक्तिर्दक्षः क्षमाऽमृतम् ।भग ऊर्ध्वं कामरूप ए-कारश्च त्रिकोणकः ॥ १३ ॥

अनुष्टुप्

झिण्टीशपुं पद्मनाभपुं शक्तिस्त्री दक्षपुं क्षमास्त्री अमृतक्ली भगपुं ऊर्ध्वक्ली कामरूपपुं एकारपुं त्रिकोणकपुं

genderक्लीneut.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास वपादः Dharaṇikośa 28.1.2 · p. 203

कण्वं पापे मुनौ कण्व उर्ध्वमुपरि चोत्थिते ।क्षवः क्षुते राजिकायामश्वः पुंभेदवाजिनोः ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 र्ध्व (wrong syllable)

meaningsउपरि उत्थित

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वान्ताः Koṣakalpataru 6.29.7 · p. 359

[77b]ऊर्ध्वं तु तुङ्गोत्थितयोः परस्मिं-स्तथोपरिष्टादपि कीर्तितं च ।द्यौः स्वर्गलोके गगनेऽपि च स्त्रीमेषे त्वविर्भूभृति भास्करे च ॥ ७ ॥

उपजातिः

meaningsतुङ्ग उत्थित पर उपरिष्टात्

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.108 · p. 52

उत्साहे पुंस्त्रियोरूर्ध्वस्तूपर्यर्थे त्रिषूत्थिते ।ऋषिभेदे तु पुंस्यूषा पुनः स्त्री रुजि नप् पुनः ॥ १०८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsउपरि उत्थित ऋषिभेद

ऊर्ध्व as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश स्थितश्रितं वितन्वहस्ते च वादिते च मतेऽपि च? । कृतं युगे च पर्याप्ते निष्फले कृतमव्ययम् । स्थितमूर्ध्वे गत्यभावे सुप्रतिज्ञे सुनिश्चिते ॥ Dharaṇikośa 15.2.1
कोषकल्पतरु उद्-माउद ऊर्ध्वेऽपि च माने ऽनोरुत्प्रेक्षे निरः कृतौ युक्तौ । वञ्चयते गर्धयते । प्रलभत एवं प्रतारयति ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.63
कोषकल्पतरु स्थितयुक्तेऽप्ययुक्तेऽप्यथ गत्यभावे स्थितं ध्रुवोर्ध्वेषु च सप्रतिज्ञे । सितः समाप्ते धवले च नि[286b]श्चिते शितं तु शाते निशितेऽथ शातम् ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.16.7
कोषकल्पतरु उत्तालक्षौमे दुकूलं विरले च वस्त्रे जम्बूल उक्तः क्रकचच्छदेऽपि । जम्बूतरोः स्याद्विटपेऽथ भीमे- ऽप्युत्तालमू [र्ध्वो]त्कटयोः कराले ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 6.28.52
नानार्थार्णवसंक्षेप अग्रअग्रं पुरोधिकोर्ध्वेषु पलमाने नपुंसकम् । आधिक्यश्रैष्ठ्ययोरेके प्रधाने त्वभिधेयवत् ॥ ३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.34
नानार्थार्णवसंक्षेप उत्तरउत्तंसस्तु नृशण्डे स्यात् कर्णपूरेऽपि शेखरे । उत्तरं प्रतिवाक्ये क्ली त्रिस्तूर्ध्वोदीच्ययोस्तथा ॥ २४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.248
परमानन्दीयनाममाला उईर्लक्ष्मीधरयोरुश्च शम्भौ मोक्षोर्ध्वशक्तिषु । भावे स्यादुत्प्रकाशे च निपातः क्रोधलोभयोः ॥ ६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.6
शब्दरत्नावली शृङ्गविषाणोत्कर्षयोरूर्ध्वे तीक्ष्णे सूक्ष्मे च पङ्कजे । शृङ्गो ना कूर्चशीर्षे तु मुनिभेदे च स स्मृतः ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.28
शब्दरत्नावली स्थितसातिर्दानेऽवसाने च स्वान्तं गह्वरचित्तयोः । स्थितमूर्द्धे गत्यभावप्रतिज्ञाते च निश्चिते ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.64
त्रिकाण्डशेष स्थितसूनृतं कुशले सत्ये सुदोहा गौश्च सुव्रता । शर्कराऽपि सिताऽथोर्ध्वे सत्प्रतिज्ञेऽपि च स्थितः ॥ १९२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.192
वैजयन्ती उत्तरउत्तरं प्रतिवाक्ये स्यादुदीच्ये प्रवरोर्ध्वयोः । स्त्रीलिङ्गत्वे धनुर्लक्ष्म्यां पुरुषे पावके च ना ॥ १८ ॥ Vaijayantī 7.5.18