उत्ताल

uttālaवि · adj.

In 9 kośas: 9 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.370 · p. 43

अलङ्कर्मीण इत्युक्तः कर्मशीलस्तु यः पुमान् ।उत्तालस्त्वरितो ज्ञेयो विश्रब्धः स्थिर उच्यते ॥ ३७० ॥

अनुष्टुप्

अलङ्कर्मीणवि कर्मशीलवि उत्तालवि त्वरितवि विश्रब्धवि स्थिरवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.143 · p. 230

इतरस्त्वस्त्वदेकः स्यादन्यार्थेऽन्यतरत्पुनः ।द्वन्द्वभिन्नेप्यथोच्चण्डमुत्तालमविलालितम् ॥ १४३ ॥

अनुष्टुप्

इतरवि त्वद्वि एकवि अन्यतरवि उच्चण्डवि उत्तालवि अविलालितवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सरभादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.12.46 · p. 322

उत्तालो वानरः कीशो मर्कटोऽपि बलीमुखः ।हरिः किखिः कपिः शोणो दधिर्वनगृहार्थकः ॥ ४६ ॥

अनुष्टुप्

उत्तालपुं वानरपुं कीशपुं मर्कटपुं बलीमुखपुं हरिपुं किखिपुं कपिपुं शोणपुं दधिपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.34 · p. 4

विस्रब्धः स्याद्विश्वसितोऽथोत्ताल-त्वरितौ समौ ।आसक्तः प्रवणः प्रह्वः प्रसितश्च परायणः ।तत्परोऽप्यथ विख्यात-विज्ञातौ वित्त-विश्रुतौ ॥ ३४ ॥

अनुष्टुप्

विस्रब्धवि विश्वसितवि उत्तालवि त्वरितवि आसक्तवि प्रवणवि प्रह्ववि प्रसितवि परायणवि तत्परवि विख्यातवि विज्ञातवि वित्तवि विश्रुतवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.285 · p. 23

तिरोहितं गूहितं च रुद्धमाच्छादितं च तत् ।अवकी[लित?]मुत्तालमुच्चण्डमवलम्बितम् ।अनश्वरं तु शाश्वतं सनातनं सदातनंध्रुवं च नित्यमक्षयं स्थिरं त्वकम्पमुच्यते ॥

अनुष्टुप्two metres in one verse

तिरोहितवि गूहितवि रुद्धवि आच्छादितवि अवकीलितवि उत्तालवि उच्चण्डवि अवलम्बितवि अनश्वरवि शाश्वतवि सनातनवि सदातनवि ध्रुववि नित्यवि अक्षयवि स्थिरवि अकम्पवि

genderविadj.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.645 · p. 110

जाल्मोऽसमीक्ष्यकारी स्यात्कर्मशूरस्तु कर्मठः ।खलपूः स्याद्बहुकरश्चोत्तालः कर्मवर्जिते ॥ ६४५ ॥

अनुष्टुप्

जाल्मवि कर्मठवि खलपूवि उत्तालवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.95 · p. 170

भवेदुद्भट उत्ताल उड्डामरक इत्यपि ।पुत्रान्नभक्षके स्यातां पुत्रान्नादकुटीचकौ ॥

अनुष्टुप्

उद्भटवि उत्तालवि उड्डामरकवि पुत्रान्नादपुं कुटीचकपुं

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1621 · p. 195

उच्चमुत्कटमुत्तालं प्रांशूदग्रं समुन्नतम् ।उद्धुरं तुङ्गमुन्नम्रमुच्छ्रितं दशकं समम् ॥ १६२१ ॥

अनुष्टुप्

उच्चवि उत्कटवि उत्तालवि प्रांशुवि उदग्रवि समुन्नतवि उद्धुरवि तुङ्गवि उन्नम्रवि उच्छ्रितवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.52 · p. 205

अद्रुते धीरविस्रब्धावुत्तालः कर्मणि द्रुतः ।कुडुंबव्यापृते तु द्वावभ्यागारिक उत्थितः ॥ ५२ ॥

अनुष्टुप्

अद्रुतवि धीरवि विस्रब्धवि उत्तालवि कुडुम्बव्यापृतवि अभ्यागारिकवि उत्थितवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध अनेकार्थकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.800 · p. 92

प्रतिपत्प्रतिपत्तावपि शादः शष्पे घृणा जुगुप्सायाम् ।उत्तालमुन्नतेऽपि श्रेष्ठेऽपि निगद्यते सुरभिः ॥ ८०० ॥

आर्या

meaningsउन्नत

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ लान्ताः Koṣakalpataru 6.28.52 · p. 352

क्षौमे दुकूलं विरले च वस्त्रेजम्बूल उक्तः क्रकचच्छदेऽपि ।जम्बूतरोः स्याद्विटपेऽथ भीमे-ऽप्युत्तालमू [र्ध्वो]त्कटयोः कराले ॥ ५२ ॥

इन्द्रवज्रा

meaningsभीम ऊर्ध्व उत्कट कराल

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् वाच्यलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.16 · p. 42

उदारो महति ख्याते दानशौण्डविदग्धयोः ।उत्तालं पुनरुत्तान उन्नतोच्चण्डयोरपि ॥ १६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsउत्तान उन्नत उच्चण्ड

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.4.7 · p. 254

अभ्यस्तेऽप्युचितं न्याय्येऽप्युषितं स्थितदग्धयोः ।उत्तालो द्रुत उत्तानेऽप्युत्कटो मत्त उद्भटे ॥ ७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsद्रुत उत्तान

उत्ताल as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश उत्फुल्लउत्फुल्लं करणे स्त्रीणामुत्ताले च विकस्वरे । पञ्चाली पुत्रिकागीत्योः पञ्चालो जनदेशयोः ॥ Dharaṇikośa 27.2.43
कोषकल्पतरु संफुल्लसद्वङ्क्षणे नाभिकगर्भकाण्डे- ऽथोत्फुल्लमाहुः करणेऽङ्गनानाम् । संफुल्ल उत्तालग एष भेद्ये निद्रैकशीले त्रितये शयालुः ॥ ४७ ॥ Koṣakalpataru 6.28.47