अग्र
agraक्ली · neut.In 16 kośas: 28 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 22 as a meaning of another word.
शिरोनामाग्रं शिखरं मूलं बुध्नोंह्रि नाम च ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुख्यं प्रकृष्टं प्रमुखं प्रबर्हं वर्यं वरेण्यं प्रवरं पुरोगम् ।अनुत्तरं प्राग्रहरं प्रवेकं प्रधानमग्रेसरमुत्तमाग्रे ॥ १४३८ ॥ग्रामण्यग्रण्यग्रिमजात्याग्र्यानुत्तमान्यनवरार्ध्यवरे ।प्रेष्ठपरार्ध्यपराणि श्रेयसि तु श्रेष्ठसत्तमे पुष्कलवत् ॥ १४३९ ॥
metre not recognised
genderविadj.
एकात्तानायनसर्गाग्राण्यैकाग्रं च तद्गतम् ।अनन्यवृत्यैकायतनगतं चाथाद्यमादिमम् ॥ १४५८ ॥पौरस्त्यं प्रथमं पूर्वमादिरग्रमथान्तिमम् ।जघन्यमन्त्यं चरममन्तपाश्चात्त्यपश्चिमे ॥ १४५९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न (wrong syllable)
genderविadj.
शिरोग्रं शिखरं वा ना मूलं बुध्नोऽङ्घ्रिनामकः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्लीबे प्रधानं प्रमुखप्रवेकानुत्तमोत्तमाः ।मुख्यवर्यवरेण्याश्च प्रवर्होऽनवरार्ध्यवत् ॥ ५७ ॥परार्ध्याग्रप्राग्रहरप्राग्र्याग्र्याग्रीयमग्रियम् ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
आदिरग्रं पुरा पूर्वं प्रथमं प्राक् पुरः स्मृतम् ।उपज्ञोपक्रमारम्भौ पश्चाच्च चरमं भवेत् ॥ ७०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुंसि क्लीबे नितानं स्यान्मसारं फल्ग्वथापि च ।अग्रं प्राग्रं प्राग्रहरमाग्र्यमग्रीयमग्रियम् ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पादपर्यायिमूलं स्यान्नेत्रं च चरणोऽस्त्रियाम् ।अग्रं क्लीबे शिरः पुंसि मज्जा सारश्च पुंस्युभौ ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्तम्बोऽप्यथ शिरोऽग्रं स्यात्तस्मिञ्छिखरमस्त्रियाम् ।बुध्नोऽङ्घ्रिनामा मूलोऽस्त्रीत्वचा-त्वक्-त्वचयः स्त्रियः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उत्कृष्टं च प्रकृष्टं च ******** ।मुख्यं प्रमुखं वर्यं प्रवरं प्राग्र्यं वरेण्यमग्र्यं च ।उत्तममग्राग्रीय-प्राग्रहराग्रिय-परार्ध्य-जात्यानि ॥ ६४ ॥
metre not recognised
genderविadj.
पुंस्यादि-पूर्व-पौरस्त्य-प्रथमे चाद्य आदिमः ।अग्रं च मध्यमीयं तु मध्यमं माध्यमं तथा ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शालारमात्रे च कटित्र-मित्रेगोत्रं पतत्रं सशिलीन्ध्ररेत्रम् ।अग्रं तथोपह्णरशार्वराणिपुरं गृहेऽङ्गे खपुरं घटे च ॥ ९ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
एते स्त्रियां भवन्ति । इयं मेधा धारणाशक्तिः । रसना शक्तिर्मेखला च ।निद्रा सुप्तिः । तन्द्रा आलस्यम् । तन्त्री वाद्यविशेषः । मञ्जिष्ठा रागद्रव्यम् । स्यातां भवेतामित्यर्थः । इयं मदिरा सुरा । मन्दुरा वाजिशाला । कृशरा तिलयवागूः । अक्षैर्दीव्यते अक्षग्रहणं वादित्रसम्बन्धनिवृत्त्यर्थम् । वाद्यं दुन्दुभिरित्यर्थः ।धान्यद्विदलांशुकवितानवलयरत्नमिथुनश्मशानानि ।बिसतिमिराण्यपि विद्यान्नपुंसकेऽग्रखे चैव ॥ ६४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 वे (syllables merged)
genderक्लीneut.
सारो मज्जा पुमान्स्थाणुः शङ्कुर्ध्रुवक इत्यपि ।अंह्रिर्बुध्नः पुमान्मूले शिखरेऽग्रं शिरोऽपि च ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विप्रग्रामेऽग्रहारः स्यादग्रश्चाहार उत्तमः ।क्षत्रियाणां मिरञ्जीको वैश्यानां पालिको मतः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परार्ध्ये प्राग्र्यमग्रीयमग्रियं प्राग्रमित्यपि ।अग्र्यं पराग्र्यमग्रार्हमग्रं प्राग्रीयमित्यपि ॥ ६८६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शिरोऽग्रं शिखरं शिरोनाम वृक्षोर्ध्वभागके ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 शि (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 स्त (wrong syllable)
genderक्लीneut.
करीरमस्ति वंशस्याङ्कुरेऽग्रं पूर्वभागतः ।काण्डमेरण्डवंशादौ विरूढः स्यात् फलाङ्कुरे ॥ २१३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुख्यमऽग्रेसरं चाऽग्रं प्राग्र्योऽग्रणीस्तथाऽग्रिमम् ॥ २६१३ ॥
metre not recognised
genderविadj.
आद्यमादिममादिश्च पौरस्त्यं प्रथमं पुनः ।पूर्वमग्रं तथा प्राक् च वाक्ये प्रथमवाचकः ॥ २६५२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मूलपत्रकरीराग्रफलकाण्डविरूटकम् ।त्वक् पुप्पं कवकञ्चैव शाकं दशविधं स्मृतम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथातिशोभने मुख्यं श्रेष्ठपुष्कलसत्तमाः ।वरेण्यः प्रमुखः श्रेयान् अग्रप्राग्रहरोत्तमाः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
एकात्सर्गागा-ऽयन-ताना-ऽग्राण्ययनगतं तथा ।एकाग्रं, पूर्वे त्वाद्या-ऽऽदी आदिमं प्रग्रमग्रवत् ॥ ५५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ण्यय (syllable split); pāda 3, syllable 5 र्वे (wrong syllable)
genderविadj.
बुध्नाङ्घ्री मूलनेत्रे च शिखराग्रे शिखा स्त्रियाम् ।त्वक्त्वचाच(छ?)ल्लयश्चोलो वल्कं वल्कलमस्त्रियाम् ॥ ४४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
कण्ठेकालजयन्तगुह्यगुरवो जोतिङ्गगोपालकौपिङ्गाक्षः कटमर्दरेवतजटाटङ्काव्ययाः कूटकृत् ।चन्द्रापीडमहानटौ च शमिरो हः शैलधन्वा जटा-चीरोऽथर्वणनन्दिवर्धनगुडाकेशाग्रकालञ्जराः ॥ ४४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
संस्कारमात्रजः स्वप्नः कामिको रसकोऽपि च ।अदृष्टजस्त्वत्र चाग्रो दोषजस्त्वांगलौकिकः ॥ १९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
स्युश्चोटलिंगकस्तालः कुलिको बिंबसारकः ।कर्तरी पुंख आराग्रं त्वग्रं वाजश्छदावलिः ॥ १८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुख्यवर्यवरेण्याश्च प्रवेकोऽनपरार्थ्यवत् ।श्रेष्ठः प्राग्रहरं प्राग्रमग्रमग्रीयमग्रियम् ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अराऽन्यवत् शीघ्रगे स्यात्क्लीबं चक्राङ्गशीघ्रयोः ।अग्रमालम्बने वृन्दे परिमाणे पलस्य च ॥पुरस्तादुपरिप्रान्ते एकाग्रे च नपुंसकम् ।अतिरिक्ते प्रधाने च प्रमाणे चाभिधेयवत् ॥अस्त्रं चापे प्रहरणे कृपाणे च नपुंसकम् ।अभ्रं धातुभिदि स्वर्णे गगने स्याद्घनेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
श्रेष्ठेऽप्यग्रोऽवतारस्तु तीर्थेऽवतरणेऽपि च ।गलहस्तेऽप्यर्धचन्द्रोऽकूपारः कमठेऽम्बुधौ ॥ ३२८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsश्रेष्ठ
अग्र as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् पुरस्पुरोऽधिकमुपर्यग्राण्यगारे नगरे पुरम् । मन्दिरं चाथ राष्ट्रोऽस्त्री विषये स्यादुपद्रवे ॥ १८४ ॥ Amarakośa 3.3.184
- धरणिकोश सानुसानवो गहनप्रस्थवात्यामार्गाग्र?कोविदाः । स्वप्नं स्वापे च सुप्तस्य विज्ञाने च प्रयुज्यते ॥ Dharaṇikośa 19.2.1
- धरणिकोश धूरशब्दः पावके तीक्ष्णे रैशब्दः कनके धने । धूश्चिन्ता धूश्च भारोऽग्रे चाश्विशेकदेशयोः ? ॥ Dharaṇikośa 26.1.1
- धरणिकोश शिखरशिखरं किञ्चिदुद्वस्त्रेऽप्यग्रे पर्वतवृक्षयोः । पक्वदाडिमबीजाभमाणिक्यशकलेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 26.3.29
- धरणिकोश पुरस्तिरोऽन्तर्धौ तिर्यगर्थे मिथोऽन्योन्यं मिथो [रहः] । पुरोऽग्रेऽपि प्रथमे स्यादञ्जसा तत्त्वशीघ्रयोः ॥ Dharaṇikośa 34.20.2
- धरणिकोश अभितस्पूर्वेद्युरिष्यते प्रातः पूर्वेद्युः पूर्ववासरः । अभितः कार्त्स्न्योभयाग्रेषु शीघ्रसांनिध्ययोरपि ॥ Dharaṇikośa 34.20.4
- कोषकल्पतरु प्राक्प्राक् प्रभाते व्यतीतेऽग्रे पूर्वार्थेऽवान्तरेऽपि च । किं चारम्भे हिरुङ्मध्ये ननु च प्रश्नदुर्गिरोः ॥ ८३ ॥ Koṣakalpataru 5.1.83
- नानार्थार्णवसंक्षेप पूर्वपूर्वा स्त्रियामिन्द्रदिशि त्र्यपरप्रतियोगिनि । दिग्देशकालविषयेष्वग्रप्रथमयोरपि ॥ ७९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.798
- नानार्थार्णवसंक्षेप आराग्रआख्यानं स्यात् कथायां च स्यादाराग्रं त्विषोर्भवेत् । अग्रे तथाग्र आरायां इन्द्रियं धनरेतसोः ॥ ११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.11
- परमानन्दीयनाममाला कोटिकोटिः संख्याग्रयोः कन्दो मूले सूरणमेघयोः । कुन्दो वृक्षे निधौ यन्त्रे कन्था प्रावरणे पुरे ॥ १०८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.108
- शब्दरत्नावली कोणमोचके वाच्यलिङ्गः स्यादस्त्री लोहमरिचके । कोणो गृहाद्येकदेशे वीणादीनाञ्च वादने । वाद्यप्रभेदे लगुडे तथाग्रे च पुमानयम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.7
- शब्दरत्नावली शिखरशिखरोऽस्त्री तु वृक्षाग्रे पुलाकेऽप्यग्रकक्षयोः । पक्वदाडिम्बबीजादितुल्यमाणिक्यमुकयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.105
- शब्दरत्नावली प्राक्चात्योन्यार्थे समाहारेऽन्वाचये पादपूरणे । समुच्चये च निर्द्वन्द्वे पक्षान्तरेऽवधारणे ॥ किञ्च पक्षान्तरारम्भसाकल्यपूर्वदूषणे । प्राक् पूर्वानन्तराग्रेषु प्रभावातीतयोरपि ॥ दिग्देशकालभेदेषु क्रमप्राप्तावपि स्मृतम् । तिर्यक् तिरोऽर्थे वक्रार्थे विरुद्धार्थेऽपि दृश्यते ॥ ननु च प्रश्नदुष्टोक्तयोः सम्यग्दृढप्रतिज्ञयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.18
- शब्दरत्नावली पुरस्तात्अहो बतानुकम्पायां खेदे सम्बोधनेऽपि च । पुरस्तात्प्रथमेऽवाच्यामग्रे चाल्पपुरार्थयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.33
- शब्दरत्नावली पुरस्भोः स्यात्सम्बोधने प्रश्ने विषादेऽपि निगद्यते । अञ्जसा च द्रुते तत्त्वे निरस्त्वर्द्धिवक्रयोः ॥ नीचैः स्वच्छन्दाल्पयोः स्यात्पुरश्च प्रथमाग्रयोः । पूर्वेद्युः प्रातःसमये धर्मादौ पूर्ववासरे ॥ पतस्ततः प्रभृतयस्तूहनीयाः प्रयोगताः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.60
- शब्दरत्नाकर कोटिशिक्षायां निष्कृतौ चेष्टाचिकित्सोपाययुक्तिषु । आरम्भे कोटिरश्र्यग्रप्रकर्षावधिसीमसु ॥ १९०५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1905
- शब्दरत्नाकर पुरस्भागे प्रकारकथने वीप्सायां लक्षणे प्रति । प्राच्यां पुरस्तात्प्रथमे पुरार्थेऽग्रे पुरः स्मृतः ॥ २२७२ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2272
- त्रिकाण्डशेष शिखालेखो देवेऽपि पङ्क्तौ स्त्री शिखा चूडाग्रयोरपि । शाखा वेदविभागेऽपि सखा मित्रसहाययोः ॥ ५२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.52
- त्रिकाण्डशेष शिरस्अग्रे प्रधाने च शिरः श्रीवासो विष्णुधूपयोः । सुमनाः पुष्पमालत्योः स्त्रियां ना देवधीरयोः ॥ ४५३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.453
- वैजयन्ती कोटिकोटिस्त्वश्रौ प्रकर्षेऽग्रे दशोपायगमे गतिः । गुप्तिः क्षितिव्युदासेऽपि गुञ्जा भाण्डेऽपि वादने ॥ ११ ॥ Vaijayantī 6.2.11
- वैजयन्ती शिफाशिखा ज्वालाकेकिमौल्योः शिफा शाखाग्रमौलिषु । शुण्डा करिकरे मद्ये श्रुतिर्वेदे श्रवस्यपि ॥ ४० ॥ Vaijayantī 6.2.40
- वैजयन्ती पुरस्तात्पुरस्तात्पूर्वदिश्यग्रे पुराप्रथमयोरपि । शीघ्रे सपदि सद्योऽर्थे समयान्तिकमध्ययोः ॥ ३३ ॥ Vaijayantī 8.7.33