उत्तर
uttaraक्ली · neut.In 13 kośas: 19 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
उत्तरं तु प्रतिवचः प्रश्नः प्रच्छानुयोजनम् ।कथंकथिकता चाथ देवप्रश्न उपश्रुतिः ॥ २६३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रश्नोऽनुयोगः पृच्छा च प्रतिवाक्योत्तरे समे ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उपन्यास उपोद्घात उदाहारः शपः पुमान् ।शपथः शपनं क्लीबे प्रतिवाक्योत्तरे समे ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शृङ्गवेराम्रतीराणां पुष्करागारयोरपि ।नागरोत्तरयोः स्फारशूरयोः कदरस्य च ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तत्र जा[24a]ता यदि स्त्री स्यात्फल्गुनी सा निगद्यते ।उत्तरा स्यादार्यमणी तज्जाते त्वौत्तरोत्तरौ ॥ ८९ ॥
metre not recognised
genderविadj.
विना तु पात्रं यः प्रश्नो नभोदर्शनपूर्वकम् ।आकाशभाषितं तत्स्याद्दैवप्रश्न उपश्रुतिः ।उत्तरं प्रतिवचः प्रतिवाक्यमस्त्रियां तु चटुलं चटु चाटु ।चाटुकं च हृदयंगमहृद्ये सूनृतं त्रिषु त(भ)वेत्प्रियसत्ये ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderक्लीneut.
उदीच्य उत्तरोऽनूर्ध्वस्त्वधरो विनिगद्यते ।अन्तरः परिधानीयस्त्य-इदौ बुद्धिगब्रुवौ ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सिन्दूर-दूरोदर-नागराणितीरोत्तर-प्रान्तर-चामराणि ।कटीर-वैरारर-पुष्कराणिमण्डूर-कुस्तुम्बुरु-चत्वराणि ॥ ७ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
द्रुवयं द्वापरक्षेत्रे शृङ्गबेराभ्रनागरम् ।अगारमुत्तरं तीरं कलेवरकुकुन्दरे ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्राच्यः प्राक् पूर्व्व इन्द्राख्य उदगुत्तरधानदाः ।आगस्त्यो दक्षिणो याम्यः प्रत्यक्पाश्चात्यपश्चिमाः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
व्याहारो भाषितं चोक्तिर्वाग्वाक्यं वचनं स्मृतम् ।प्रश्नः पृच्छानुयोगश्च प्रतिवाक्यं तदुत्तरम् ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथ प्रतिवचस्तु स्यादुत्तरञ्चापि कथ्यते ।पृच्छाऽनुयोजनं प्रश्नः कथंकथिकता किल ॥ ३८० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रश्नः पृच्छानुयोगश्च पृच्छनं पृच्छनापि च ।प्रत्युक्तिः प्रतिवाक्यं स्यादुत्तरं प्रतिवागपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रुशती वागशुभा स्यात् पृच्छा प्रश्नोऽनुयोगश्च ।प्रतिवचनमुत्तरं स्यादुच्चैर्घुष्टं तु घोषणाथ स्यात् ॥ ९१३ ॥
उद्गीतिः
genderक्लीneut.
कूटसाक्षी मृषासाक्षी प्रतिभूलग्नकौ समौ ।अर्थिनो वचनं भाषा तत्प्रत्यर्थिन उत्तरम् ॥ १४०० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समानावुत्तरोदीच्यौ दाक्षिणात्यस्तु दक्षिणः ।समानौ प्राग्भवप्राच्यौ पक्त्रिमं तु पचेलिमम् ॥ १६८० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
जारवायुस्तु हेमन्ते शारदः सारणः शरः ।गोगन्धनः पुरोवात उत्तरस्तु हिमानिलः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्थवादः परार्थोक्तिः प्रश्नः पर्यनुयोगवत् ।अनुयोगश्च पृच्छा च प्रतिवाक्यं तदुत्तरम् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अर्थिनो वचनं भाषा स्यात्प्रत्यर्थिन उत्तरम् ।कारणन्त्वभ्यवस्कन्दः प्रत्यवस्कन्द इत्यपि ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उत्तरं वाग्विशेषार्थश्रेष्ठोदीच्येषु कीर्तितम् ।उत्तरा दिग्विराटाख्यनृपस्यौरस उत्तरः ॥
अनुष्टुप्
भवेद्भवान्यां नरि तूत्तरः स्या-द्विराटपुत्रे दिशि योषिति स्यात् ।भवेद्द्वयोनः प्रतिवाक्यवाची-तरोऽन्यनामा त्रिषु पामरे च ॥ ८६ ॥
उपेन्द्रवज्रा
उत्तंसस्तु नृशण्डे स्यात् कर्णपूरेऽपि शेखरे ।उत्तरं प्रतिवाक्ये क्ली त्रिस्तूर्ध्वोदीच्ययोस्तथा ॥ २४८ ॥
अनुष्टुप्
श्रेष्ठे चाप्यजयस्त्वाह परे चैतत् स्त्रियां पुनः ।कौबेर्यां दिशि ना तु स्यान्निम्नादुत्तारणे तथा ॥ २४९ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
उदारो दातृमहतोरनुकूलेऽभिधेयवत् ।उत्तरा स्त्री तु दिग्भेदे स्नुषायां फाल्गुणस्य च ॥विराटतनये पुंसि क्रूरे दिव्युत्रये त्रिषु ।प्रतिवाक्ये क्लीबलिङ्गमुत्तरन्तु निगद्यते ॥एकाग्रं वाच्यलिङ्गं स्यादनाकुलैकतानयोः ।औशीरमासने क्लीबं स्वापचामरदण्डयोः ॥कृकरः पक्षिभेदे स्यात् क्रकचे पक्षिदीनयोः(?) ।कदरः क्रकचव्याधिभिदोश्च खदिरे सिते ॥कर्वुरो राक्षसे पापे जलहेम्नोर्नपुंसकम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 कु (wrong syllable)
उत्तर as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप उदच्उर्वी पृथिव्यां नद्यां च स्यादुदक् तु त्रिषूत्तरे । दिग्देशकालविषय उदीच्ये चाप्युदङ्मुखे ॥ १०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.103
- शब्दरत्नावली सम्परायआश्रये सदसि स्थाने प्रसिद्धे च प्रतिश्रयः । हुताशने विष्णुशङ्खे पाञ्चजन्यः समीरितः ॥ पुंसा कृते तद्विकारे पौरुषेयो भवेत्त्रिषु । पुंसि बृन्दे वधे चापि पुरुषस्य पदान्तरे ॥ प्रावृज्जे त्रिषु नीपे ना प्रावृषेण्यो निगद्यते । लाभे सुरालये हर्षे भवेत्पुंसि फलोदयः ॥ परमात्मनि तीर्थे च विहारे च महालयः । अपवर्गे चाधिपत्ये कान्यकुब्जे महोदयः ॥ शुद्धौ तु कायशोधे स्यान्मार्जनीयो भवेत्पुमान् । बलरामे बुधे पुंसि रौहिणेयो भवेदिवृ ॥ कर्कटे मूषिके सर्गे पुंलिङ्गे स्याद्विलेशयः । युद्धेऽप्यायदुत्तरे स्यात्सम्परायः पुमानयम् ॥ पशुपक्षियुधि द्यूते चाह्वाने च समाह्वयः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.57
- शब्दरत्नावली परविमाने चक्षुषि क्लीबं लक्ष्मीनाड्योरपि स्त्रियाम् । परो विदूरश्रेष्ठान्योत्तरे क्लीबन्तु केवले ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.22
- शब्दरत्नाकर तर्हितूष्णीमर्थे सुखे जोषं तर्हि स्यात् प्रश्न उत्तरे । तथा समुच्चये साम्ये परमार्थाभ्यनुज्ञयोः ॥ २२६८ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2268
- वैजयन्ती तर्हिनिषेधे वागलंकारे ज्ञीप्सनेऽनुनये खलु । तूष्णीमर्थे सुखे जोषं तर्हि स्यात्प्रश्न उत्तरे ॥ २० ॥ Vaijayantī 8.7.20