तिमिर
timiraक्ली · neut.In 21 kośas: 23 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
उच्चन्द्रस्त्वपररात्रस्तमिस्रं तिमिरं तमः ॥ १४५ ॥ध्वान्तं भूछायान्धकारं तमसं समवान्धतः ।
metre not recognised
genderक्लीneut.
अन्धकारोऽस्त्रियां ध्वान्तं तमिस्रं तिमिरं तमः ।ध्वान्ते गाढेऽन्धतमसं क्षीणोऽन्धतमसं तमः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अवतमसमन्धतमसं संतमसं ध्वान्तमन्धकारं च ।तिमिरं तमस्तमिस्रां तमिस्रमिच्छन्ति भूछायाम् ॥ ११० ॥
आर्या
genderक्लीneut.
रजनी यामिनी याम्या त्रियामा क्षणदा क्षपा ।तमी तमस्विनी रात्रिः शर्वरी च विभावरी ।आद्यक्तं तिमिरं ध्वान्तं तामिस्रं शार्वरं तमः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ध्वान्तं तिमिरमासक्तं तामिस्रं शार्वरं तमः ।आततिश्वान्धकारश्च गाढं सन्तमसं तमम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अन्धकारोऽस्त्रियां ध्वान्तं तमिस्रं तिमिरं पुनः ।निशापर्यायचर्मार्थं भूच्छायं च रजोबलम् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
… गह्वराणां तिमिरभ्राष्ट्रयोस्तथा ।राष्ट्रकुञ्जरतक्राणां वारकर्पूरयोरपि ॥ १७९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
तमो निशाचर्म खचर्म वृत्रो-पकुञ्चकं स्यात्तमसं तमं च ।वृत्रोऽत्र ना ना न तमिस्रमुर्वी-छाया षडस्त्री तिमिरान्धकारौ ॥ ७ ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
नेत्रपुष्पं तु शुक्र स्यात्तिमिरं दृगपाटवम् ।लिङ्गनाशो दृगान्ध्यं स्याद्दिवान्धाद्यास्तु दृग्गदाः ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अगुरुस्तिमिरं जठरंकर्पु(र्पू)रकृच्छ्रे कशेरुहेमादौ ।चन्द्रो वर्ध्रः सीसेसंदेहे द्वापरं कुकुन्दरवत् ॥ ६३ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
एते स्त्रियां भवन्ति । इयं मेधा धारणाशक्तिः । रसना शक्तिर्मेखला च ।निद्रा सुप्तिः । तन्द्रा आलस्यम् । तन्त्री वाद्यविशेषः । मञ्जिष्ठा रागद्रव्यम् । स्यातां भवेतामित्यर्थः । इयं मदिरा सुरा । मन्दुरा वाजिशाला । कृशरा तिलयवागूः । अक्षैर्दीव्यते अक्षग्रहणं वादित्रसम्बन्धनिवृत्त्यर्थम् । वाद्यं दुन्दुभिरित्यर्थः ।धान्यद्विदलांशुकवितानवलयरत्नमिथुनश्मशानानि ।बिसतिमिराण्यपि विद्यान्नपुंसकेऽग्रखे चैव ॥ ६४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 वे (syllables merged)
genderक्लीneut.
छायायां तस्य तिमिरं तमिस्रं भ्रमरं तमः ।पुंस्यन्धकारो मलिनो लोकान्धकर ईर्यते ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कृष्णं नीलासितं कालं धूमं धूम्रमलिप्रभः ।तमोऽन्धकारं तिमिरं ध्वान्तं संतमसं तमम् ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उल्बणं दारुणं तिग्मं घोरं तीव्रोग्रमुत्कटम् ।शीतलं तिमिरं याथं मन्दं विद्धि विलम्बितम् ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अन्धकारस्तमो ध्वान्तं भूच्छाया तिमिरं त्वथ ।तमिस्र[13]मन्धतमसं तथा संतमसं स्मृतम् ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तिमिराङ्गारराष्ट्राणि जीरमञ्जीरवासराः ।विहारवारकान्तारकासाराणि च नूपुरम् ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
दुर्गं कोटो गढो वप्री परिखा गर्त्तमालिका ।अश्मक्षेपणिका गोफ्णा तमिस्रं तिमिरं तमः ॥ २५४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निशीथिनी क्षपा दोषा क्षणदा च विभावरी ।अन्धकारं च तिमिरं ध्वान्तं संतमसं तमः ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उच्चन्द्रस्त्वपररात्रस्त्वन्धकारं रजोबलम् ।तमिस्त्रं तिमिरं ध्वान्तं तथाऽन्धतमसं तमः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अस्त्रियामन्धकारः स्यात्तिमिरन्तु तमस्तमम् ।नीलपङ्कं निशाचर्म तमिस्रञ्च रजो रजम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ध्वान्ते तमं तमोऽदन्तौ, तमसं तमसस्तमः ।सान्तं, तमिस्रा तमिस्रं सदन्त्यौ तिमिरं तथा ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तिमिरं तमस्तमिस्रं ध्वान्तं क्लीबेऽपि चान्धकारः स्यात् ।अवतमसमन्धतमसं संतमसं क्षयिणि भूयसि ततेऽस्मिन् ॥ २९७ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
ध्वान्तन्तिमिरमासक्तं तामिस्रं शार्वरं तमः ।आततिश्चान्धकारोऽस्त्री तत्तु सन्तमसं यदि ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
एतद्रभसकोशोक्तमथ स्यात् तिमिरोऽस्त्रियाम् ।अन्धकारेऽक्षिरुग्भेदे तिमिरा तु स्त्रियामियम् ॥ ८५७ ॥
अनुष्टुप्
वाद्यभेदे तिरीटस्तु रक्तलोध्रे पुमानयम् ।मकुटे तु नपि स्त्री तु बदर्यां स्यात् तिरीटिका ॥ ८५८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवाद्यभेद
doubtful
तिमिर as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश तमिस्रतमिस्रं तिमिरे प्रोक्तं तमिस्रं कोपवाचकम् । तमिस्रा तामसी [88]रात्री तमिस्रा च तमस्ततिः ॥ Dharaṇikośa 26.3.40
- कोषकल्पतरु दिगम्बरदिगम्बरः पुंसि हरेऽन्यवत्तु क्षु[61a]द्रे च नग्ने तिमिरे तु षण्ढे । पीताम्बरो दैत्यरिपौ नटे च कदम्बरः पुंसि हलायुधे च ॥ ९६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.96
- नानार्थार्णवसंक्षेप अन्धपुमांस्तद्वति तु त्रि स्यादन्धं तु तिमिरे नपुम् । त्रिषु नेत्रविहीनेऽथ स्यादर्धः शकले पुमान् ॥ ३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.38
- शब्दरत्नावली मेचकमेचकस्तिमिरे श्यामे श्यामवर्णयुतेऽपि च । मयूरचन्द्रके धूमे मेघे शोभाञ्जनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.123
- शब्दरत्नाकर तमिस्रतेमनं व्यज्जने क्लेदे तोत्रे तोदे च तोदनम् । तमस्विन्यां तमिस्रा स्त्री तमिस्रं तिमिरे न ना ॥ २०९९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2099