शरीर
śarīraक्ली · neut.In 17 kośas: 18 synonym verses, 36 as a meaning of another word.
इन्द्रियायतनमङ्गविग्रहौ क्षेत्रगात्रतनुभूघनास्तनूः ।मूर्तिमत्करणकायमूर्तयो वेरसंहननदेहसंचराः ॥ ५६३ ॥घनो बन्धः पुरं पिण्डो वपुः पुद्गलवर्ष्मणी ।कलेवरं शरीरेऽस्मिन्नजीवे कुणपं शवः ॥ ५६४ ॥मृतकं रुण्डकबन्धौ त्वपशीर्षे क्रियायुजि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 क (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अङ्गं प्रतीकोऽवयवोऽपघनोऽथ कलेवरम् ।गात्रं वपुः संहननं शरीरं वर्ष्म विग्रहः ॥ ७० ॥कायो देहः क्लीबपुंसोः स्त्रियां मूर्तिस्तनुस्तनूः ।
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तनुस्तनूः संहननं शरीरं,कलेवरं विग्रहदेहकायाः ।अङ्गं वपुर्वर्ष्म पुरं च पिण्डं,क्षेत्रं च गात्रं च घनश्च मूर्तिः ॥ ५१० ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
अङ्गं क्लीबे तनुः सान्तं गात्रं पञ्जरमस्त्रियाम् ।स्कन्धश्च संचरो न स्त्री शरीरं कायमस्त्रियाम् ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मूर्तिस्तनूस्तनुश्च स्त्री कुडिः सान्तं तनुर्न ना ।शरीर-देहे अस्त्रीके तत्तु शस्तं वपुष्टमम् ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
हिञ्जीरमञ्जीरशरीरजीराःकर्पूरवन्नूपुरकर्णपूराः ।शृङ्गारकान्तारकरीरकूरा-न्धकारवत्कूबरबेरमेढ्राः ॥ ६० ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
घु इति । "दाधा घ्वदाबि"ति षण्णां धातूनां घुसञ्ज्ञा विहिता । सह किना वर्त्तत इति सकिः । "उपसर्गे घोः कि"रित्यादिना विहितः किप्रत्ययो गृह्यते । उपसर्गा प्रादयः । उपसर्गाः क्रियायोग इति । उपसर्गः पूर्वो यस्य स एव पुंल्लिङ्गो भवति । यथा अयमादिः[दि] । निधिः प्रणिधिः आधिः सन्निधिः इत्येवमादयः । "अन्योपपदकर्मण्यधिकरणे चे"ति किप्रत्ययः । अयमम्भोधिः जलधिः उदधिः तोयधिः शरधिः इत्येवमादयः । इषुशब्दोपपदे वा स्त्री । इयमिषुधिः । अयमिषुधिः तूणीरम् । येभ्यो धातुभ्यो नञ्प्रत्ययः । तान् पुंस्युक्तान् विद्धि जानीहि । याच्ञशब्दं वर्ज्जयित्वा । यज याच यत विच्छ प्रच्छ । रक्षो नङिति नङ्प्रत्ययः ।अयं यज्ञः यत्नः विष्णुः । प्रश्नः । रक्ष्णः । एवं तर्हि याञ्चशब्दस्यापि नङन्तत्वान्नपुंस्त्वं स्यात् । इत्यत आह । याञ्चां विनेति । स्त्र्यधिकारात्स्त्री याञ्चार्थना ।तनुकायशरीराणि स्त्रीपुन्नपुंसकेषु जानीहि ।दधिसक्थ्यस्थीनि स्युर्नपुंसके स्त्री तु कक्षा स्यात् ॥ २३ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
एतान् शब्दान् यथासङ्ख्यं स्त्रीपुन्नपुंसकेषु विद्धि । इयं तनुः । अयं कायः । इदं शरीरम् । दधिसक्थ्यस्थिशब्दा नपुंसके स्युः । यथा इदं दधि क्षीरविकारः । इदं सक्थि उर्वोर्मध्यम् । इदमस्थि कीकसम् । कक्षाशब्दः स्त्रियां भवेत् यथा इयम् कक्षा बाहुमूलम् । अन्यच्च । "जघनाभरणे स्त्रीणां करीणां मध्यबन्धने । अवस्थासु च हर्म्यानां नित्यं कक्षा व्यवस्थिता ।"सुमनोऽप्सरोविरहितमद्व्यच्कमसन्तन्तु पुंसि स्यात् ।द्व्यच्कं पुनर्नपुंसकप्रकृतादन्यत्र वै जरसः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
कलेवरं शरीरं च मूर्तिः अस्मिन् भवः सुतः ।पुत्रः सूनुरपत्यं च तुक् तोकं चात्मजः प्रजा ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विग्रहः संचरो वेरं मूर्तिः कायघनावपि ।क्षेत्रगात्रशरीराणि वर्ष्मसंहनने समे ॥ २२८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कर्पूरजठरौ तक्रशरीरे शरतोमरे ।आलवालं पलं भालं प्रवालकवले मलम् ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
आत्मा गात्रं तनुः पिण्डं शरीरं पाञ्चभौतिकम् ।पर्वलेखाऽङ्गुलिग्रन्थिः पार्वी मुद्राङ्गुलीयके ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शरीरं विग्रहो देहो गात्रं क्षेत्रं तनुस्तनूः ।अङ्गः कायो वपुर्वर्ष्म मूर्तिर्वेरं कलेवरम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
तथाङ्गं स्यादपघनः प्रतीकावयवौ तथा ।शरीरं विग्रहं वर्ष्म गात्रं संहननं वपुः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शरीरमङ्गेऽवयवप्रतीकापघनास्त्रयः ।अस्त्रियामङ्घ्रिचरणौ पादः पत् पदमस्य तु ॥ १०६१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जिह्वामलं तु कुलुकं पिप्पिका दन्तजे मले ।पिण्डोऽस्त्रियां कुलं क्षेत्रं शरीरं स्कन्धपञ्जरौ ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
देहोऽस्त्री स्त्री तनुर्गात्रं क्षेत्रमङ्गं कलेबरम् ।चतुश्शाखं संहननं शरीरं करणं सिनम् ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शरीर as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् क्षेत्रस्याज्जटांशुकयोर्नेत्रं क्षेत्रं पत्नीशरीरयोः ॥ १८० ॥ Amarakośa 3.3.180
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) धातुपृथिव्यादिषु भूतेषु शरीरेषु रसादिषु । लोहेषु च स्मृतो धातुः स्वभावे गैरिकादिषु ॥ ८५७ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.857
- धरणिकोश कायकायः शरीरे लक्षे च संघाते ब्रह्मदैवते । प्रायश्चानशने मृत्यौ प्रायो बाहुल्यतुल्ययोः ॥ Dharaṇikośa 25.2.6
- धरणिकोश पुरपुरं शरीरमित्याहुर्गृहोपरिगृहं पुरम् । पुरो गुग्गुलुराख्यातो नगरे तु पुरं पुरी ॥ Dharaṇikośa 26.3.15
- कोषकल्पतरु मूर्तिमूर्तिः शरीरे च [291a] कठोरभावे कीर्तिः प्रसादेऽपि निषद्वरे च । यशस्यपि स्याद्विततौ च भक्तिः पुनर्विभागे भजने च गौण्याम् ॥ ६५ ॥ Koṣakalpataru 6.16.65
- कोषकल्पतरु धामन्रश्मौ शरीरेऽप्यथ साम वेदा- न्तरेऽप्युपायान्तरके च षण्ढे । वर्ष्म प्रमाणे वपुषि प्रदिष्टं स्यात्सुन्दरे चाकृतिवाचकं च ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.92
- कोषकल्पतरु क्षेत्रनेत्रं तु न स्त्री नयने च वस्त्र- भेदे द्रुमूले रथवस्तिनाड्योः । मथो गुणेऽन्यत्र तु नेतृवाची क्षेत्रं तु केदारशरीरयोः स्यात् ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.34
- कोषकल्पतरु कुलविशेष्यवत्स्याद्विपुले कुलं तु देशे गृहे गोत्रशरीरयोश्च । तथा सजातीयगणेऽथ कालो मृत्यौ कृतान्ते समये च कृष्णे ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 6.28.55
- कोषकल्पतरु विग्रहसूत्रे तुलाया नरि तद्वदेव प्रग्राह आद्येऽप्यथ भर्त्सने स्यात् । बन्धेऽवधौ चाथ रणे शरीरे स्याद्विग्रहो विस्तरणे विभागे ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.32.46
- नानार्थार्णवसंक्षेप कअजयस्तु शरीरेऽपि पुंस्येवैनमभाषत । कं नाम्न्यप्सु सुखे मूर्ध्नि गूर्ना यत्ने गुदे स्त्रियाम् ॥ २ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.5.2
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्लेदुप्रज्ञायां ग्रहभेदे च किरणे क्लेदुवाक् पुनः । भङ्गे चन्द्रे शरीरे च क्षेत्रेऽथौषधिचन्द्रयोः ॥ ३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप धातुस्वर्णे रेतसि पाषाणे शरीरे गैरिके रसे । अस्थ्नि स्वभाव आकारे स्याद्भूवादिसुबन्तयोः ॥ ६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.65
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षेत्रक्षेत्रं पृथिव्यामाकाशे शरीरे योनिवृन्दयोः । केदारदारागारेषु नक्षत्रे पुरि राशिषु ॥ १९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.19
- नानार्थार्णवसंक्षेप तनुस्विस्तारे च शरीरे च तेजस्तु बलतोययोः । नवनीतेऽनले धर्मे ज्योतिष्यर्चिषि रेतसि ॥ २९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.29
- नानार्थार्णवसंक्षेप लिङ्गस्त्रीपुंसादौ च संस्थाने शरीरे चिह्नशेफयोः । प्रव्रज्यायामवयवे वेषेऽप्यथ वनं जले ॥ ५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.55
- नानार्थार्णवसंक्षेप वपुस्मार्गे नेत्रच्छदे चाथ वर्म स्यात् कवचे गृहे । वपुः शरीरे लावण्ये जले दीप्तौ च सज्जनः ॥ ५९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.59
- नानार्थार्णवसंक्षेप अङ्गलिङ्गमाचक्षतेऽस्यान्ये तत्राप्यन्ये नपुंसकम् । अङ्गं शरीरावयवे शरीरोपाययोर्गुणे ॥ ३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.35
- नानार्थार्णवसंक्षेप जूर्णिजूर्णा स्याद्बल्बजेष्वेषा जूर्णिस्तु स्त्री ज्वरे क्रुधि । शरीरे च पुमांस्त्वेष आदित्ये च विरिञ्चने ॥ ४८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.487
- नानार्थार्णवसंक्षेप वर्ष्मन्क्रयविक्रयिके त्रि स्याद् वणिज्यायां पुनः स्त्रियाम् । व(र्ष्मे?र्ष्म) न स्त्री परिच्छेदे शरीरश्रेष्ठयोरपि ॥ १२०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1208
- नानार्थार्णवसंक्षेप सिनमधूच्छिष्टे तु सिक्थोऽस्त्री पुलाकेऽन्नस्य पुंस्ययम् । सिनमन्ने शरीरे च क्ली विल्वाख्यद्रुमे तु ना ॥ १५१७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1517
- नानार्थार्णवसंक्षेप आकृतिवाचि सम्भावनायां तु स्यादाशङ्का भयेऽपि च । आकृतिस्तु शरीरे स्यादाकारव्यक्तिजातिषु ॥ ८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप जरूढतथा मरुवकाख्ये च स्तम्बेऽथ स्याज्जरूढवाक् । अग्नौ संवत्सरे मासे शरीरेऽप्यथ जर्तिलः ॥ ८६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.86
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुद्गलपुद्गलस्तु शरीरे स्यात् परमाणौ तथात्मनि । पुङ्गवस्त्वृषभे पुंसां श्रेष्ठे पुन्नागवाक् पुनः ॥ १६६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.166
- नानार्थार्णवसंक्षेप भूतात्मन्भुवन्युर्भास्करे वह्नौ भूतात्मा तु विरिञ्चने । जीवात्मनि शरीरे च पवने चाथ मन्दरः ॥ १७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.171
- नानार्थार्णवसंक्षेप अजिरयुक्तं वस्तु भवेत् तत्र निःशब्दे चाजयादयः । अजिरं क्ली शरीरे च विषये चाङ्गणेऽपि च ॥ २९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.29
- नानार्थार्णवसंक्षेप उत्सेधनृशण्डलिङ्गमुच्छ्राये शरीरे तु नपुंसकम् । उत्पलं त्वस्त्रियां केचिद् विदुः कुवलयेऽथ नप् ॥ २३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.238
- नानार्थार्णवसंक्षेप कबन्धशरीरे सलिले चापि रक्षोभेदे तु पुंस्ययम् । रमसस्तूदरे राहावपि भाषितवानमुम् ॥ ४०० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.400
- नानार्थार्णवसंक्षेप खजाकशरीरे च खजाका तु स्त्री दर्व्यामसतीस्त्रियाम् । खनको मूषिके द्वे स्यान्मर्त्यजात्यन्तरे तथा ॥ ६१८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.618
- नानार्थार्णवसंक्षेप संहननशरीरे स्यात् संहननं घटनेऽप्यथ कथ्यते । वशीकृतौ संवननं सम्भक्तौ याचनेऽप्यथ ॥ ४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.47
- परमानन्दीयनाममाला आत्मन्आसुतीवल आख्यातः सुराजीवकयज्वनोः । आत्मा विष्णौ विरञ्चेऽर्के शरीरेऽनिलयत्नयोः ॥ ५२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.52
- परमानन्दीयनाममाला वेरवज्रं हीरे पवौ वेरं शरीरे चन्दने जले । वामी तु रासभी प्रोक्ता शृ[31]गाली करभी तथा ॥ ३५० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.24.350
- शब्दरत्नावली हंसहंसो निर्लोभनृपतौ परमात्मनि मत्सरे । विष्ण्वर्कयोगिभिन्मन्त्रशरीरपवनेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.12
- शब्दरत्नाकर आत्मन्आत्मा तु जीवपरयोः शरीरे स्वस्थभावयोः । धृतावग्नौ मतौ वातेऽप्याधिर्व्यसनबन्धयोः ॥ १८७२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1872
- शब्दरत्नाकर कोशकुट्मले पुस्तकेऽर्थौघे दिव्येऽण्डेऽसिपिधानके । मेहने वेष्टके गेहे शरीरे कोशमस्त्रियाम् ॥ १८८३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1883
- शब्दरत्नाकर तनुधर्मेऽग्नौ नवनीते च तल्पं शयनजाययोः । रत्नदोषे भये त्रासस्तनुः स्त्री त्वक्शरीरयोः । त्रिष्वल्पे च कुशे चाथ तमो राहुस्तमः शुचि ॥ १९३३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1933
- त्रिकाण्डशेष अङ्गशरीरोपायाप्रधानेष्वङ्गं पुंभूम्नि नीवृति । सम्बोधनेऽङ्गाऽव्ययं स्यादयोगो विधुरेऽपि च ॥ ५४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.54