निष्पाव
niṣpāvaपुं · masc.In 13 kośas: 19 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
गोधूमे सुमनो वल्ले निष्पावः सितशिम्बिकः ॥ ११७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
सुवर्चलास्वरण्ये च क्षमाचो माप्य इत्यपि ।खल्वे तु बलनिष्पावौ शिदीकाप्यप्रियैलिका ॥ २६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अलसान्द्रे राजमाषो निष्पावः श्वेतशिम्बिका ।कारण्युस्रा शोधनिका स्वल्पशिम्ब्यां तु मर्कटः ॥ २६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पावः स्याच्छितिशिम्बिश्च वल्ली बहुविधश्च सः ।माध्वीकः श्वेतनिष्पावः स्यात्स्त्रियां मधुशर्करा ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लवो निलावो लवने निः पावः पवनं पवः ।स्यात्प्रस्तावस्त्ववसरः प्रश्रयप्रणयौ समौ ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
हरिमन्थस्तु चणको निष्पावः सितशिम्बिकः ।वल्लश्चाथ तिलस्तैलफलपूतेऽथ जर्तिलः ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चायः प्रचायो विचयः पुष्पादेर्ग्रहणे मताः ।चौर्यग्रहे तु प्रचयो निष्पावः पवनं पवः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खण्डी च राजमुद्गे तु मकुष्ठकमयुष्ठकौ ।गोधूमे सुमनो वल्ले निष्पावः श्वेतशिम्बिकः ॥ ३९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तिलपुष्पं वज्रपुष्पं मसूरस्तु मसूरकः ।अलसान्द्रे राजमाषो निष्पावः श्वेतशिम्बिका ॥ २१२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निष्पाव इति नामापि वल्लस्य मन्यते बुधैः ।कुलत्थः कालवृन्तश्च ताम्रवृन्ता कुलत्थिका ॥ २११९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
निष्पावः पवनं चैव पवो नाम तृतीयकम् ॥ २७७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
धान्यादीनां छेदनेऽभिलावश्च लवनं लवः ।धान्यादिनिर्वुषीकार्ये बहुलीकरणादिषु ।तथा च पूतीकरणे निष्पावः पवनं पवः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
लवने लवा-भिलावौ, निष्पावे पवनं पवः ।थूत्कृते ष्ठीवनं ष्ठ्यूत-निष्ठेव-ष्ठेवनानि च ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वंशवर्णः कृष्णवर्णः संवर्तो वातुलश्चणः ।समौ खल्वकनिष्पावौ गोधूमः सुमनो गुरुः ॥ १४२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सतीनकस्तु सातीनः समावुद्दालकोद्रवौ ।समौ तु वल्लनिष्पाचौ राजिका राजसर्षयः ॥ १८४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खल्वे तु पवनिष्पावौ शिंबिकास्य प्रियैलिका ।अलसान्द्रे राजमाषो निष्पावः श्वेतशिंबिका ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संस्तवः स्यात्परिचय उदजः प्रेषणे पशोः ।पवनं पवनिष्पावौ जूतिस्तु जवनं जवः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निष्पावः पवने च शूर्पपवने स्याद्राजमाषे तथाशिम्ब्यां स्यादपि निर्विकल्पविषये सुग्रीव उक्तः पुनः ।वालिभ्रातरि वाच्यवत्तु गदितोऽसौ शोभनग्रीवकेराजीवस्तु मृगे झषे निगदितः स्याद्रागजीविन्यपि ॥ २८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
श्वेतशिम्बौ च निष्पूतिक्रियायां रभसः पुनः ।कडङ्गरे तथा प्राह पबने निर्विकल्पके ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
दीदिविः पुंसि गीर्वाणगुरौ भक्ते समुच्छिते ।निष्पावः सूर्पपवने राजमाषे कडङ्गरे ॥निह्नवः स्यादविश्वासे तथा गुप्तावलापयोः ।पल्लवो विटपे षिङ्गे विस्तारे वलयेऽपि च ॥शृङ्गोरेऽलक्तरागे च चापलेऽपि च न स्त्रियाम् ।प्रभवो जन्महेतौ स्यात्स्थले चाद्योपलब्धये ॥प्रसेवः स्यूतवीणाङ्गे प्रभावः शक्तितेजसोः ॥
अनुष्टुप्
निष्पाव as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप शिंबिशरत् संवत्सरे मेघात्यये शान्तिस्तु मङ्गले । चिकित्सायां शमे चाथ शिंबिर्निष्पावनामनि ॥ १०७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.107
- नानार्थार्णवसंक्षेप वलमेघे दैत्यविशेषे च धान्ये निष्पावसंज्ञके । द्वे तु काकेऽथ वल्ला स्त्री तुवरीसंज्ञधान्यके ॥ ११७२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1172
- नानार्थार्णवसंक्षेप आस्यप्रियवणिजि त्रिष्वथो आस्यप्रिया निष्पावसंज्ञके । धान्यभेदे स्त्रियां वत्क्रप्रिये तु त्रिष्वना पुनः ॥ ६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.65
- शब्दरत्नावली पवनतोदनं व्यथने तोत्रे दंशनं वर्मदंशयोः । दर्शनं दर्पणे शास्त्रे नयनस्वप्नबुद्धिषु ॥ दमनः कुसुमे वीरे उपशान्तेऽपि कुत्रचित् । दशनः शिखरे दन्ते कवचे तु नपुंसकम् ॥ दहनो दुष्टचेष्टाग्निभल्लाते चित्रकेऽपि च । दृशानं तेजसि क्लीबं स्यात्पुमांस्तु विरोचने ॥ देवनन्तु जिगीषायां स्यात्क्रीडाव्यवहारयोः । अक्षेषु देवनः पुंसि सेवायामपि देवना ॥ ध्वजी रथे च भूदेवे भये सर्पे धराधरे । धन्वी ककुभवृक्षे स्यादर्जुने च धनुर्धरे ॥ धन्व क्लीबे स्थले चापे धन्वा ना मरुदेशके । धमनो नालभेदे भस्त्राध्मापकक्रूरयोस्त्रिषु ॥ धमनी च शिराहट्टविलासिन्योरपि स्त्रियाम् । धावनन्तु गतौ शुद्धै पृश्नीपर्ण्यान्तु धावनी ॥ धाम गेहे तनौ रश्मौ स्थाने प्रभावजन्मनोः । नन्दनं वासवोद्यानं पुमानात्यजहर्षयोः ॥ नन्दी हरद्वारपाले कन्दवाले वटद्रुमे । नन्दिन्युमाधेनुभेदगङ्गाननान्दृषु स्त्रियाम् ॥ नलिन्याकाशगङ्गायां पद्मिन्यां कमलाकरे । अम्भोरुहे तु न पुमान् नीलिकायां नपुंसकम् ॥ निदानं वत्सदामादिकारणे क्षयकारणे । निधनं नाशकुलयोः प्रधनं युधि दारुणे ॥ पवनं स्यात्कुम्भकारपाकस्थाने नपुंसकम् । स्यात्पुमांस्तु जगत्प्राणे निष्पावे प्रयतेऽपि च ॥ प्रधानं प्रकृतिप्रज्ञामहामात्यपरात्मसु । एकत्वे चोत्तमे क्लीबं वाच्यलिङ्गन्तु कुत्रचित् ॥ पद्मिनी स्त्रीविशेषे स्यात्पद्मसङ्घे सरोऽम्बुजे । प्रसन्ना स्त्री सुरायां स्यात्सन्तुष्टामलयोस्त्रिषु ॥ प्रसूनं पुष्पफलयोः क्लीबं जाते तु वाच्यवत् । पत्री पत्ररथे श्येनेऽत्रिकाण्डे रथिके त्रिषु ॥ पर्व स्यादुत्सवे ग्रन्थौ प्रस्तावचिह्नभेदयोः । स्याद्दर्शप्रतिपत्सन्धौ विषुवत्प्रभृतिष्वपि ॥ पक्ष्मसूत्रांशमुद्रादिकिञ्जल्कनेत्ररोमसु । पाठीनः पाठके मीनभेदे च गुग्गुलुद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.57