धान्य
dhānyaक्ली · neut.In 21 kośas: 25 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.
धान्यं तु सस्यं सीत्यं च व्रीहिः स्तम्बकरिश्च तत् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धान्यं व्रीहिः स्तम्बकरिः स्तम्बो गुच्छस्तृणादिनः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्रीहिस्तु रेणुको बीजो धान्यं सस्यं तु वैटिकः ।व्रीहिः स्तम्बकरिः प्रोक्तः शालेयाः श्वेततण्डुलाः ॥ २५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धन्याकं धान्यकं धान्यं धनिकं च धनीयकम् ।धनेयकं च धान्याकं धन्या चाष्टौ समानि च ॥ २३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
राज्याङ्ग-धान्य-भुवन-स्वर-कुलपर्वत-नयाः समं तानाः ।भय-सप्तपर्णपर्णा गोदावर्यस्त्वमी सप्त ॥ १७ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
पुष्पे मणिचकं सूनं फले सस्यं तु पिप्पलम् ।धान्ये स्यादक्षतं सित्यं व्रीहिर्वरिरितीर्यते ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धान्याकं धान्यकं धान्यं धान्येयं धनिकं समम् ।उरूवरुर्ना वरी स्त्री छत्रधान्यं वितुन्नकम् ॥ १९१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुंसि क्लीबे शालियोग्यः सुगन्धिः सूक्ष्मपत्रकः ।जनप्रियो बीजधान्यं धान्यं बीजश्च वेधकम् ॥ १९२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शोणमासद्रुमादीनां धान्याग्न्यध्वरदेहिनाम् ।महतां सभिदां नाम मानहायनयोरपि ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धनिका धानिका धान्यं धान्याकं धनिकं तथा ।धानेयं वेसनाग्र्याथ सालनाग्र्यार्द्रिकाल्लका ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
काष्ठे पञ्चाङ्गुलं क्लीबे धान्यं सीत्यं च सस्यकम् ।व्रीहिः स्तम्बकरी पुंसि व्रीहिस्त्वाशुश्च पाटलः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
इन्द्रियार्थ-रथ-वायु-रदानांकण्ठ-देश-रस-गण्ड-नदानाम् ।ओष्ठ-कोष्ठमिति-धान्य-कचानांपाणि-पाणिज-कुठार-कुचानाम् ॥ ५ ॥
स्वागता
genderपुंmasc.
द्रुवयं भयं त्रिसंध्यंकिसलय-शयनीय-साय-खेयानि ।********इन्द्रिय-धान्ये लवङ्गके दिव्यम् ।धर्मं दानादिकेऽध्यात्मं सीम स्यादुपशल्यके ।अनुमत्यां तथा कामं पद्मं च गजबिन्दुषु ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
एते स्त्रियां भवन्ति । इयं मेधा धारणाशक्तिः । रसना शक्तिर्मेखला च ।निद्रा सुप्तिः । तन्द्रा आलस्यम् । तन्त्री वाद्यविशेषः । मञ्जिष्ठा रागद्रव्यम् । स्यातां भवेतामित्यर्थः । इयं मदिरा सुरा । मन्दुरा वाजिशाला । कृशरा तिलयवागूः । अक्षैर्दीव्यते अक्षग्रहणं वादित्रसम्बन्धनिवृत्त्यर्थम् । वाद्यं दुन्दुभिरित्यर्थः ।धान्यद्विदलांशुकवितानवलयरत्नमिथुनश्मशानानि ।बिसतिमिराण्यपि विद्यान्नपुंसकेऽग्रखे चैव ॥ ६४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 वे (syllables merged)
genderक्लीneut.
अथ धान्ये सस्यं सीत्यं व्रीहिस्तम्बकरी अपि ।आशौ स्यात्पाटलो व्रीहिर्गर्भपाकिनि षष्टिकः ॥ ३८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स (wrong syllable)
genderक्लीneut.
व्रीहिस्तु रेणुको बीजो धान्यं सस्यं [ तु ] रीरिका ।व्रीहयस्तम्बकरयः शालेयाः श्वेततण्डुलाः ॥ २०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धाना यवानां भ्रष्टानां स्थूलचूर्ण इतीदृशम् ।क्ली दाने धारणे पाने धान्यं तु स्त्रीनपुंसकम् ॥ ६४१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
शेपालं तु शेवालं शैवालं जलनीलिका ।सस्यसीत्ये समे धान्यं व्रीहिस्तम्बकरी समे ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 शे (syllables merged)
genderक्लीneut.
आपणो विपणिर्हट्टस्तन्मार्गे स्याच्चतुष्पथः ।धान्यं शस्यं च तद्भेदा मुद्गगोधूमतन्दुलाः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धान्यं सस्यं तथा सीत्यं व्रीहिः स्तम्बकरिः पुनः ॥ २१०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
शस्यशूकन्तु किंशारुः कणिशं शस्य मञ्जरी ।पुंसि स्तम्बकरिः धान्यं व्रीहिर्ना धान्यमात्रके ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कृष्णजीरे तु मुशवी मुषवी पृथुका पृथुः ।कारवी पृथिवी काला पृथ्वी स्यादुपकुञ्चिका ॥आर्द्रकं शृङ्गवेरं स्यात् शृङ्गवेरार्द्रकञ्च तत् ।धन्याकं धान्यकं धान्यं धनिकञ्च धनीयकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुस्तुम्बुरुर्वार्ध्युकारस्तस्मिन् धान्यं च धान्यकम् ।धन्या धन्याकं धान्याकं धानेयक-धनीयके ॥ ५६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 कं (wrong syllable)
genderक्लीneut.
न स्त्री मेथिः खले पाली खलधानं पुनः खलः ।व्रीहिर्वरेणुको वीज्यो धान्यं सस्यं लवेटिका ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुस्तुंबुरु च धान्यं च भृंगा स्यान्मातुलानिका ।यवे रूढो दीर्घशूकः शितशूको महाबुसः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुस्तुम्बुरुणि सस्ये क्ली ध्वाङ्क्षस्तु बककाकयोः ।द्वयोस्तत्रापि च स्त्र्यर्थे ध्वाङ्क्षी ध्वाङ्क्षा तु नृस्त्रियोः ॥ ६४२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
भेषजे द्रुविकारे च भव्ये भाविनि वाच्यवत् ।दस्युश्चौरे रिपौ पुंसि महासाहसिकेऽपि च ॥दायः सोल्लुण्ठभाषायां भक्तव्यपितृवस्तुति ।दाने च हरणे स्थाने खण्डनेऽपि च कुत्रचित् ॥दिव्यं लवङ्गे स्त्रीधात्र्यां चारौ दिविभवे त्रिषु ।दूष्यं वस्त्रगृहे क्लीबं दूषणीये तु वाच्यवत् ॥दूत्यं दूतस्वभावे च भावे कर्मणि न द्वयोः ।दैत्योऽसुरे स्त्रियां गन्धकूट्यां चण्डौषधावपि ॥धन्याधात्र्यामामलक्यां धन्यं पुत्रवति त्रिषु ।धान्यं त व्रीहिधन्याकनीवारादिषु द द्वयो ॥धिष्ट्यं स्थाने गृहे शक्तावृक्षे च न द्वयोः ।नाट्यं तौर्यत्रिके लास्ये ताण्डवेऽपि च न द्वयोः ।नित्यन्तु सतते क्लीबं शाश्वते त्रिषु कीर्त्यते ॥पथ्या स्त्रियां हरीतक्यां हिते पथभवे त्रिषु ।पद्यं श्लोके तु शूद्रे ना स्त्रियां पद्या तु वर्त्मनि ॥पाक्यं विड्लवणे क्लीबं यवक्षारे भवेत्पुमान् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
धान्य as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु पुलाकस्यात्पाणिनौ खजाको दर्व्यां तु स्त्री पुलाकस्तु । संक्षेपे(ऽ?) फलधान्यौदनसिक्थेष्वेष शीघ्रे च ॥ ५८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.58
- नानार्थार्णवसंक्षेप सस्यशूरस्य भावक्रिययोरथ सस्यमिति ध्वनिः । वृक्षादीनां फले धान्ये धान्यस्तम्बे गुणे त्वमुम् ॥ ६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.68
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऋद्धत्रिररातौ तु पुंस्येष ऋद्धं तु स्यात् समर्धने । क्ली त्रिरावसिते धान्ये समृद्धेऽपि द्वयोस्त्वृभुः ॥ ११८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.118
- नानार्थार्णवसंक्षेप बीजधान्ये स्याद्वंशजे तु त्रिर्बीजी बीजवति त्रिषु । ताते तु पुंसि बुद्धो ना सुगते त्रि तु पण्डिते ॥ ८६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.865
- नानार्थार्णवसंक्षेप माषमांसी तु स्त्र्यामिषीसंज्ञगन्धद्रव्येऽथ माषवाक् । ना क्लीबं चापरे वृष्यसंज्ञधान्यान्तरे तथा ॥ ९९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.992
- नानार्थार्णवसंक्षेप सीत्यलताङ्कुरे तु सीरी स्त्री लाङ्गलिक्यां च कश्चन । नद्यां तु सीरा सीत्यं तु धान्ये क्ली भेद्यवत् पुनः ॥ १५२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1524
- नानार्थार्णवसंक्षेप निष्पावस्वभावे सर्जने न्यासे निर्गमेऽप्यजयोऽपठीत् । निष्पावः शिम्बिसंज्ञे स्याद् धान्ये ब्रूते तु यादवः ॥ १११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.111
- नानार्थार्णवसंक्षेप अक्षतक्ली त्रि त्वनीक्षितेऽथ स्यादक्षतं क्लीबलिङ्गकम् । धान्येऽपि तण्डुलेऽथ स्त्रीनपोर्लाजेषु ना यवे ॥ २१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.21
- नानार्थार्णवसंक्षेप भक्षणीभक्षणाभ्यवहारे स्त्री पुनर्धान्ये हि भक्षणी । गवीथुकासमाख्येऽथ भविलं क्ली गृहेऽथ ना ॥ १२७० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1270
- नानार्थार्णवसंक्षेप करवीरा[ आढकीसंज्ञधान्ये चाप्यथो ना करपल्लवः । बाहौ किसलयप्रख्यकरे त्वेष नृशण्डयोः ॥ ] Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.416
- तन्त्राभिधान रधने रा रीश्च रो धान्ये रुर्भये च प्रकीर्त्तितः । ल इन्द्रे लवणे लः स्याल्ला दाने श्लेषणेऽपि लीः ॥ ३० ॥ Tantrābhidhāna 3.30
- त्रिकाण्डशेष कुतपकल्पः शास्त्रे विधौ न्याये संवर्ते ब्रह्मणो दिने । धान्ये कुशेऽष्टमांशेऽह्नः कुतपश्छागकम्बले ॥ २७५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.275
- त्रिकाण्डशेष शालिशालिर्गन्धमृगे धान्ये शयालुः कुक्कुरेऽलसे । शकलं वल्कले खण्डे शीतलः शिशिरेऽनिले ॥ ४०९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.409
- वैजयन्ती वलनासोर्ध्वास्थ्नीक्षुभेदे च वहिरुक्ष्णि हयेऽनले । वलो धान्येऽसुरे काके गवां श्वासेऽनिले वहः ॥ ५३ ॥ Vaijayantī 6.1.53
- वैजयन्ती अक्षतक्ल्यक्षतं तण्डुले धान्ये न ना लाजेषु ना यवे । अजिरं जर्जरे कामे विषयांकणयोर्द्रुते ॥ १४ ॥ Vaijayantī 7.5.14