सुमनस्
sumanasस्त्री · fem.In 23 kośas: 47 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
स्वर्गस्त्रिविष्टपं द्योदिवौ भुविस्तविषताविषौ नाकः ।गौस्त्रिदिवमूर्ध्वलोकः सुरालयस्तत्सदस्त्वमराः ॥ ८७ ॥देवाः सुपर्वसुरनिर्जरदेवतर्भुबर्हिर्मुखानिमिषदैवतनाकिलेखाः ।वृन्दारकाः सुमनसस्त्रिदशा अमर्त्याः स्वाहास्वधाक्रतुसुधाभुज आदितेयाः ॥ ८८ ॥गीर्वाणा मरुतोऽस्वप्ना विबुधा दानवारयः ।
आर्या
स्वर्गपुंत्रिविष्टपक्लीद्योस्त्रीदिव्स्त्रीभुविस्त्रीतविषपुंताविषपुंनाकपुंगोस्त्रीत्रिदिवक्लीऊर्ध्वलोकपुंसुरालयपुंअमरपुंदेवपुंसुपर्वन्पुंसुरपुंनिर्जरपुंदेवतपुंऋभुपुंबर्हिर्मुखपुंअनिमिषपुंदैवतपुंनाकिन्पुंलेखपुंवृन्दारकपुंसुमनस्पुंत्रिदशपुंअमर्त्यपुंस्वाहाभुज्पुंस्वधाभुज्पुंक्रतुभुज्पुंसुधाभुज्पुंआदितेयपुंगीर्वाणपुंमरुत्पुंअस्वप्नपुंविबुधपुंदानवारिपुं
genderपुंmasc.
विस्तारविटपौ तुल्यौ प्रसूनं कुसुमं सुमम् ॥ ११२४ ॥पुष्पं सूनं सुमनसः प्रसवश्च मणीवकम् ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
गोधूमे सुमनो वल्ले निष्पावः सितशिम्बिकः ॥ ११७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमरा निर्जरा देवास्त्रिदशा विबुधाः सुराः ।सुपर्वाणः सुमनसस्त्रिदिवेशा दिवौकसः ॥ ७ ॥आदितेया दिविषदो लेखा अदितिनन्दनाः ।आदित्या ऋभवोऽस्वप्ना अमर्त्या अमृतान्धसः ॥ ८ ॥बर्हिर्मुखाः क्रतुभुजो गीर्वाणा दानवारयः ।वृन्दारका दैवतानि पुंसि वा देवताः स्त्रियाम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्त्रियः सुमनसः पुष्पं प्रसूनं कुसुमं सुमम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पु (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
सुमना मालती जातिः सप्तला नवमालिका ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आदित्यास्त्रिदशाः सुराः सुमनसः स्वर्गौकसो देवता,गीर्वाणा ऋभवोऽमराश्च मरुतो वृन्दारका निर्जराः ।अस्वप्ना विबुधास्त्रिविष्टपसदो लेखाः सुपर्वाण इ-,त्याख्याता अमृताशना अनिमिषा देवास्तथा दैवतम् ॥ ४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
पुष्पं प्रसवः कुसुमं प्रसूनकं सुमनसः समाख्याताः ।कोरकजालककलिकाकुड्मलमुकुलानि तुल्यानि ॥ १८६ ॥
आर्या
genderस्त्रीfem.
स्यान्माध्वी माधविका (च?) समौ बन्धूकबन्धुकौ ।जातिर्जाती च तत्र स्यात् सुमनाः सुमनापि च ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मकुले पुंसि वा क्लीबे बहुत्वे सुमनः स्त्रियाम् ।स्यात् क्लीबे सुमनं पुष्पं प्रसूनं कुसुमोऽस्त्रियाम् ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अम्लफलः सीधुरसो मोदः स्यान्मन्मथालयः ।मध्वासवः सुमनसः पिकरागो नृपप्रियः ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 म्ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गेयप्रियः सुवृत्ता तु सुमनाः शिववल्लभा ।सुशीता शतपत्री च सौरभ्याख्या द्विधा च सा ॥ २५५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वा पुंसि दैवतान्येवं दृग्विषा देवता स्त्रियाम् ।अपि ते स्युः सुमनस आजानाः कर्मजाश्च ते ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुसिद्धः सुमनाः शङ्खः कण्डूतिर्वसुमानपि ।पिङ्गाक्षश्चतुरश्चाथ भूतानां तु गणाः पुनः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वा बहुत्वे त्वप्सरसः सिकताः सुमनः समाः ।गायत्र्युष्णिक्प्रभृतयश्छन्दोभेदास्तथाष्टकाः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्व (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
देवा निर्जरसः सुराः सुमनसोऽस्वप्ना अमर्त्त्या बुधाःगीर्वाणा मरुतोऽमरा मखभुजः स्वाहाभुजो नाकिनः ।आदित्या द्युषदस्तथा दिविषदो लेखाश्च बर्हिर्मुखाःस्युर्वृन्दारकपूजितावपि सुपर्वा----र्भवः ॥ ४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मुकुलो मकुलश्च स्यात्कुट्मलः कुड्मलोऽस्त्रियः ।गुच्छो गुञ्छो गुत्स[क]श्च गुलुच्छो ग्लप्स इत्यपि ॥स्तबकोऽस्त्री स्त्रियां लुम्बिः कोषविद्भिर्निगद्यते ।स्त्रियः सुमनसः प्रायो भूम्नि स्युः प्रसवः पुमान् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रकीर्यः स्निग्धगु(च्छोऽसौ)सोमवल्कः सगौरकः ।पूतीकरञ्जः पूतीकः सुमनाः कलिमारकः ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
एतान् शब्दान् यथासङ्ख्यं स्त्रीपुन्नपुंसकेषु विद्धि । इयं तनुः । अयं कायः । इदं शरीरम् । दधिसक्थ्यस्थिशब्दा नपुंसके स्युः । यथा इदं दधि क्षीरविकारः । इदं सक्थि उर्वोर्मध्यम् । इदमस्थि कीकसम् । कक्षाशब्दः स्त्रियां भवेत् यथा इयम् कक्षा बाहुमूलम् । अन्यच्च । "जघनाभरणे स्त्रीणां करीणां मध्यबन्धने । अवस्थासु च हर्म्यानां नित्यं कक्षा व्यवस्थिता ।"सुमनोऽप्सरोविरहितमद्व्यच्कमसन्तन्तु पुंसि स्यात् ।द्व्यच्कं पुनर्नपुंसकप्रकृतादन्यत्र वै जरसः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
सुमनस् अप्सरस् इत्येताभ्यां विरहितमुज्झितमित्यर्थः । अस् अन्ते यस्य तदिदमसन्तं पुंसि भवेदित्यर्थः । अयमङ्गिराः चन्द्रमाः स्थूलशिराः । पुरूरवाः उच्चैःश्रवाः दुर्वासाः पृथुयशा इत्यादयः । सुमनसोऽप्सरसश्च स्त्र्यधिकारात्स्त्रियां प्रवृत्तिः । इमाः सुमनसः कुसुमानि । इमा अप्सरसो देवस्त्रियः । द्व्यच्कमसन्तं नपुंसकं भवति । इदमोजः तेजः वर्चः शिरः यशः छन्दः श्रोतः चेतः पयः तपः अम्भः । जरस्शब्दस्यापि नपुंसकता स्यादित्यत आहान्यत्र वै जरसः । नपुंसकात्प्रकृताच्च पुंल्लिङ्गादन्यस्मिन् जरस् शब्दो भवति । स्त्रियाम् । इयं जरा वृद्धभावः ।पुंसि क्षुरखुरबिन्द्विक्षुपायुमणिकीलकेलिबलयः ।निघसङ्घोद्घोपघ्नौघविघ्नघर्मार्घवर्णाश्च ॥ २५ ॥
metre not recognisedimpossible sibilant cluster: जरस्शब्दस्यापि
अङ्गिरस्पुंचन्द्रमस्पुंस्थूलशिरस्पुंपुरूरवस्पुंउच्चैःश्रवस्पुंदुर्वासस्पुंपृथुयशस्पुंसुमनस्स्त्रीअप्सरस्स्त्रीओजस्क्लीतेजस्क्लीवर्चस्क्लीशिरस्क्लीयशस्क्लीछन्दस्क्लीस्रोतस्क्लीचेतस्क्लीपयस्क्लीतपस्क्लीअम्भस्क्लीजरस्स्त्रीजरास्त्रीक्षुरपुंखुरपुंबिन्दुपुंइक्षुपुंपायुपुंमणिपुंकीलपुंकेलिपुंबलिपुंनिघपुंसङ्घपुंउद्घपुंउपघ्नपुंओघपुंविघ्नपुंघर्मपुंअर्घपुंवर्णपुं
genderस्त्रीfem.
शिरोरुग्देवविटपी सुमनो ग्रहनाशनः ।आरग्वधे कृतमालः कर्णिकारः सुपर्णकः ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पूतिकरञ्जो गौरश्च सुमना घृतपर्णकः ।भेदास्त्वस्य त्रयस्तत्र षड्ग्रन्थे हस्तिवारणी ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ति (wrong syllable)
genderपुंmasc.
खण्डी च राजमुद्गे तु मकुष्ठकमयुष्ठकौ ।गोधूमे सुमनो वल्ले निष्पावः श्वेतशिम्बिकः ॥ ३९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रजःपूता रक्तवर्णा रोहिणी वायुसंभवा ।शबली प्रक्षराङ्गी च सुमना व्योमसंभवा ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
गोधूमस्तु म्लेच्छभोज्यः सुमनाः सुमनो गुरुः ।शतपर्वा बहवकः कोद्रवे कोरदूषकः ॥ २१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुष्पं सुमनसः फुल्लं लतान्तं प्रसवोद्गमौ ।प्रसूनं कुसुमं ज्ञेयम् तदाद्यस्त्रशरः स्मरः ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रसूनं सुमनःशब्दो भूम्नि चैव मतः स्त्रियाम् ।जालकक्षारकौ पुंसिः कोरकः कलिका स्त्रियाम् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भूम्नि वर्षा मघा आपः कृत्तिकाद्याः स्त्रियां स्मृताः ।विकल्पेन जलौकोऽप्सरःसमा सुमनोमुखाः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सर्षपे कर्षपः पुंसि तुन्दु(न्तु?)भश्च कदम्बकः ।गोध्या(धू?)मे सुमनः प्रोक्तः सिद्धार्थः श्वेतसर्षपे ॥ ४३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विबुधः सुमना लेखो गीर्वाणो मृतभोजनः ।अस्वप्नोऽग्निमुखो नाकी क्रतुभुग्व्योमयानगः ॥ ३४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृन्दारकाः सुमनसः सुपर्वाणः सुधाभुजः ।त्रिदिवेशा आदितेया अमर्त्या दानवारयः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वल्ली प्रतानिनी वीरुद्व्रततिर्वल्लरी लता ।पुष्पं प्रसूनं कुसुमं सूनं सुमनसः सुमम् ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्वर्गिणस्त्रिदिवाधीशाः क्रतुभुजो हविर्भुजः ।आदितेयास्तथा वृन्दारकाः सुमनसः सुराः ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 भु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुसुमं प्रसवः पुष्पं सूनं सुमनसः सुमम् ॥ १९७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
जातिस्तु मालती जाती सुमनाः सुमना तथा ॥ २०४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
देवाः सुमनसो लेखा निर्जरा अमृतान्धसः ।अमर्त्या ऋभवोऽस्वप्ना विबुधा दानवारयः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुष्पं प्रसूनं सूनञ्च प्रसवः कुसुमं सुमम् ।स्त्रियः सुमनसश्चापि सुमनश्च नपुंसकम् ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मालती सुमना जाती सुमनाजातिरित्यपि ।जातिपुष्पकलिका च सोमनस्यायनी भवेत् ॥सप्तला गन्धनिलया मालिका नवमालिका ।कुन्द्यं माघ्यं वोरटञ्च वरटञ्चापि कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 लि (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
गोधूमोऽपि च गोधूमं सुमनो म्लेच्छभोजनम् ।यवकः स्यात्तु कुल्माषः कुल्मासो यावकोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
किसलयं द्वयं दन्त्यं, पुष्पे सुमनसः स्त्रियां ।भूम्नि सुमना ऐक्येऽपि प्रसूनं सून-सूनके ॥ १३२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
माधवीलता माधव्यथोड्रपुष्पे जपा जवा ।मालत्यां तु जातिर्जाती सुमनाऽबन्त-सन्तगा ॥ १७५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ता (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 जा (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
देवा यज्ञभुजोऽमरा दिविषदो बर्हिर्मुखा निर्जरागीर्वाणास्त्रिदिवेश्वराः सुमनसो वैमानिका वायुनाः ।अस्वप्ना अमृताशना अनिमिषा वृन्दारकाः खेचराआदित्या असुराहिता अदितिजा लेखा निलिम्पाः सुराः ॥ ७५ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
मणीचकं प्रसूनं च सूनं सुमनसः स्त्रियः ।प्रसवो मकरन्दस्तु मरन्दः पुष्पजं मधु ॥ ४५१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सुमनाः प्रक्षराङ्गी च रक्तवर्णा तु वायुजा ।सिता तु धवला पुण्ड्रा सुनन्दा जलसंभवा ॥ ७५६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पत्रमध्यसिरा माढिः पुष्पोऽस्त्री कुसुमं सुमम् ।मणीचकं प्रसूनं च सूनं सुमनसः स्त्रियः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रक्तवर्णा रोहिणी स्याच्छीतला वायुसंभवा ।शबली तु प्रक्षरांगी सुमना व्योमसंभवा ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
यावके बलकुल्माषौ यवके तोयपर्णिका ।गोधूमस्तु म्लेच्छभोज्यः सुमनः श्लेष्मलो गुरुः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पण्डिते च द्वयोस्तु स्याद् देवे क्ली तु शुभे हृदि ।सुमेधा तु स्त्रियां ज्ञेया ++++++++ ॥ १९९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
doubtful
शृतक्षीरोपरिस्त्यानरूपायामपि योषिति ।सुमनः पुंसि गोधूमे मालत्यां सुमना स्त्रियाम् ॥ २७१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsगोधूम
सुमनस् as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश माल्यमाल्यं सुमनसां माला माल्यं सुमनसोऽपि च । धिष्ण्यं स्थाने च ऋक्षे च धिष्ण्योऽग्नौ धिष्ण्यमालये ॥ Dharaṇikośa 25.2.17
- शिवकोष कणिककणिकाऽरणौ च कणिकश्चूर्णे सुमनस्य कर्णिकस्ताले । योषिति तु कोकिलाक्षे तरणीमल्ल्योश्च पद्मगर्भे च ॥ २० ॥ Śivakoṣa 1.3.20
- शिवकोष मालतीबृहती महतीक्षुद्राकलशीराष्ट्रिकास्वपि । मालत्यग्निशिखापाठावायसीसुमनासु च ॥ १९४ ॥ Śivakoṣa 12.2.194