सत्तम

sattamaवि · adj.

In 12 kośas: 10 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1439 · p. 54

मुख्यं प्रकृष्टं प्रमुखं प्रबर्हं वर्यं वरेण्यं प्रवरं पुरोगम् ।अनुत्तरं प्राग्रहरं प्रवेकं प्रधानमग्रेसरमुत्तमाग्रे ॥ १४३८ ॥ग्रामण्यग्रण्यग्रिमजात्याग्र्यानुत्तमान्यनवरार्ध्यवरे ।प्रेष्ठपरार्ध्यपराणि श्रेयसि तु श्रेष्ठसत्तमे पुष्कलवत् ॥ १४३९ ॥

metre not recognised

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.58

श्रेयाञ्श्रेष्ठः पुष्कलः स्यात्सत्तमश्चातिशोभने ॥ ५८ ॥

अनुष्टुप्

श्रेयस्वि श्रेष्टवि पुष्कलवि सत्तमवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.690 · p. 80

अग्र्यं प्रधानं प्रमुखं पुरोगं,मुख्यं परार्ध्यं प्रवरं प्रवर्हम् ।अग्रेसरं सत्तममुत्तमं च,ग्रामण्यमग्रण्यमुदाहरन्ति ॥ ६९० ॥

इन्द्रवज्रा

अग्र्यवि प्रधानवि प्रमुखवि पुरोगवि मुख्यवि परार्ध्यवि प्रवरवि प्रवर्हवि अग्रेसरवि सत्तमवि उत्तमवि ग्रामण्यवि अग्रण्यवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.110 · p. 226

पुष्कलः सत्तमश्चापि श्रेयान् श्रेष्ठो महत्तमः ।स्युरुत्तरपदे व्याघ्रपुङ्गवर्षभकुञ्जराः ॥ ११० ॥

अनुष्टुप्

पुष्कलवि सत्तमवि श्रेयस्वि श्रेष्टवि महत्तमवि व्याघ्रपुं पुङ्गवपुं ऋषभपुं कुञ्जरपुं

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.66 · p. 18

******** शालि श्लाघ्यं प्रशस्तवत् ।प्रबर्हणं प्रवेकं च प्रधानं ध्रुवमन्तिमे ।श्रेयाञ्श्रेष्ठः पुष्कलः स्यात्सत्तमश्चातिशोभनः ॥ ६६ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

शालिन्वि श्लाघ्यवि प्रशस्तवि प्रबर्हणवि प्रवेकवि प्रधानवि ध्रुववि श्रेयस्वि श्रेष्ठवि पुष्कलवि सत्तमवि अतिशोभनवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.328 · p. 93

परप्रष्ठपरार्ध्यानि ग्रामण्यग्रण्यनुत्तमम् ।श्रेष्ठसत्तमतुल्याश्च शब्दा योज्या धिया स्वयम् ॥ ३२८ ॥

अनुष्टुप्

परवि प्रष्ठवि परार्ध्यवि ग्रामणीवि अग्रणीवि अनुत्तमवि श्रेष्ठवि सत्तमवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.33 · p. 105

व्यग्रे विहस्त इत्युक्त उदीर्णोदारसत्तमाः ।महाशयोद्भटोदात्ता महात्मा च महामनाः ॥ ३३ ॥

अनुष्टुप्

व्यग्रपुं विहस्तपुं उदीर्णपुं उदारपुं सत्तमपुं महाशयपुं उद्भटपुं उदात्तपुं महात्मन्पुं महामनस्पुं

genderपुंmasc.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.98 · p. 44

मुख्यः प्रधानः प्रवरो वर्योऽग्र्योऽग्रेसरोऽग्रणीः ।प्रकृष्टश्च परार्ध्यश्च पुंगवः सत्तमः परः ॥ ९८ ॥

अनुष्टुप्

मुख्यवि प्रधानवि प्रवरवि वर्यवि अग्र्यवि अग्रेसरवि अग्रणीवि प्रकृष्टवि परार्ध्यवि पुंगववि सत्तमवि परवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2617 · p. 422

श्रेयः श्रेष्ठं पुष्कलञ्च सत्तममऽतिशोभनम् ।तथोत्तरपदे व्याघ्रपुङ्गवर्षभकुञ्जराः ॥ २६१७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 त्त (wrong syllable)

श्रेयस्वि श्रेष्ठवि पुष्कलवि सत्तमवि अतिशोभनवि व्याघ्रपुं पुङ्गवपुं ऋषभपुं कुञ्जरपुं

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.9 · p. 164

अथातिशोभने मुख्यं श्रेष्ठपुष्कलसत्तमाः ।वरेण्यः प्रमुखः श्रेयान् अग्रप्राग्रहरोत्तमाः ॥

अनुष्टुप्

मुख्यवि श्रेष्ठवि पुष्कलवि सत्तमवि वरेण्यवि प्रमुखवि श्रेयस्वि अग्रवि प्राग्रहरवि उत्तमवि

genderविadj.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास मार्धश्लोकः Dharaṇikośa 24.2.18 · p. 144

सत्तमः कथितः श्रेष्ठः साधीयानपि सत्तमः ।सुषीमः शिशिरे ख्यातश्चारौ च पन्नगान्तरे ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)

meaningsश्रेष्ठ साधीयस्

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ मान्ताः Koṣakalpataru 6.25.84 · p. 284

स्याद्ब्रह्मचर्यादिचतुष्टयेऽस्त्रीतथाश्रमः स्यान्मठवाचकोऽपि ।स्यात्सत्तमः संयमे वाच्यवत्तुश्रेष्ठे च पूज्ये नियमस्तु पुंसि ॥ ८४ ॥

उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 1, syllable 7 मे (wrong syllable)

meaningsसंयम श्रेष्ठ पूज्य

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् वाच्यलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.59 · p. 46

सम्यक्स्थिते सत्तमस्तु श्रेष्ठ चाप्यतिशोभने ।तथा पूज्यतमे चाथ सङ्कीर्णो निचितेऽपि च ॥ ५९ ॥

अनुष्टुप्

meaningsश्रेष्ठ अतिशोभन पूज्यतम

सत्तम as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश पुंगवकैतवं च छले द्यूते दीदिवी मुनिगिष्पती । सचिवौ मन्त्रिसहायौ पुंगवौ वृषसत्तमौ ॥ Dharaṇikośa 28.1.4
धरणिकोश वरीयस्साधीयानतिबाढः ? स्यात्साधीयानतिशोभनः । वरीयानतिविस्तीर्णो हेति ? सत्तमयोगयोः ॥ Dharaṇikośa 31.2.17
कोषकल्पतरु आकरशम्भौ स्वामिनि मन्मथे च विभवैराढ्ये भवेदीश्वरः पार्वत्यां गदिता स्त्रियामथ युगेऽस्त्री संशये द्वापरम् । उत्पत्तिस्थलसङ्घसत्तमगतः पुं[56a]स्याकरो भास्कर- स्त्वग्नौ चार्यमणि प्रभाकरसमो ध्वान्ते घने शार्वरम् ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.36
नानार्थार्णवसंक्षेप प्रवरप्रक्षरे त्रिस्त्वतिखरे खलेऽथ प्रवरस्तु ना । कृष्णमुद्गेऽब्धिलवणे पुनः क्ली त्रि तु सत्तमे ॥ १०९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1094
वैजयन्ती वरीयस्पृथौ कराले विकटो विसृतं विगते तते । वदान्यो वल्गुवाग्दात्रोर्वरीयान् सत्तमेऽत्युरौ ॥ २६ ॥ Vaijayantī 7.4.26
वैजयन्ती साधीयस्साधीयोऽनुमतेऽत्यर्थं सत्तमे शोभनेऽपि च । तथ्यपथ्यार्थवाक्येऽपि सूनृतोऽथ क्षमे हिते ॥ २९ ॥ Vaijayantī 7.4.29