वरेण्य

vareṇyaवि · adj.

In 14 kośas: 15 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1439 · p. 54

मुख्यं प्रकृष्टं प्रमुखं प्रबर्हं वर्यं वरेण्यं प्रवरं पुरोगम् ।अनुत्तरं प्राग्रहरं प्रवेकं प्रधानमग्रेसरमुत्तमाग्रे ॥ १४३८ ॥ग्रामण्यग्रण्यग्रिमजात्याग्र्यानुत्तमान्यनवरार्ध्यवरे ।प्रेष्ठपरार्ध्यपराणि श्रेयसि तु श्रेष्ठसत्तमे पुष्कलवत् ॥ १४३९ ॥

metre not recognised

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.103

क्लीबे प्रधानं प्रमुखप्रवेकानुत्तमोत्तमाः ।मुख्यवर्यवरेण्याश्च प्रवर्होऽनवरार्ध्यवत् ॥ ५७ ॥परार्ध्याग्रप्राग्रहरप्राग्र्याग्र्याग्रीयमग्रियम् ।

अनुष्टुप्

प्रधानक्ली प्रमुखवि प्रवेकवि अनुत्तमवि उत्तमवि मुख्यवि वर्यवि वरेण्यवि प्रवर्हवि अनवरार्ध्यवि परार्ध्यवि अग्रवि प्राग्रहरवि प्राग्र्यवि अग्र्यवि अग्रीयवि अग्रियवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.689 · p. 79

प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं,श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं,सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥

शार्दूलविक्रीडितम्

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नरादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.4.378 · p. 62

स्यादस्त्रियां दिव्यमथ काश्मीरं पिशुनं वरम् ।शठं वरेण्यं घुसृणमरुणं वह्निशेखरम् ॥ ३७८ ॥

अनुष्टुप्

दिव्यपुंक्ली काश्मीरक्ली पिशुनक्ली वरक्ली शठक्ली वरेण्यक्ली घुसृणक्ली अरुणक्ली वह्निशेखरक्ली

genderक्लीneut.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.108 · p. 226

मुख्यं वर्यं वरेण्यं च प्रबर्हं च प्रबर्हणम् ।परार्ध्यानवरार्ध्यौ द्वे पूरणः पूरकः समौ ॥ १०८ ॥

अनुष्टुप्

मुख्यवि वर्यवि वरेण्यवि प्रबर्हवि प्रबर्हणवि परार्ध्यवि अनवरार्ध्यवि पूरणवि पूरकवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.64 · p. 18

उत्कृष्टं च प्रकृष्टं च ******** ।मुख्यं प्रमुखं वर्यं प्रवरं प्राग्र्यं वरेण्यमग्र्यं च ।उत्तममग्राग्रीय-प्राग्रहराग्रिय-परार्ध्य-जात्यानि ॥ ६४ ॥

metre not recognised

उत्कृष्टवि प्रकृष्टवि मुख्यवि प्रमुखवि वर्यवि प्रवरवि प्राग्र्यवि वरेण्यवि अग्र्यवि उत्तमवि अग्रवि अग्रीयवि प्राग्रहरवि अग्रियवि परार्ध्यवि जात्यवि

genderविadj.

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1610 · p. 187

धातोर्वर्तयतेरर्थे पिण्डीकरण एव च ।स्याद्भेद्यवत् तु वर्तिष्णौ वरेण्यं त्वभिधेयवत् ॥ १६१० ॥

अनुष्टुप्

वरेण्यवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.327 · p. 92

वर्य्यं मुख्यं प्रकृष्टं च वरेण्यप्रवरे वरम् ।प्रवेकानुत्तरेऽग्र्यं चाग्रेसरं प्रमुखं तथा ॥ ३२७ ॥

अनुष्टुप्

वर्यवि मुख्यवि प्रकृष्टवि वरेण्यवि प्रवरवि वरवि प्रवेकवि अनुत्तरवि अग्र्यवि अग्रेसरवि प्रमुखवि

genderविadj.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.685 · p. 115

शून्ये वशी(शि?)कं वावीरं तुच्छं रिक्तं च रिक्तकम् ।मुख्ये वर्यो वरेण्यश्च प्रधानप्रमुखोत्तमाः ॥ ६८५ ॥

अनुष्टुप्

वशिकवि वावीरवि तुच्छवि रिक्तवि रिक्तकवि वर्यवि वरेण्यवि प्रधानवि प्रमुखवि उत्तमवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2616 · p. 422

प्रवर्हं च प्रवेकं वै वरेण्यं च प्रसिद्धकम् ।एतन्नामानि मुख्यस्य सर्वं विशेषणार्थकम् ॥ २६१६ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable)

प्रवर्हवि प्रवेकवि वरेण्यवि प्रसिद्धकवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.9 · p. 164

अथातिशोभने मुख्यं श्रेष्ठपुष्कलसत्तमाः ।वरेण्यः प्रमुखः श्रेयान् अग्रप्राग्रहरोत्तमाः ॥

अनुष्टुप्

मुख्यवि श्रेष्ठवि पुष्कलवि सत्तमवि वरेण्यवि प्रमुखवि श्रेयस्वि अग्रवि प्राग्रहरवि उत्तमवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि षष्ठः काण्डः Śabdaratnākara 6.40 · p. 252

प्रधानमजहल्लिङ्गं वाच्यलिङ्गमपि स्मृतम् ।वरं वरेण्यं प्रवरमग्र्यमग्रीयमग्रियम् ॥ ४० ॥

अनुष्टुप्

प्रधानक्ली वरवि वरेण्यवि प्रवरवि अग्र्यवि अग्रीयवि अग्रियवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1573 · p. 190

अर्घ्यः परार्घ्यः प्रवरो वरेण्यः प्राग्र्यः प्रवेकः प्रमुखः प्रकृष्टः ।अनुत्तमः प्राग्रसरः प्रबर्हः श्रेष्ठोत्तमाग्रीयवरिष्ठवर्याः ॥ १५७३ ॥

उपजातिः

अर्घ्यवि परार्घ्यवि प्रवरवि वरेण्यवि प्राग्र्यवि प्रवेकवि प्रमुखवि प्रकृष्टवि अनुत्तमवि प्राग्रसरवि प्रबर्हवि श्रेष्टवि उत्तमवि अग्रीयवि वरिष्टवि वर्यवि

genderविadj.

तन्त्राभिधान Tantrābhidhāna · अज्ञात श Tantrābhidhāna 8.47.48 · p. 59

वृषघ्नः शङ्ख(ङ्कु)कर्णी च मृत्युरूपो बकेश्वरः ।अस्त्यात्मा च वरेण्यश्च वान्तो हृद्दक्षहस्तगः ॥ ४८ ॥

अनुष्टुप्

वृषघ्नपुं शङ्खकर्णीस्त्री मृत्युरूपपुं बकेश्वरपुं अस्त्यात्मन्पुं वरेण्यपुं वान्तपुं हृद्दक्षहस्तगपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.63 · p. 206

मुख्यवर्यवरेण्याश्च प्रवेकोऽनपरार्थ्यवत् ।श्रेष्ठः प्राग्रहरं प्राग्रमग्रमग्रीयमग्रियम् ॥ ६३ ॥

अनुष्टुप्

मुख्यवि वर्यवि वरेण्यवि प्रवेकवि अनपरवि आर्थ्यवत्वि श्रेष्ठवि प्राग्रहरवि प्राग्रवि अग्रवि अग्रीयवि अग्रियवि

genderविadj.

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1611 · p. 188

श्रेष्ठे नपुंसकं त्वन्ये वराहस्तु पुमान् गिरौ ।मेघेऽङ्गिरःसु प्रवरेऽप्यहनि द्वे तु सूकरे ॥ १६११ ॥

अनुष्टुप्

meaningsश्रेष्ठ

doubtful

वरेण्य as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु कथाप्रसङ्गवातूलवाची तु कथाप्रसङ्गो विषागदंकारवरेण्यवत्स्यात् । काकोलके स्याद्रतहिण्डके च नाडीतरङ्गो नरि हिण्डके [च] ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.3.31
कोषकल्पतरु वर्यतथार[36a]भट्यां मदने तु वर्यः पतिंवरायां तु भवेत्स्त्रियां सः । त्रय्यां वरेण्ये कमठे तु दम्भे गुह्योऽप्युपस्थे रहसि द्वयोनः ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.26.16